Birgir Þór Harðarson

Enginn greiddi atkvæði gegn fjáraukalögunum

Í fjáraukalögum var samþykkt að veita 100 milljónum króna úr ríkissjóði til að halda uppi verði á lambakjöti á innanlandsmarkaði. Enginn stjórnmálaflokkur greiddi atkvæði gegn lögunum sem voru samþykkt með minnihluta atkvæða. Björt framtíð og Viðreisn voru á meðal þeirra flokka sem sátu hjá við atkvæðagreiðslu.

Alls sátu 33 þingmenn hjá þegar fjáraukalög voru samþykkt á Alþingi 22. desember síðastliðinn. Þar á meðal voru allir fjórir þingmenn Bjartrar framtíðar og allir sjö þingmenn Viðreisnar. Auk þeirra greiddu þingmenn Pírata, Vinstri grænna og Samfylkingarinnar ekki atkvæði við afgreiðslu málsins. Enginn þingmaður greiddi atkvæði á móti frumvarpinu sem var samþykkt með 26 greiddum atkvæðum þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem voru viðstaddir atkvæðagreiðsluna. Því voru lögin samþykkt með stuðningi 41 prósent þingheims. 

Í fjáraukalögum var meðal annars samþykkt að veita 100 milljónum króna úr ríkissjóði til að koma í veg fyrir verðlækkun á lambakjöti hérlendis. Þegar frumvarp um fjáraukalög var kynnt vakti viðbótargreiðslan töluverða athygli og var meðal annars harðlega gagnrýnd af formanni Neytendasamtakanna, Ólafi Arnarsyni. Hann sagðist gáttaður á málinu og sagði að stjórnvöld væru að verja peningum til að halda uppi verðlagi á Íslandi. Gunnar Bragi Sveinsson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, mótmælti því harðlega og sagði í samtali við RÚV að málið snerist „um það fyrst og fremst að bændur geti haldið áfram að framleiða lambakjöt og þá um leið bjóða neytendum sem Ólafur Arnarson er að vinna fyrir upp á ódýra, heilnæma og góða vöru og gott kjöt.“

Í Fréttatímanum sem kom út 22. desember er haft eftir Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, sem situr í fjárlaganefnd og er þingmaður Vinstri grænna, að nefndin hefði óskað eftir minnisblaði frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu um málið til að útskýra forsendur framlagsins. Það minnisblað skilaði sér ekki áður en fjáraukalög voru afgreidd.  

Tveir stjórnmálaflokkar hafa sett kerfisbreytingar á landbúnaðarkerfinu á oddinn í sinni pólitísku stefnu, ásamt öðrum málum. Annar þeirra, Björt framtíð, kaus einn flokka gegn samþykkt búvörusamninga á síðasta kjörtímabili. Í kjölfar þess rauk fylgi flokksins upp, en það hafði mælst undir fimm prósentum um margra mánaða skeið. Allir fjórir þingmenn flokksins sátu hjá við afgreiðslu fjáraukalaga þegar atkvæði voru greidd um þau rétt fyrir klukkan 23 fimmtudaginn 22. desember.

Hinn flokkurinn sem hefur lagt mikla áherslu á kerfisbreytingar í landbúnaði er Viðreisn, sem nú er í fyrsta sinn með fulltrúa á Alþingi. Í málefnastefnu flokksins segir m.a. að landbúnaður ætti að lúta lögmálum almennrar samkeppni og stuðningi „við bændur á að breyta þannig að hann stuðli að aukinni hagræðingu, framleiðniaukningu og nýsköpun í greininni[...]Allri framleiðslu- og sölustýringu af hálfu ríkisvaldsins á að hætta en í staðinn verði veittir beinir styrkir til bænda í formi búsetu- og svæðisstyrkja.“ 

Þrátt fyrir þessa stefnu sátu allir sjö þingmenn flokksins hjá við afgreiðslu fjáraukalaga sem innihéldu 100 milljóna króna viðbótarframlag til markaðsátaks sem, samkvæmt frumvarpinu, var ætlað að koma í veg fyrir verðfall á verði lambakjöts til íslenskra neytenda. Hvorki fulltrúi Bjartrar framtíðar né Viðreisnar skilaði nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga. Það gerðu fulltrúar allra annarra flokka. 

