Klíkuskapur í atvinnulífinu á Íslandi

Líklegt er að klíkuskapur ríki í valdamiklum stöðum úr viðskipta- og atvinnulífinu hér á landi, samkvæmt nýbirtri grein í tímaritinu Stjórnmál og Stjórnsýsla.

Handaband
Auglýsing

Vís­bend­ingar eru um klíku­skap í atvinnu­líf­inu á Íslandi, sam­kvæmt nýrri grein Magn­úsar Þórs Torfa­son­ar, Þor­gerðar Ein­ars­dótt­ur, Guð­bjargar Lindu Rafns­dóttur og Mar­grétar Sig­rúnar Sig­urð­ar­dóttur í Stjórn­málum og Stjórn­sýslu. Stjórn­ar­með­limir fyr­ir­tækja eru lík­legir til að búa nálægt hvorum öðrum, sér í lagi ef þeir eru virkir í stjórn­mála- eða íþrótta­starf­i. 

Nýbirt grein Magn­úsar Þórs Torfa­son­ar, lekt­ors í við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, Þor­gerðar Ein­ars­dótt­ur, pró­fess­ors við stjórn­mála­fræði­deild Háskóla Íslands, Guð­bjargar Lindu Rafns­dótt­ur, pró­fess­ors við félags- og mann­vís­inda­deild Háskóla Íslands, og Mar­grétar Sig­rúnar Sig­urð­ar­dótt­ur, lekt­ors við við­skipta­fræði­deild Háskóla Íslands, í tíma­rit­inu Stjórn­mál og Stjórn­sýsla,  fjallar um elítur á Íslandi og inn­byrðis tengsl þeirra. Þar er farið yfir valda­mikla hópa á flestum sviðum sam­fé­lags­ins, en sjónum beitt að elítu­myndun innan við­skipta- og atvinnu­lífs­ins á árunum 2014-2015. 

Mik­ill jöfn­uður á Íslandi

Sam­kvæmt grein­inni hefur það gjarnan verið trú Íslend­inga að félags­legur og efna­hags­legur jöfn­uður ein­kenni þjóð­ina og að hvers konar elítur séu lítt áber­andi. Það við­horf að sam­fé­lagið væri að mestu leyti stétt­laust sé ríkj­andi á Íslandi, eitt af lyk­il­at­riðum í sjálfs­mynd og lífs­við­horfum lands­manna hafi löngum verið jafn­að­ar­andi sem lýsir sér í því að Íslend­ingar geri lít­inn manna­mun sín á milli.

Auglýsing

Í þessu til­felli hefur Ísland einnig komið vel út í alþjóð­legum sam­an­burði. Sam­kvæmt Alþjóða­efna­hags­ráð­inu (World Economic For­um) var jafn­rétti kynj­anna mest hér á landi í fyrra, átt­unda árið í röð. Einnig er Gin­i-­stuð­ull Íslands lægstur allra OECD landa, sem bendir til þess að tekju­jöfn­uður hér sé meiri en ann­ars stað­ar. 

Magnús Þór Torfason, lektor við Viðskiptafræðideild HÍ, er einn höfunda greinarinnar.Hins vegar hefur þró­unin á síð­ustu árum hér á landi verið í átt að meiri ójöfn­uði, rétt eins og á öðrum Vest­ur­lönd­um. Bent er á það í skýrsl­unni að auður hennar rík­ustu hafi farið vax­andi á meðan lífs­kjör almenn­ings hafa staðið í stað. Sterk tengsl séu milli elítu­mynd­unar og vax­andi ójafn­að­ar, bæði leiði til sam­þjöpp­unar valda hjá eins­leitum hópum innan sam­fé­lags­ins. 

Gamlir karlar í Garðabæ

Í grein sinni athug­uðu grein­ar­höf­undar tengsl valda­hópa innan íslensks sam­fé­lags. Þar kom í ljós að sterk tengsl séu milli elítu­flokka innan við­skipta-og atvinnu­lífs­ins ann­ars veg­ar, og félags- og hags­muna­sam­taka hins veg­ar. Einnig voru vís­bend­ingar um önnur tengsl, en valda­miklir ein­stak­lingar í fjöl­miðlum og stjórn­sýslu virt­ust tengj­ast elítu­hópum úr mörgum atvinnu­grein­um. 

Grein­ar­höf­undar athug­uðu einnig sam­þjöppun ein­stak­linga sem mynda við­skipta­el­ít­una eftir póst­núm­er­um. Athygli vekur að sterk búsetu­eins­leitni ríkir meðal þeirra, þ.e. með­limir í fram­kvæmda­stjórnum fyr­ir­tækja eru lík­legri til að velja nágranna sína með sér í stjórn.

