Umtalsverð virkjun vindorku á Íslandi framundan?

Virkjun vindorku getur skipt sköpum fyrir Ísland til framtíðar litið. Ketill Sigurjónsson, lögfræðingur og sérfræðingur í orkumálum, skrifar um möguleikana á þessu sviði.

Ketill Sigurjónsson
vindorka.jpg
Auglýsing

Bæði fólk og og fyr­ir­tæki hér á landi hafa lengi notið þess hversu ódýrt hefur verið að virkja jarð­var­mann hér og þó sér­stak­lega íslensku fall­vötn­in. Og við erum löngu orðin vön því að svo til öll raf­orka á Íslandi sé fram­leidd með þessum hætti.

Umfangs­mikil virkjun jarð­varma til raf­orku­fram­leiðslu á Íslandi á sér þó ekk­ert mjög langa sögu og hefur í vissum til­vikum reynst flókn­ari og dýr­ari en ætlað var. Nú er svo komið að breyttar aðstæður kunna að valda því að við munum senn upp­lifa umtals­verða virkjun vind­orku.

Hratt lækk­andi kostn­aður vind­virkj­ana gæti brátt skapað okkur ný og góð tæki­færi til ódýrrar og óvenju umhverf­is­vænnar raf­orku­fram­leiðslu. Þess vegna er senni­lega fullt til­efni til að svara spurn­ing­unni sem kemur fram í fyr­ir­sögn þess­arar greinar ját­andi.

Auglýsing

Dýr­ari jarð­varmi og ódýr­ari vind­orka

Í vissum til­vikum eru vind­virkj­anir (vindlundir eða vinda­fls­stöðv­ar) að verða áhuga­verð­ari kostur hér en að reisa nýjar jarð­varma­virkj­an­ir. Þá er átt við þau svæði á Íslandi þar sem vind­skil­yrði eru hag­stæðust, þ.e. þar sem búast má við sér­lega góðri nýtni vinda­fls­stöðvar (um og yfir 40%).

Næstu jarð­varma­virkj­anir á Íslandi verða tals­vert dýrar, auk þess sem reynslan hefur sýnt að gæti­lega þarf að fara til að ofnýta ekki jarð­hita­auð­lind. Þetta skapar nýjar aðstæður og áhuga­verð tæki­færi til að huga að fleiri raun­veru­lega vist­vænum eggjum fyrir íslensku orkukörf­una.

Sjáum við brátt 300-400 MW af vindafli á Íslandi?

Spám sér­fræð­inga ber almennt saman um að kostn­aður við að virkja vind muni áfram fara lækk­andi á kom­andi árum. Það virð­ist því lík­legt að nýt­ing íslenskrar vind­orku verði sífellt álit­legri. Og þar með verði minni þörf eða minni hvati til að skerða nátt­úruperlur eins og t.d. Eld­vörp (jarð­varmi) eða Hólmsá (vatns­fall).

Þetta gæti haft tölu­verð áhrif á þróun orku­geirans hér á Íslandi. Eftir um ára­tug kunna að verða hér komnar vind­virkj­anir með sam­an­lagt afl upp á u.þ.b. 300-400 MW. Og til fram­tíðar kann nýt­ing vind­orku hér að skila okkur álíka raf­orku­magni eins og u.þ.b. fimm Búð­ar­háls­virkj­anir og  færa þjóð­inni nýjar og veru­legar útflutn­ings- og gjald­eyr­is­tekj­um.

Árang­urs­rík til­rauna­verk­efni

Sífellt aukin hag­kvæmni vind­orkunnar síð­ustu árin er í góðu sam­ræmi við það sem bent var á í skýrslu sem unnin var fyrir þáver­andi iðn­að­ar- og við­skipta­ráðu­neyti árið 2009. Þar voru íslensk stjórn­völd hvött til að kanna sér­stak­lega þennan val­kost til raf­orku­fram­leiðslu. Og þá einkum gang­ast fyrir meiri rann­sóknum á aðstæðum hér­lendis til slíkrar fram­leiðslu fyrir til­stilli vinds­ins.

