Umfang „Fyrstu fasteignar“ gæti orðið 13 milljarðar, ekki 50

Greining sem unnin var fyrir stjórnvöld sýnir að þátttaka í „Fyrstu Fasteign“ getur orðið mun minni en kynning þeirra á úrræðinu gaf til kynna. Greiningin sýndi einnig að heildarumfangið geti orðið mun minna og að skattaafsláttur 1/3 af því sem kynnt var.

Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu aðgerðirnar á mánudag.
Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson kynntu aðgerðirnar á mánudag.
Auglýsing

Fjöldi þeirra sem nýtir sér nýja leið rík­is­stjórn­ar­innar til að greiða sér­eign­ar­sparnað inn á fyrstu íbúð, sem kall­ast „Fyrsta Fast­eign“, gæti orðið allt niður í 4.300 manns. Umfang aðgerð­anna yrði þá ein­ungis 13 millj­arðar króna og veittur afsláttur af skatt­greiðslum um fimm millj­arðar króna. Þetta kemur fram í grein­ar­gerð með frum­varpi til laga um stuðn­ing til kaupa á fyrstu íbúð. 

Í kynn­ing­unni sem rík­is­stjórnin hélt á úrræð­inu í Hörpu á mánu­dag kom fram að hún vænti þess að 14 þús­und manns myndu taka þátt í úrræð­inu, að umfang aðgerð­anna yrði um 50 millj­arðar króna og að hið opin­bera myndi gefa eftir 15 millj­arða króna í fram­tíð­ar­skatt­tekjur vegna þeirra. 

Tekju­hærri miklu lík­legri til að eiga sér­eign­ar­sparnað

Fyr­ir­tækið Ana­lyt­ica gerði grein­ingu um vænta nýt­ingu sér­eign­ar­sparn­aðar fyrir stjórn­völd þegar vinna við frum­varpið stóð yfir. Hún byggi á gögnum úr skatt­fram­tölum fyrir tekju­árið 2015 og var úrtakið miðað við laun­þegar sem voru með launa­tekjur en áttu ekki fast­eign. Ana­lyt­ica fram­reikn­aði svo launa­tekj­urnar fram til árs­ins 2016 miðað við launa­breyt­ingar í stað­greiðslu­gögnum og flokk­aði loks eftir hjú­skap­ar­stöðu, aldri með­al­launum og með­al­fjár­hæð sparn­aðar í sér­eign og því hvort að við­kom­andi væri að greiða í sér­eign eða ekki.

Auglýsing

Úr kynningu stjórnvalda á „Fyrstu Fasteign“.Í grein­ar­gerð frum­varps­ins segir að með­al­tekjur þeirra sem spara í sér­eign er umtals­vert hærri en hjá þeim sem gera það ekki. Náms­menn voru dregnir út úr úrtak­inu þar sem þeir voru „al­mennt ekki taldir hafa sama fjár­hags­legt svig­rúm til sparn­að­ar.“

Því liggur fyr­ir, sam­kvæmt grein­ing­unni, að þeir sem geta frekar nýtt sér sér­eign­ar­leið­ina sem kynnt var fyrir fyrstu fast­eign­ar­kaup­endur eru þeir sem hafa hærri tekjur og eru þar með lík­legri til að taka þátt í sér­eign­ar­sparn­aði.

Upp­hafin mynd af úrræði kynnt í Hörpu

Í kynn­ing­unni á aðgerð­inni í Hörpu á mánu­dag var sagt að búist væri við að hún myndi skila 50 millj­örðum króna í beinar inn­greiðslur á íbúða­lán af sér­eign­ar­sparn­aði næsta ára­tug­inn. Áætlað tekju­tap hins opin­bera, rík­is­sjóðs og sveit­ar­fé­laga, var sagt vera 1,5 millj­arður króna á ári, eða 15 millj­arðar króna á næsta ára­tug á meðan að úrræðið á að gilda. Þá var einnig sagt að búist væri við að 14 þús­und manns myndu taka þátt í úrræð­inu á fyrstu árum þess og að um tvö þús­und nýir þátt­tak­endur gætu bæst við á ári.

Í grein­ar­gerð frum­varps til laga um stuðn­ing til kaupa á fyrstu íbúð kemur fram að grein­ing Ana­lyt­ica hafi ekki sýnt stöð­una svona klippta og skorna.