Ef litið er á búsetu með­lima við­skipta­el­ít­unnar kemur í ljós að búsetu­eins­leitnin er sér­stak­lega áber­andi ef ein­stak­ling­arnir búa í Garðabæ eða á Sel­tjarn­ar­nesi. Þessi tvö sveit­ar­fé­lög skera sig út, en þar búa 150% fleiri ein­stak­lingar í við­skipta- og atvinnu­lífsel­ít­unni en vænta hefði mátt út frá íbúa­fjölda. 



Skjáskot úr greininni. Íbúar í póstnúmerunum 210 og 170 eru 2,5 sinnum líklegri til þess að tilheyra viðskiptaelítu en aðrir.

Einnig er áhuga­vert að búsetu­eins­leitnin virð­ist sterk­ari hjá ákveðnum hópum ein­stak­linga, til dæmis meðal eldri ein­stak­linga og karl­manna. Sér í lagi vekur athygli að stjórn­ar­menn eru mun lík­legri til að koma úr sama póst­núm­eri eftir því sem þeir eru virk­ari í stjórn­mála- og íþrótta­starf­i. 

Nið­ur­stöður rann­sókn­ar­innar benda til þess að eitt­hvað virð­ist vera um klíku­skap í íslensku sam­fé­lagi. Aðgengi að valda­miklum stöðum í við­skipta- og atvinnu­líf­inu sé ekki jafn­opið og oft er haldið fram, en það virð­ist markast að ein­hverju leyti af búsetu ein­stak­linga. Að lokum bendir Magnús á að vinna þurfi mark­visst að því skilja betur hvernig megi bæta þessa þætti til að stuðla að lýð­ræð­is­legri upp­bygg­ingu valda­mik­illa staða á Íslandi.



Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Suðurhringþokan mynduð af WEBB-sjónaukanum í tveimur ólíkum útfærslum.
2.000 ljósár á sextíu sekúndum
Þau sem dreymir um að ferðast um geiminn ættu ekki að láta nýtt myndband geimferðastofnana Bandaríkjanna og Evrópu framhjá sér fara. Á sextíu sekúndum er boðið upp á 2.000 ljósára ferðalag með hjálp hins magnaða WEBB-sjónauka.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Bjarni Benediktsson er formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni segir rangt að hann „vilji Sósíalistaflokkinn feigan“
Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að Gunnar Smári Egilsson snúi út úr orðum sínum um styrki til stjórnmálaflokka. Honum þyki 120 milljóna styrkur á kjörtímabilinu til flokks sem fékk enga þingmenn kjörna einfaldlega of há fjárhæð.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Finnur Birgisson
Saga tekjutengingar ellilífeyris almannatrygginga frá 1946
Kjarninn 16. ágúst 2022
Gunnar Smári Egilsson er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands.
Segir Bjarna vilja ýkja völd Sjálfstæðisflokks umfram fylgi og draga úr áhrifum annarra
Bjarni Benediktsson hefur sagt að hann vilji draga úr opinberum styrkjum til stjórnmálaflokka. Gunnar Smári Egilsson segir ástæðuna þá að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi ekki jafn mikið á greiðslu frá ríkinu að halda og áður.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Hér má sjá Drífu Snædal, fyrrverandi forseta ASÍ, og Sólveigu Önnu Jónsdóttur, formann Eflingar þegar betur áraði i samskiptum þeirra á milli.
Segir ASÍ hafa beinlínis unnið gegn nýjum öflum innan verkalýðshreyfingarinnar
Formaður Eflingar segir fram­kvæmda­stjóra SA ekki missa svefn yfir útbreiddum svikum atvinnu­rek­enda á þeim kjara­samn­ingum sem hann gerir fyrir þeirra hönd. Í greinaflokki, sem byrjaði að birtast í morgun, ætlar hún að rekja sögu ágreinings innan ASÍ.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Horft niður í Hvalfjörð frá Brekkukambi í Hvalfjarðarsveit. Á fjallinu stendur til að byggja vindorkuver.
Íslenskir sérhagsmunaaðilar með „erlenda orkurisa í farteskinu“
Þótt ekkert vindorkuver sé risið hafa áform um fjölmörg slík þegar valdið sundrungu og deilum innan samfélaga út um landið, segir Andrés Skúlason, verkefnisstjóri hjá Landvernd. Hann segir vindorkufyrirtæki beita miklum þrýstingi og jafnvel blekkingum.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Auglýsing frá upphafi áttunda áratugar síðustu aldar.
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Hvað gerir danskur kaupmaður sem finnst hann ekki hafa nóg fyrir stafni? Hjá Arne Bybjerg kaupmanni í danska bænum Kalundborg var svarið einfalt: að framleiða hárrúllur. Hann gaf þeim nafnið Carmen.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Kjarninn 16. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar