Flakið í mýrinni

Fjórtán ára grunnskólanemi í Danmörku átti að skrifa ritgerð um eitthvað sem tengdist seinni heimstyrjöldinni. Hann fór til leitar með föður sínum og endaði á að finna flugvélaflak þýskrar vélar, með líkamsleifum hermanns. Málið hefur vakið mikla athygli.

Daniel Kristiansen með brot úr flaki flugvélarinnar sem hann fann.
Daniel Kristiansen með brot úr flaki flugvélarinnar sem hann fann.
Auglýsing

Þegar Daniel Kristiansen, 14 ára grunnskólanemi og bóndasonur í Birkelse á Norður-Jótlandi skammt frá Álaborg, sagði foreldrum sínum frá því að hann ætti að skrifa ritgerð um eitthvað sem tengdist heimstsyrjöldinni síðari, sagði pabbi hans „við ættum kannski að leita að þessari þýsku flugvél sem afi minntist svo oft á.” Hvorki Daniel né Klaus pabba hans grunaði að þeir feðgar yrðu, eftir nokkra daga á forsíðum fjölmiðla víða um heim. 

Klaus hafði alltaf haldið að þessi saga, sem afi hans hafði svo oft sagt, væri bara tilbúningur. Afinn sagðist hafa verið að baka smákökur, ætlaðar til jólanna, þegar flugvél hefði skollið í jörðina á opnu svæði, mýrarfláka, skammt frá bænum, þar sem barnabarnið Klaus býr ennþá. Þetta var í nóvember 1944.

Daniel sem hefur mikinn áhuga á öllu því sem tengist síðari heimsstyrjöldinni leist vel á þessa hugmynd pabba síns, þótt hann hefði enga trú á að þeir fyndu neitt. Hann gæti þá bara skrifað um þessa sögu sem langafi hans hafði sagt, en langafinn hafði líka sagt að Þjóðverjar hefðu fljótlega eftir slysið komið á staðinn og fjarlægt flakið.

Auglýsing

Málmleitartækið kom þeim á sporið

Þeir feðgar, Daniel og Klaus leigðu málmleitartæki og fóru síðan út að leita, tóku reku með. „Ég vonaði að við myndum kannski finna einn eða tvo smáhluti sem ég gæti farið með í skólann” sagði Daniel. Ekki höfðu þeir feðgar leitað lengi þegar tækið gaf merki. Þegar þeir höfðu grafið tíu til fimmtán sentimetra komu þeir niður á smá málmhlut sem þeir gátu ekki áttað sig á hvort væri úr flugvél eða einhverju öðru. En málmleitartækið hélt áfram að láta í sér heyra og þeim Daniel og Klaus varð ljóst að þarna í jörðinni lægi fleira grafið en þetta járnstykki sem þeir höfðu fyrst fundið. Þeim varð líka ljóst, eftir að hafa grafið dálitla holu, að þeir yrðu að nota öflugra tæki en rekuna sem þeir höfðu tekið með. Daniel sagði í viðtali að þarna hefði hann áttað sig á því að langafi hefði ekki verið að grínast.


Það var djúpt á flakinu

Klaus bóndi á traktorsgröfu, hún getur þó ekki grafið nema tvo til þrjá metra niður og þegar þangað var komið pípti tækið enn. Nú voru þeir feðgar orðnir mjög spenntir og ekki kom til greina að hætta leitinni. Fengin var stærri grafa og þegar holan var orðin sjö til átta metra djúp kom flakið í ljós. Vélin hafði bersýnilega splundrast þegar hún skall í jörðina en augljóst virtist að ekki hefði kviknað í henni. Líkamsleifar flugmannsins voru í flakinu. 

Feðgarnir fjarlægðu strax talsvert af málmhlutum sem virtust vera úr búk og vængjum vélarinnar en kölluðu síðan til sérfræðinga. Í samvinnu við þá var mótor vélarinnar, sem var heillegasti hluti þess sem fannst, fluttur í skemmu við bóndabæinn. Líkamsleifar flugmannsins voru einnig fjarlægðar úr flakinu. 

Fréttin af flugvélarfundinum vakti athygli víða um heim

 Danskir fjölmiðlar greindu fyrstir frá fundinum en strax kom í ljós að þessi frétt var ekki bara „til heimabrúks”, hún barst á svipstundu um víða veröld. Vitað var að vélin var þýsk, og því líklegt að flugmaðurinn hafi verið Þjóðverji, en í upphafi var fátt annað vitað með vissu. Það átti eftir að breytast. 