Björt sagði þetta stóran bita sem hún þyrfti að gleypa

Fáar ræður voru haldnar um fjáraukafrumvarpið á þingi. Björt Ólafsdóttir, þingmaður Bjartrar framtíðar, var sú eina sem minntist á 100 milljóna króna framlagið til „Matvælalandsins Íslands“ þegar frumvarpinu var dreift. Það gerði hún í andsvari við Bjarna Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, sem lagði frumvarpið fram. Þar sagði hún útgjöldin ekki ófyrirseð og að það hafi alveg verið vitað að offramleiðsla lækki verði. „Fyrst er það þannig að skattgreiðendur greiða fyrir styrki til bænda til þess að framleiða kindakjöt og allt í góðu með það. Það eru á milli 5 og 6 milljarðar sem fara bara í sauðfjársamninginn að mig minnir. Svo er kerfið í kringum þetta svo galið að[...] bændur [fá] auðvitað ekkert fyrir þessar afurðir af því að offramleiðslan er svo mikil og þegar gengur svona illa eiga skattgreiðendur aftur að fara að borga til þess að reyna að koma þessu út og láta verðið ekki falla meira. Þetta er orðin svo mikil hringavitleysa og hefur verið í svo mörg ár.“

Í umræðu í þingsal sama dag og fjáraukalög voru afgreidd tók Björt aftur til máls. Þar sagði hún  að í ljósi þess hve vel fjárlög hefðu unnist vildi hún halda til haga þeim skringilegu aðstæðum sem væru uppi, þar sem starfsstjórn væri að leggja þau fram. Í fjárlagavinnunni hefðu allir unnið að heilindum og allir gefið eftir þannig að enginn væri eiginlega sáttur við niðurstöðuna í báða enda. „Í því samhengi vil ég segja að ég mun ekki leggjast gegn þessari 100 milljóna króna aukningu til matvælalandsins út af þessu samkomulagi sem er í fjárlaganefnd af því að við erum að vinna þetta allt á annan hátt. Þetta er dálítið stór biti sem ég þarf þá dálítið að gleypa eins og aðrir gera með ýmsa aðra fjárlagaliði. Ég vildi að þetta kæmi fram í ræðu frá okkur.“

Enginn þingmaður Viðreisnar tók til máls þegar umræður um fjáraukalög fóru fram í þingsal.

Koma í veg fyrir verðfellingu á kjöti á innlendum markaði

100 milljón króna viðbótarframlagið fór til „Mat­væla­lands­ins Íslands“, verk­efnis sem er ætlað að „treysta orð­spor og móta ímynd Íslands sem upp­runa­lands hreinna og heil­næmra mat­væla og auka með því móti gjald­eyr­is­tekjur þjóð­ar­inn­ar.“

Ástæða við­bót­ar­fram­lags­ins, sem var lagt til af atvinnu­vega- og nýsköp­un­ar­ráðu­neyt­inu, var sú að gera verk­efn­inu kleift að standa fyrir sér­stöku mark­aðsátaki á erlendum mörk­uðum sauð­fjár­af­urða vegna fyr­ir­sjá­an­legrar birgða­aukn­ingar inn­an­lands. Í frum­varp­i til fjáraukalaga sagði: „Mik­ill tap­rekstur er á sölu sauð­fjár­af­urða og þrátt fyrir lækkun á verði slát­ur­leyf­is­hafa til bænda fyrir sauð­fjár­af­urðir er frek­ari aðgerða þörf. Mark­aðs­ráð kinda­kjöts, sem er sam­starfs­vett­vangur bænda og slát­ur­leyf­is­hafa, hefur unnið mark­visst að því að finna nýja mark­aði erlend­is, en ljóst er að afsetja þarf um 800 til 1.000 tonn til að koma í veg fyrir upp­nám og almenna verð­fell­ingu á kjöti á inn­lendum mark­aði seinnipart vetrar og/eða næsta haust.“

„Þetta er dálítið stór biti sem ég þarf þá dálítið að gleypa eins og aðrir gera með ýmsa aðra fjárlagaliði,“ sagði Björt Ólafsdóttir í ræðu sama dag og fjáraukalög voru samþykkt.
Mynd: Birgir Þór Harðarson

Engar breytingartillögur gegn þessum styrk voru lagðar fram við vinnslu málsins í nefndum þingsins og ekkert er minnst á hann í þeim nefndarálitum sem skilað var inn þegar málið var afgreitt úr fjárlaganefnd. Samkvæmt fundargerðum fjárlaganefndar voru fjáraukalög einungis einu sinni rædd formlega á fundum hennar. Þá komu starfsmenn fjármála- og efnahagsráðneytisins á fund þeirra,  kynntu frumvarpið og svöruðu spurningum. Svo virðist sem að rúmlega þrír klukkutímar hafi farið í að ræða frumvarpið í nefndinni.