Síðan þá hefur Veð­ur­stofa Íslands, í sam­vinnu við fleiri rann­sókna­stofn­an­ir, unnið að ýmsum rann­sóknum um vind­orku og þróað líkan um vinda­far á Íslandi. Í árs­lok 2012 reisti Lands­virkjun tvær nokkuð stórar vind­myllur ofan við Búr­fell. Rúmu ári síðar reisti Biokraft ehf. tvær nokkru minni og eldri (not­að­ar) vind­myllur við Þykkvabæ í Rangár­þingi ytra. Árangur þess­ara tveggja verk­efna hefur til þessa verið það góður að bæði umrædd fyr­ir­tæki vinna nú að und­ir­bún­ingi miklu stærri vind­orku­verk­efna.

Löng hefð er fyrir jarðvarmavirkjunum hér á landi. Líklegt er að meiri áhersla verði á virkjun vindorku í framtíðinni, hér á landi.

Fyrstu íslensku vind­virkj­an­irnar gætu risið á allra næstu árum

Óvíst er hversu hratt verður farið í virkjun vind­orku á Íslandi. Í dag er staðan sú að til stendur að reisa hér a.m.k. fjóra vindlundi eða vind­virkj­an­ir. Ef allar þessar áætl­anir ganga eftir verður vind­orka senn nýtt í umtals­verðum mæli til raf­orku­fram­leiðslu hér á landi. Það gæti orðið innan örfárra ára, en gæti líka taf­ist af ýmsum ástæð­um. T.d. hefur komið fram að Lands­virkjun ætli að láta sín vind­orku­verk­efni sæta mati Ramma­á­ætl­un­ar, sem er reyndar ekki skylt skv. lög­um. Þetta kann að tefja þessi verk­efni Lands­virkj­unar tals­vert.

Vindlund­ir, vind­virkj­an­ir, vind­orku­ver eða vinda­fls­stöðv­ar?

Hér er vert að nefna í fram­hjá­hlaupi að af hálfu Lands­virkj­unar er oft talað um þessi verk­efni sem vindlundi. Íslensku­fræð­ingar hafa bent grein­ar­höf­undi á að orðið „vindlund­ur“ sé tæp­lega heppi­legt hug­tak um virkj­anir af þessu tagi. Orðið lundur (sbr. trjá­lund­ur) veki hug­renn­ingar um skjól fyrir vindi. Vind­virkj­anir munu að sjálf­sögðu síst rísa á skjól­ríkum svæðum og það sem skiptir hér kannski meira máli er að slík mann­virki veita tæp­lega almenni­legt skjól fyrir vindi eða veðr­um.

Auk þess þykir sumum sem end­ur­tekni sam­hljóða­klas­inn „nd“ í orði sé fremur vond íslenska og tungu­brjótur (þó svo dæmi séu til um þannig orð í íslensku). Hug­takið vindlundur kann því að þykja hálf­gert orð­skrípi. Og jafn­vel bera með sér að vera smíðað sem áróð­urs­kennt hug­tak/orð í þeim til­gangi að milda hug­hrif fólks gagn­vart þeim áhrifum sem svona mann­virki hafa á umhverf­ið. Þar er einkum um að ræða sjón­ræn áhrif.

Með þessar ábend­ingar í huga álítur sá sem þetta skrifar eðli­leg­ast að talað sé um vind­virkjun , vind­orku­ver eða vinda­fls­stöð þegar lýsa skal umtals­verðum fjölda eða klasa af vind­myll­um. Þ.e. mörgum háum turnum með stórum spöðum og öfl­ugum hverfl­um, sem líta má á sem eina heild (eina virkj­un).

Hug­takið vind­virkjun kann þó að minna full mikið á vind­verk! Enn einn mögu­leiki er vind­garður. Á end­anum ræðst þetta íslenska nafn­orð um það sem á ensku er oft kallað wind farms og á dönsku vind­park vænt­an­lega af því hvaða mál­venja hér mynd­ast. En það er a.m.k. sann­ar­lega tíma­bært að huga vel að góðu íslensku orði um þessi mynd­ar­legu hátækni­mann­virki.