Þátt­taka gæti orðið mun minni

Þar segir að sé miðað við sviðs­myndir fyr­ir­tæk­is­ins, sem byggja á fjölda fólks sem nú er á ald­urs­bil­inu 20-49 ára og á ekki fast­eign (sá hópur er tal­inn lík­leg­astur til að nýta sér sér­eign­ar­sparn­að­ar­úr­ræð­ið), megi búast við því að úrræðið gæti náð til 4.300 til 15.200 laun­þega og að þeir geti sparað árlega í sér­eign 1,3 til 5,2 millj­arða króna. Það þýðir að inn­greiðslur á íbúða­lán af sér­eign­ar­sparn­aði næstu tíu árin verði á bil­inu 13 til 52 millj­arðar króna. Árlegt tekju­tap rík­is­sjóðs og sveit­ar­fé­laga yrði þá á bil­inu 500 millj­ónir króna til 2.000 millj­ónir króna, eða fimm til 20 millj­arðar króna á tíu ára tíma­bili.

Ljóst er að rík­is­stjórnin hefur því valið þær tölur sem sýndar voru í kynn­ing­unni á mánu­dag: 50 millj­arða króna nið­ur­greiðslur á lán­um, 14 þús­und manns sem myndu taka þátt og 15 millj­arða króna skatta­eft­ir­gjöf hins opin­bera, úr efri mörkum grein­ingar Ana­lyt­ica.

Ef neðstu mörk grein­ing­ar­innar yrðu að veru­leika myndu nefni­lega 4.300 manns nýta sér úrræð­ið, það myndi skila 13 millj­örðum króna inn­greiðslum á íbúða­lán af sér­eign­ar­sparn­aði næsta ára­tug­inn og skatta­eft­ir­gjöf hins opin­bera yrði fimm millj­arðar króna.

Leið­rétt­ingin verður ekki 150 millj­arðar

Þegar útfærsla Leið­rétt­ing­ar­innar var kynnt í Hörpu í mars 2014 var sagt að aðgerðin myndi leiða til þess að hús­næð­is­lán Íslend­inga myndu lækka um 150 millj­arða króna. Þar af áttu 80 millj­arðar króna að koma í beinar nið­ur­greiðslu úr rík­is­sjóði á höf­uð­stól hús­næð­is­lána þeirra sem voru með verð­tryggð hús­næð­is­lán á árunum 2008 og 2009 og höfðu ekki full­nýtt önnur skulda­úr­ræði. 70 millj­arðar króna áttu hins vegar að koma í formi þess að Íslend­ingar myndu nota sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparnað sinn til að greiða niður hús­næð­is­lán. Þetta átti að ger­ast á þremur árum, frá miðju ári 2014 og fram á mitt næsta ár. Nú þegar ⅔ hluti þess tíma­bils er liðin hafa leið­rétt­inga­pen­ing­arnir úr rík­is­sjóði sann­ar­lega verið greiddir út. En nýt­ing á sér­eign­ar­sparn­aði til að greiða niður hús­næð­is­lán er langt frá því sem hún átti að vera.

Íslend­ingar hafa sam­tals greitt sér­­­eign­­ar­­sparnað upp á 23,3 millj­­arða króna inn á hús­næð­is­lán sín frá miðju ári 2014 og fram til júlí­mán­aðar 2016. Til við­bótar hafa 520 millj­ónir króna af sér­eign­ar­sparn­aði verið not­aðar sem útborgun vegna hús­næð­is­kaupa. Þeir sem not­færa sér  þá leið hafa reyndar til 30. júní 2019 til að nýta sér­eign­ar­sparnað sinn í fyrsta fast­eign en miðað við þátt­töku í leið­inni hingað til er ljóst að ekki er um mjög stóran hóp að ræða.

Ríkið og sveit­­ar­­fé­lög hafa veitt þeim hópi sem þetta hefur gert sam­tals 9,2 millj­arða króna í skatta­af­slátt. Sam­kvæmt grófu mati hefur sér­eign­ar­sparn­aði verið ráð­stafað inn á um 37 þús­und lán. Því er veru­lega ólík­legt er að áætlun stjórn­valda, um að 70 millj­arðar króna af sér­eign­ar­sparn­aði fari til nið­ur­greiðslu hús­næð­is­lána fyrir mitt næsta ár, gangi eft­ir. Sú tala stendur nú, þegar ⅔ hluti tíma­bils­ins er lið­inn, í sam­tals 23,8 millj­örðum króna.

Í ljósi þessa má ætla að nýt­ing yngra fólks á úrræð­inu sem kynnt var á mánu­dag geti orðið mun minni en gert var ráð fyrir í kynn­ingu stjórn­valda á því.