Var í æfingaflugi

Í Danmörku er mikill áhugi fyrir öllu því sem viðkemur sögu síðari heimsstyrjaldar og árlega kemur út fjöldi bóka um efni sem henni tengjast. Margir, einkum karlar, grúska í gömlu efni og því þurfti ekki að bíða lengi eftir að einhverjar uppýsingar kæmu fram varðandi þessa flugvél sem endaði í mýrinni við Birkelse. Sögugrúskarinn Søren C. Flensted greindi frá því daginn eftir að greint var frá flugvélarfundinum að flugmaðurinn hefði heitið Bruno Krüger. Hann hafi farið í æfingaflug 27 nóvember 1944 frá flugvellinum í Rördal austan við Álaborg, þar sem Þjóðverjar voru með stóra herstöð, og vélin brotlent við Birkelse. Þessar upplýsingar hafði Søren Flensted fundið í þýskum skjalasöfnum. Þar kom líka fram að vélin var Messerschmitt Bf 109, eins hreyfils vél, með einu sæti. 

Þótt Þjóðverjar hafi lagt mikla áherslu á að finna og jarðsetja fallna hermenn virðast þeir ekki hafa reynt að finna lík Krügers í mýrinni. Þegar þarna var komið (í nóvember 1944) voru Þjóðverjar orðnir mjög aðþrengdir og kannski hefur það ráðið því að ekki var reynt að sækja lík Krügers. Tíu dögum áður hafði annar þýskur flugmaður farist í æfingaflugi á svipuðum slóðum, sá var jarðsettur í Frederikshavn. Þjóðverjr höfðu misst marga menn og nýir flugmenn fengu iðulega litla æfingu, auk þess var eldsneytið sem notað var á herflugvélarnar lélegt. 

Horfði á vélina fljúga í jörðina

Þennan nóvemberdag árið 1944 var Sigurd Jensen, 22 ára gamall maður frá Brovst skammt frá Birkelse, að stinga upp mó til eldiviðar. Sigurd Jensen sem nú er að verða 95 ára fylgdist með flugvél sem hringsólaði skammt frá honum, flaug upp og niður, greinilega í æfingaflugi. Skyndilega sá hann að vélin tók stefnuna, á fullri ferð, beint niður og skall svo í mýrina. Að sögn Sigurd þeyttust brot úr vélinni og mold í allar áttir. „ Ég hugsaði með mér að flugmaðurinn hefði ákveðið að enda þátttöku sína í stríðinu með þessum hætti”.

Fréttin um flugvélafundinn kom Sigurd á óvart. Hann taldi víst að Þjóðverjar hefðu komið og fjarlægt lík flugmannsins og leifarnar af vélinni. 


Skotvopn, matarmiðar og smokkar 

Danskir fjölmiðlar hafa greint frá því að í flaki vélarinnar hafi fundist hríðskotabyssa og í lítilli tösku sem flugmaðurinn hafði verið með á sér hafi verið matarmiðar (mötuneytismiðar) og nokkrir smokkar. Fjölmiðlar víða um heim slógu þessu með smokkana upp í fyrirsögnum, sumir jafnvel í háðungartón. Skýringin er hinsvegar ekki flókin og á ekkert skylt við hefðbundna notkun vörunnar. Smokkurinn var hluti neyðarbúnaðar þýskra flugmanna, hugsaður sem vatnsbrúsi í neyð. Léttur, fyrirferðarlítill og vatnsheldur.

Messerschmitt vélarnar eftirsóttir safngripir

Alls voru smíðaðar tæplega 34 þúsund Messerschmitt Bf 109 vélar, þær fyrstu voru teknar í notkun árið 1937 en sögu þeirra lauk með niðurlagi Þjóðverja í heimsstyrjöldinni síðari. Þrátt fyrir þennan mikla fjölda sem smíðaður var eru tiltölulega fáar vélar af þessari gerð til. Margar fórust í stríðinu og flestar þeirra sem eftir voru í stríðslok voru bútaðar niður og málmurinn, sem mikill skortur var á eftir stríðið, notaður í annað. Eftirspurn eftir Bf 109 er þess vegna mikil og reikna má með að mörg söfn vilji komast yfir flakið af vélinni sem fannst við Birkelse. Af myndum að dæma er geysimikið verk að endurbyggja vélina, ef það er á annað borð framkvæmanlegt. 

Eins og áður sagði er mikill áhugi í Danmörku fyrir öllu því sem viðkemur heimsstyrjöldinni síðari. Ef söfn komast yfir eitthvað merkilegt frá heimstyrjaldarárunum eykst aðsóknin. Ringköbing – Skjern safnið á Vestur-Jótlandi opnaði fyrir nokkrum árum gamalt loftvarnabyrgi sem Þjóðverjar gerðu á hernámsárunum í Danmörku. Árið eftir jókst aðsóknin um 400 prósent. 

Daniel og ritgerðin

Aðeins eru liðnir nokkrir dagar frá því að Daniel fór ásamt föður sínum að leita að flugvélarflakinu í mýrinni. Hvernig honum vegnar við ritgerðarsmíðina er ókomið í ljós en eitt er víst: efniviðinn skortir ekki. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None