Fram­leiðslan þegar nið­ur­greidd um fimm millj­arða

Sauð­fjár­rækt nýtur nú þegar umtals­verðs stuðn­ings úr rík­is­sjóði. Á fjár­lögum árs­ins 2017 er gert ráð fyrir að nið­ur­greiðsla á sauð­fjár­fram­leiðslu nemi tæpum fimm millj­örðum króna. Auk þess festa nýgerðir búvöru­samn­ing­ar, sem gilda til tíu ára, í sessi mjög háa toll­vernd á kinda­kjöti. Einungis 19 þingmenn samþykktu þá samninga þegar greidd var atkvæði um þá á þingi í september. 

Nú þegar er umtals­verður hluti af sauð­fjár­fram­leiðslu á Íslandi fluttur út og með því eru íslenskir skatt­greið­endur í raun að nið­­ur­greiða kjöt ofan í erlenda neyt­end­­ur. Í Frétta­blað­inu í síð­ustu viku var greint frá því að verð fyrir sauð­fjár­af­urðir á erlendum mörk­uðum hefði hrunið vegna styrk­ingu krón­unnar og lok­unar mark­aða. Þar kom fram að nokkuð ljóst væri að verið sé að greiða með útflutn­ingi á kjöt­inu.

Auk þess hefur neysla Íslend­inga á kinda­kjöti dreg­ist gríð­­ar­­lega sam­an á und­an­förnum ára­tug­um. Árið 1983 borð­uðu Íslend­ingar 45,3 kíló hver af kinda­kjöti á ári. Í fyrra var sú tala komin í 19,5 kíló. Á sama tíma hefur neysla á kjúklingi og svína­kjöti auk­ist veru­­lega.

Segja bændur taka á sig 600 millj­ónir vegna þreng­inga

Þór­ar­inn Ingi Pét­urs­son, for­maður mark­aðs­ráðs kinda­kjöts, sendi frá sér til­kynn­ingu í desember vegna máls­ins. Þar sagði að til­gangur hins sér­staka fram­lags rík­is­sjóðs sé að „vernda störf út um landið og koma í veg fyrir alvar­lega byggða­rösk­un. Mark­aðs­ráð Kinda­kjöts kemur að verk­efn­inu til að tryggja að féð nýt­ist í áfram­hald­andi mark­aðs­setn­ingu á erlendum mörk­uð­u­m.“ Íslenskur land­bún­aður velti um 70 millj­örðum króna ár­lega og skapi tíu til tólf þús­und bein og óbein störf um land allt.

Búvörusamningar voru undirritaðir í febrúar 2016. Þeir festa í sessi háa tollvernd á kindakjöti.
Mynd: Stjórnarráðið.

Í til­kynn­ing­unni sagði einnig að mikil styrk­ing krón­unnar hafi valdið þreng­ingum hjá öllum útflutn­ings­greinum á Íslandi. „Þá hefur viðskiptadeila Vest­ur­veld­anna og Rúss­lands leitt til verð­lækk­unar á mörk­uðum fyrir ýmsar land­bún­að­ar­af­urðir í Evr­ópu. Flest bendir til þess að þetta sé tíma­bundin nið­ur­sveifla. Verð á kinda­kjöti á heims­mark­aði hefur lækkað und­an­farna mán­uði en virð­ist nú vera á upp­leið.[...]Íslenskir sauð­fjár­bændur tóku á sig um 600 millj­óna kr. tekju­skerð­ingu í haust vegna ástands­ins á heims­mark­aði. Rétt er að hafa í huga að bændur hafa þegar lagt út fyrir nán­ast öllum fram­leiðslu­kostn­aði og innt af hendi nán­ast alla þá vinnu sem til þarf. Engin opin­ber verð­lagn­ing er í sauð­fjár­rækt á Íslandi. Kvóta­kerfi var afnumið 1995 og útflutn­ings­bætur aflag­aðar 1992.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar