Fólk að ganga
Auglýsing

Jafn­greiðslu­lán til fjöru­tíu ára, svokölluð Íslands­lán, eru ver­sta birt­ing­ar­mynd verð­trygg­ingar á Íslandi að mati sér­fræð­inga­hóps um afnám verð­trygg­ing­ar. Greiðslu­fer­ill slíkra lána veldur hætt­u á yfir­veð­setn­ingu á fyrri hluta láns­tím­ans þegar verð­bæt­ur fara á höf­uð­stól lána, auk þess sem heild­ar­vaxta­kostn­aður lán­taka verður umtals­vert hærri en ella. Eigna­myndun er hæg­ari og lík­urnar á nei­kvæðu eigin fé lán­taka aukast. Lán af þessu tagi þykja almennt óæski­leg með til­liti til hags­muna neyt­enda og full­yrða má að neyt­endur séu ekki nægi­lega með­vit­aðir um þá áhættu sem þau bera með sér, eins og segir í grein­ar­gerð með frum­varpi um breyt­ingar á lögum um vexti og verð­trygg­ingu, sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra lagði fram í vik­unn­i. 

Mark­miðið með því að hætta að lána öllum sem það vilja verð­tryggt jafn­greiðslu­lán til 40 ára er að stemma stigu við þeirri hættu sem felst í lán­un­um, líkt og rakið er hér að fram­an, en líka til að auka fjár­mála­stöð­ug­leika, efla virkni stýri­vaxta Seðla­bank­ans og byggja undir jafn­vægi í hag­kerf­in­u. 

Eng­u að síður er gert ráð fyrir því að ungt fólk og tekju­lág­t ­fólk geti ennþá tekið þessi lán eftir að breyt­ing­arnar hafa verið gerð­ar. Líkt og Kjarn­inn hefur greint frá munu allt að 75% lán­tak­enda áfram geta tekið Íslands­lán­in, þrátt fyr­ir­ að boðað hafi verið að frum­varpið væri stórt skref til að ­draga veru­lega úr vægi verð­trygg­ing­ar. ­Sam­­kvæmt frum­varp­inu verður óheim­ilt að veita neyt­enda­lán til lengri tíma en 25 ára sé það verð­­tryggt og með­ ­jafn­­greiðslu­­fyr­ir­komu­lagi. Und­an­þegið frá­ þess­ari „al­mennu reglu“ verður fólk undir 45 ára aldri og ­fólk með 3,5 millj­ónir eða minna í árs­tekj­ur, sex millj­ón­ir ­fyrir pör. Einnig verður fólk með lágt veð­setn­ing­ar­hlut­fall und­an­þeg­ið, en draga má í efa að margt slíkt fólk sé með­ Ís­lands­lán. Undir þetta falla á bil­inu 40-75% allra lán­tak­enda. 

Auglýsing

Það þýðir að á bil­inu 25-60% verður bannað að taka 40 ára verð­tryggð jafn­greiðslu­lán. 

Sitja uppi með verð­trygg­ing­una

Ástæðan fyrir því að ungt og tekju­lágt fólk er sett út fyrir sviga er að grein­ingar benda til þess að það muni ekki geta staðið undir auk­inni greiðslu­byrði sem myndi fylgja styttri lánum eða óverð­tryggðum lán­um. Það var raunar orðið ljóst fyrir löngu síð­an. Bjarni sagði frá því á þingi í febr­úar síð­ast­liðnum að alla­vega 40% þeirra sem taka Íslands­lán myndu ekki stand­ast greiðslu­mat fyrir styttri lán. Þetta er fólkið sem hefur minnst á milli hand­anna og myndi detta út af hús­næð­is­mark­aði ef það gæti ekki tekið áfram Íslands­lán. 

Bjarni sagði þá að ef 40 ára lánin yrðu afnumin gæti þurft að auka stuðn­ing við þennan hóp með ein­hverjum hætti, og hann spurði hvort það væri æski­leg­t. Sér­fræði­hóp­ur­inn sem rík­is­stjórnin skip­aði hafði líka sagt frá þessu og varað við. „Því þarf að koma til móts við ­tekju­lægri ein­stak­linga og fyrstu kaup­endur með aðgerðum eins og betur skil­greindum vaxta­bót­um, skatta­af­slætti og úttekt ­sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparn­að­ar­.“ Hins vegar er við­ur­kennt í frum­varp­inu um fyrstu fast­eign, sem lagt var fram sam­hliða verð­trygg­ing­ar­frum­varp­inu, að tekju­lága fólkið væri mun ó­lík­legra til þess að eiga sér­eign­ar­líf­eyr­is­sparn­að. Ekki hefur verið aukið við vaxta­bóta­kerfið eins og lagt var til held­ur. 