Athuga­semd frá Sig­urði Má Jóns­syni, upp­lýs­inga­full­trúa rík­is­stjórn­ar­inn­ar, birt klukkan 16:53:

„Í frétt Kjarn­ans í dag er því haldið fram að í kynn­ingu for­sæt­is­ráð­herra og fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra um sér­eign­ar­sparnað sl. mánu­dag hafi rík­is­stjórnin valið þær tölur um vænta þátt­töku í úrræð­inu sem eru í efri mörkum töl­fræði­grein­ing­ar. Þetta er rangt. Í kynn­ing­unni er not­ast við tölur úrgrunn­til­viki í töflu 1 í frum­varpi til laga um stuðn­ing til kaupa á fyrstu íbúð. Í grunn­til­viki er vænt nýt­ing þeirra laun­þega fyrir utan náms­menn sem ekki eiga fast­eign 13.830 manns. Þátt­töku­hlut­fallið í grunn­til­vik­inu er 40% af þeim sem spara nú þegar í sér­eign og 38% af þeim sem spara ekki í sér­eign eins og fram kemur í frum­varp­inu. Töl­fræði­grein­ingin er byggð á skatt­fram­tölum og núver­andi nýt­ingu sér­eign­ar­sparn­að­ar. Grunn­til­vikið er metið það lík­leg­asta en síðan eru reiknuð út frá­vik frá þessu grunn­til­vik­i. “

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Suðurhringþokan mynduð af WEBB-sjónaukanum í tveimur ólíkum útfærslum.
2.000 ljósár á sextíu sekúndum
Þau sem dreymir um að ferðast um geiminn ættu ekki að láta nýtt myndband geimferðastofnana Bandaríkjanna og Evrópu framhjá sér fara. Á sextíu sekúndum er boðið upp á 2.000 ljósára ferðalag með hjálp hins magnaða WEBB-sjónauka.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Bjarni Benediktsson er formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni segir rangt að hann „vilji Sósíalistaflokkinn feigan“
Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að Gunnar Smári Egilsson snúi út úr orðum sínum um styrki til stjórnmálaflokka. Honum þyki 120 milljóna styrkur á kjörtímabilinu til flokks sem fékk enga þingmenn kjörna einfaldlega of há fjárhæð.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Finnur Birgisson
Saga tekjutengingar ellilífeyris almannatrygginga frá 1946
Kjarninn 16. ágúst 2022
Gunnar Smári Egilsson er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands.
Segir Bjarna vilja ýkja völd Sjálfstæðisflokks umfram fylgi og draga úr áhrifum annarra
Bjarni Benediktsson hefur sagt að hann vilji draga úr opinberum styrkjum til stjórnmálaflokka. Gunnar Smári Egilsson segir ástæðuna þá að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi ekki jafn mikið á greiðslu frá ríkinu að halda og áður.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Hér má sjá Drífu Snædal, fyrrverandi forseta ASÍ, og Sólveigu Önnu Jónsdóttur, formann Eflingar þegar betur áraði i samskiptum þeirra á milli.
Segir ASÍ hafa beinlínis unnið gegn nýjum öflum innan verkalýðshreyfingarinnar
Formaður Eflingar segir fram­kvæmda­stjóra SA ekki missa svefn yfir útbreiddum svikum atvinnu­rek­enda á þeim kjara­samn­ingum sem hann gerir fyrir þeirra hönd. Í greinaflokki, sem byrjaði að birtast í morgun, ætlar hún að rekja sögu ágreinings innan ASÍ.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Horft niður í Hvalfjörð frá Brekkukambi í Hvalfjarðarsveit. Á fjallinu stendur til að byggja vindorkuver.
Íslenskir sérhagsmunaaðilar með „erlenda orkurisa í farteskinu“
Þótt ekkert vindorkuver sé risið hafa áform um fjölmörg slík þegar valdið sundrungu og deilum innan samfélaga út um landið, segir Andrés Skúlason, verkefnisstjóri hjá Landvernd. Hann segir vindorkufyrirtæki beita miklum þrýstingi og jafnvel blekkingum.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Auglýsing frá upphafi áttunda áratugar síðustu aldar.
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Hvað gerir danskur kaupmaður sem finnst hann ekki hafa nóg fyrir stafni? Hjá Arne Bybjerg kaupmanni í danska bænum Kalundborg var svarið einfalt: að framleiða hárrúllur. Hann gaf þeim nafnið Carmen.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Kjarninn 16. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None