Lands­virkjun áformar stærstu vind­virkj­un­ina

Þau fjögur umræddu vind­orku­verk­efni sem hafa verið til skoð­unar hér á síð­ustu árum eru eft­ir­far­andi. Fyrst er að nefna tvær fyr­ir­hug­aðar vinda­fls­stöðvar Lands­virkj­un­ar, ann­ars vegar 200 MW vind­virkjun nokkru ofan við vatns­afls­virkj­un­ina Búr­fells­stöð og hins vegar 100 MW vind­virkjun við Blöndu­stöð. Þessar tvær fyr­ir­hug­uðu vind­virkj­anir hefur Lands­virkjun kallað Búr­fellslund og Blöndu­lund.

Þá er fyr­ir­huguð 45 MW vind­virkjun Biokraft í Þykkva­bæ, sem kölluð er Vinda­borg. Og loks hefur fyr­ir­tæki sem nefn­ist Arctic Hydro áform um 20-30 MW vinda­fls­stöð í Austur Land­eyj­um.

Vind­að­stæður þarna sunn­ar­lega í Rang­ár­valla­sýslu eru lík­lega mjög góðar og þessi verk­efni því bæði mögu­lega vel stað­sett m.t.t. hag­kvæmni. En sökum þess að bæði verk­efnin eru fyr­ir­huguð á miklu flat­lendi, innan sveita­byggðar með útsýni til fjalla, jök­uls og eyja, þá yrðu sjón­ræn áhrif af þessum virkj­un­unum óhjá­kvæmi­lega tölu­verð.

Gæta þarf vel að sjón­rænum áhrifum

Það eru einmitt nei­kvæð sjón­ræn áhrif sem helst mæla gegn vind­virkj­unum (hér er vert að nefna að almennt virð­ast svona mann­virki ekki valda miklum fugla­dauða en þó vissu­lega ein­hverj­u­m). Af þessum sökum er hætt við að umrædd verk­efni Arctic Hydro og Biokraft muni mæta and­stöðu. Reyndin er þó auð­vitað sú að í dag mætir hvert ein­asta orku­verk­efni marg­vís­legri and­stöðu. Og hið eðli­leg­asta mál að um þau sé ítar­lega fjallað og vand­lega gætt að öllum mögu­legum áhrifum slíkra verk­efna áður en end­an­leg ákvörðun er tek­in.

Upp­bygg­ing­ar­hrað­inn er óviss

Enn er óvíst hvort öll fram­an­greind fjögur vind­orku­verk­efni verða að veru­leika. Hið sama má segja um fimmta og nýjasta vind­orku­verk­efn­ið. Þar er nú unnið að stað­ar­vali í því skyni að reisa vind­virkj­anir hér með veru­legu afli. Tekið skal fram að höf­undur þess­arar greinar kemur að því verk­efni og eðli­legt að les­endur hafi það í huga. Mögu­lega eru svo önnur verk­efni áformuð, hvort sem eru smærri verk­efni á ein­stökum jörðum eða stærri verk­efni sem kunna að vera grein­ar­höf­undi ókunn.

Ekki er unnt að full­yrða um það hver upp­bygg­ing­ar­hrað­inn verður á vind­virkj­unum á Íslandi og margt getur tafið verk­efni af þessu tagi.  Miðað við áætluð verk­efni og kostn­að­ar­sam­an­burð  við jarð­varma má þó telja raun­hæft að eftir u.þ.b. ára­tug eða svo verði vind­virkj­anir á Íslandi á bil­inu 300-400 MW, eins og áður sagði. Spár af þessu tagi eru þó óhjá­kvæmi­lega háðar veru­legri óvissu.