Það er líka við­ur­kennt í grein­ar­gerð­inni að á móti þeim góðu áhrifum sem verði fyrir lán­tak­endur af því að eign­ast hraðar og borga minna í vexti með styttri og óverð­tryggðum lán­um, þá komi nei­kvæð áhrif. „Greiðslu­byrði óverð­tryggðra lána er tölu­vert þyngri í upp­hafi, vaxta­hækk­anir hafa meiri skamm­tíma­á­hrif á greiðslu­byrði og kröfur um greiðslu­hæfi aukast og því erf­ið­leikum bundið fyrir tekju­lægri heim­ili að kom­ast út á fast­eigna­mark­að­inn.“ 

Í frum­varpi um fyrstu fast­eign, sem lagt var fram sam­hliða breyt­ingum á verð­trygg­ingu, er að finna hvata til þess að ungt fólk taki frekar óverð­tryggð lán, með því að það geti notað sér­eigna­sparnað sinn sem hluta af afborg­un, þannig að afborg­anir lík­ist því sem væri með verð­tryggð lán. Hins vegar er erf­ið­ara að kom­ast í gegnum greiðslu­mat með óverð­tryggð lán og því óvíst hvort tekju­lágt fólk gæti not­fært sér það. 

45 ára og eldri falla margir undir und­an­þágu líka

Meðal lán­tak­enda eru ein­hleypir ein­stak­lingar yngri en 35 ára með hæst veð­setn­ing­ar­hlut­fall. Þeir ein­stak­lingar skulda að með­al­tali 86% í hús­næði sínu. Með­al­skuldin miðað við upp­lýs­ingar í grein­ar­gerð­inni er því rúm­lega 15 millj­ónir króna hjá þessum hópi, en með­al­heild­ar­tekj­urnar 5,2 millj­ón­ir. 

Pör sem eiga hús­næði og eru yngri en 35 ára skulda að með­al­tali 77% í hús­næð­inu. Þau skulda að með­al­tali tæpa 21 milljón og hafa 11 millj­ónir í með­al­heild­ar­tekj­ur. 

Veð­setn­ing­ar­hlut­fallið lækkar eftir því sem fólk eld­ist, og hjá þeim sem eru 45 ára og eldri er með­al­veð­setn­ing­ar­hlut­fallið komið niður í 43% hjá pörum og 52% hjá ein­stak­ling­um. Þannig fellur fólk, sem ekki fellur undir und­an­þágur vegna ald­urs, samt margt undir und­an­þágur vegna veð­setn­ing­ar­hlut­falls undir 50%. 

Húsnæðisskuldir

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Aðalsteinn Leifsson
Aðalsteinn Leifsson nýr ríkissáttasemjari
Félags- og barnamálaráðherra hefur skipað Aðalstein Leifsson framkvæmdastjóra hjá EFTA sem ríkissáttasemjara frá og með 1.apríl næstkomandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Stefán Eiríksson, sem nýverið var valinn af stjórn RÚV til að stýra fyrirtækinu til næstu fimm ára hið minnsta.
Verðandi útvarpsstjóri vill opna safn RÚV fyrir fjölmiðlum og almenningi
Stefán Eiríksson vill að allt efni sem er til staðar í safni RÚV, og er ekki bundið rétthafatakmörkunum, verði opið og aðgengilegt öllum almenningi og öðrum fjölmiðlum til frjálsra nota.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ástráður með það til skoðunar að stefna íslenska ríkinu ... aftur
Ástráður Haraldsson hefur fjórum sinnum sóst eftir því að komast að sem dómari við Landsrétt. Þrívegis hefur honum verið hafnað en ekki hefur verið tekin ákvörðun um eina umsókn hans. Ástráður telur sig hafa mátt þola ítrekuð réttarbrot.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Mannréttindadómstóll Evrópu: Ríkið þarf að greiða Elínu bætur
Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp dóm í máli Elínar Sigfúsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs Landsbankans, gegn íslenska ríkinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Margar konur af erlendum uppruna vissi ekki af kvennafrídeginum 2018 og unnu á meðan íslenskar konur tóku þátt.
Konur af erlendum uppruna vinna meira, eru í einhæfari störfum og á lægri launum
Ný skýrsla unnin fyrir félagsmálaráðuneytið sýnir að líta þurfi til margra þátta þegar hugað er að því hvar kreppir að varðandi stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Veiran skekur markaði
Ótti við að kórónaveiran muni valda miklum efnahagslegum vandamálum, eins og hún hefur nú þegar gert í Kína, virðist hræða markaði um allan heim. Þeir einkenndust af röðum tölum lækkunar í dag.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Harvey Weinstein
Harvey Weinstein fundinn sekur
Kviðdómur í New York hefur sakfellt Harvey Weinstein fyrir kynferðisbrot.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Rauður dagur í kauphöllinni – Icelandair féll um tæp níu prósent
Heildarvirði félaga sem skráð eru á íslenskan hlutabréfamarkað dróst saman um tugi milljarða í dag.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Meira eftir höfundinnÞórunn Elísabet Bogadóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None