Áformin (370 MW) nema um tveimur Búð­ar­háls­virkj­unum

Sam­an­lagt heild­ar­afl þeirra fjög­urra vind­virkj­ana sem nefndar voru hér að framan yrði nálægt 370 MW. Athuga ber að fimmta vind­orku­verk­efn­ið, sem einnig var nefnt, er við­bót við þetta fyr­ir­hug­aða vindafl. Umrædd fjögur verk­efni upp á 370 MW gætu skilað nálægt 1.300 GWst af raf­orku árlega. Sú raf­orka er ámóta mikil eins og fram­leiðsla rétt rúm­lega tveggja Búð­ar­háls­virkj­ana.

Kostn­aður þess­ara fjög­urra vind­virkj­ana myndi verða nokkru meiri pr. fram­leidda MWst en ger­ist hjá Búð­ar­háls­virkj­un. Enda eru stórar vatns­afls­virkj­anir almennt ódýrasta aðferðin til raf­orku­fram­leiðslu. Það er því vafa­lítið fyrst og fremst nýt­ing jarð­varma hér sem íslensk vind­orka mun keppa við eða hægja á. Senni­lega er þó eðli­leg­ast að lýsa nýt­ingu vind­orku ein­fald­lega sem góðri og skyn­sam­legri við­bót í íslenska orku­geir­ann.

Allt að 1.600 MW innan tveggja ára­tuga?

Hér í lokin er vert að nefna yfir­lit Kviku/Pöyry um það hvernig þau fyr­ir­tæki telja senni­legt að upp­bygg­ing raf­orku­fram­leiðslu á Íslandi verði næstu tvo ára­tug­ina. Sam­kvæmt þeirra áliti, sbr. skýrslan Raf­orku­sæ­strengur milli Íslands og Bret­lands - kostn­að­ar- og ábata­grein­ing, eru álitnar litlar líkur á því að vind­virkjun rísi hér hér nema jafn­hliða sæstreng.

Ein­ungis í s.k. hárri sviðs­mynd Kviku/Pöyry, sem mið­ast við mjög mikla aukn­ingu á eft­ir­spurn hér eftir raf­orku, gerir skýrslan ráð fyrir íslenskum vinda­fls­stöðvum án sæstrengs. Þarna kunna Kvika og Pöyry að hafa van­metið hag­kvæmni vind­orkunnar á Íslandi miðað við aðra orku­kosti, enda er umfjöll­unin um vind­inn í við­kom­andi skýrslu fremur snubb­ótt. Að þessu verður vikið nánar í síð­ari hluta þess­ara skrifa um íslenska vind­orku.

Er þá lokið þess­ari fyrri grein um lík­lega upp­bygg­ingu vind­virkj­ana á Íslandi.  Í síð­ari hlut­anum verður útskýrt nánar af hverju nýt­ing vind­orku á Íslandi er áhuga­verð og fjallað um það að mögu­lega munu vinda­fls­stöðvar á Íslandi verða með sam­an­lagt afl allt að 1.600 MW jafn­vel innan tveggja ára­tuga. Þar með gæti íslenska rokið orðið mik­il­væg og verð­mæt nátt­úru­auð­lind og skapað þjóð­inni góðar tekj­ur. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca stefnir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur stefnt Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Leikhúsið
Leikhúsið
Leikhúsið - Sex í sveit
Kjarninn 17. október 2019
Lögmenn bera mun meira traust til dómstóla
Lögmenn og ákærendur bera mun meira traust til dómstóla heldur en almenningur. Yfir 80 prósent lögmanna og ákærenda voru sammála því að dómarar og starfsmenn dómstóla ynnu störf sín af heilindum, virðingu og heiðarleika.
Kjarninn 17. október 2019
Heiða Sigurjónsdóttir
Alþjóðadagur málþroskaröskunar 18. október 2019
Leslistinn 17. október 2019
Segir Bandaríkin og Bretland vilja Ísland á lista yfir ósamvinnuþýð ríki
Það mun skýrast í lok viku hvort Íslandi muni takast að forðast það að lenda á lista með ríkjum með vafasamt stjórnarfar vegna lélegra varna landsins gegn peningaþvætti. Nánast ekkert var í lagi hérlendis í þeim vörnum áratugum saman.
Kjarninn 17. október 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None