Tíu staðreyndir um íslenska leigumarkaðinn

Íbúðalánasjóður birti í byrjun mánaðar ítarlega skýrslu um könnun sem Zenter vann fyrir stofnunina um íslenska leigumarkaðinn. Hér á eftir fylgja helstu staðreyndir um niðurstöðu hennar auk viðbótar staðreynda sem Kjarninn hefur safnað saman.

Þeim hefur fækkað mjög á undanförnum árum leigjendunum sem telja sig eiga möguleika á því að fara út af leigjendamarkaði og kaupa sér eigið húsnæði.
Þeim hefur fækkað mjög á undanförnum árum leigjendunum sem telja sig eiga möguleika á því að fara út af leigjendamarkaði og kaupa sér eigið húsnæði.
Auglýsing

1. Leigj­endum fjölgar

Leigj­endur á Íslandi eru nú um 50 þús­und tals­ins og hefur fjölgað um tíu þús­und á sjö árum. Lík­legt er að þeim muni enn fjölga á næstu árum. Á árinu 2017 fjölg­aði lands­mönnum til að mynda um tíu þús­und en 1.768 nýjar íbúðir bætt­ust við á land­inu öllu. Því er eft­ir­spurn eftir hús­næði mun meiri en fram­boð­ið.

2. Óhag­stætt að leigja

 92 pró­sent þeirra sem tóku þátt í könnun Íbúða­lána­sjóðs telja að það sé óhag­stætt að vera á leigu­mark­aði. Það er nán­ast sama hlut­fall leigj­enda sem var á þeirri skoðun vorið 2017. Samt töldu 80 pró­sent aðspurðra að þeir yrðu þar áfram á leigu­mark­aði eftir sex mán­uði.

3. Minna hús­næð­is­ör­yggi

Leigj­endur búa við minna öryggi en hús­næð­is­eig­end­ur. Alls segj­ast 94 pró­sent þeirra sem eiga hús­næði að þeir búi við hús­næð­is­ör­yggi. Á meðal leigj­enda er það hlut­fall 57 pró­sent, eða mun lægra. Þeim fer þó fjölg­andi leigj­end­unum sem telja sig búa við öryggi. Í apríl 2017 töldu 45 pró­sent þeirra sig búa við slíkt.

Auglýsing

4. Tekju­lágir á leigu­mark­aði

Tekju­lægri hópar eru mun lík­legri til að vera á leigu­mark­aði en tekju­hærri hóp­ar. Þannig eru 26 pró­sent þeirra sem eru með mán­að­ar­tekjur sem eru milli 200-399 þús­und krónur á leigu­mark­aði, en ein­ungis 11 pró­sent þeirra sem eru með mán­aða­tekjur á bil­inu 600-799 þús­und. Meiri­hluti þeirra sem eru á leigu­mark­aði telja sig annað hvort ná saman endum með naum­ind­um, nota sparifé til að fram­fleyta sér eða safna skuldum vegna fram­færslu.

5. Leigu­verð hækkað umfram laun

Hinn mikli skortur sem verið hefur á íbúð­ar­hús­næði á Íslandi á und­an­förnum árum hefur leitt af sér miklar hækk­anir á fast­eigna­verði. Frá árinu 2011 hefur það hækkað um 92 pró­sent. Leigu­verð hefur hækkað aðeins minna, eða um 82 pró­sent. Á sama tíma hafa laun hækkað um 66 pró­sent. Það þýðir að fyrir leigj­endur sem hafa fengið með­al­tals­hækkun launa hefur það hlut­fall launa þeirra sem fer í hús­næð­is­kostnað hækkað veru­lega á umræddu tíma­bili. Mest hefur skilið á milli á allra síð­ustu miss­erum, eða frá miðju ári 2016.

6. Lítið fram­boð

Árið 2011 töldu 18 pró­sent leigj­enda að fram­boð af íbúð­ar­hús­næði til leigu væri mikið en 55 pró­sent töldu það lít­ið. Í ár telja ein­ungis sjö pró­sent að mikið fram­boð sé á leigu­í­búðum en 80 pró­sent telja fram­boðið vera lít­ið. Í milli­tíð­inni hefur leigj­endum fjölgað um tíu þús­und.

7. Verri staða en á Norð­ur­lönd­unum

Staða leigj­enda virð­ist að mörgu leyti vera verri hér­lendis en á hinum Norð­ur­lönd­un­um. Í lok árs 2016 var leiga til að mynda 50 pró­sent ráð­stöf­un­ar­tekna hjá lág­tekju­hópum á Íslandi. Hvergi á hinum Norð­ur­lönd­unum greiða lág­tekju­hópar jafn hátt hlut­fall af þeim pen­ingum sem standa eftir þegar skattar og gjöld hafa verið greidd­ir. Nor­egur er þó ekki langt und­an. Þessi breyt­ing er til­tölu­lega nýleg. Á árunum 2008 og 2009 greiddu íslenskir leigj­endur með lágar tekjur 39 pró­sent af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í leigu sem þá var lægsta hlut­fallið á Norð­ur­lönd­un­um. Sam­hliða fram­boðs­vanda og inn­komu hagn­að­ar­drif­inna leigu­fé­laga á mark­að­inn hefur þetta hlut­fall hækk­að.

8. Helm­ingi færri félags­legar íbúðir

Félags­legum íbúðum hefur fækkað um helm­ing frá árinu 1998, þegar félags­lega hús­næð­is­kerfið var lagt nið­ur. Þá voru félags­­­legar íbúðir á land­inu alls 11.044 tals­ins. Í lok árs 2016 voru félags­­­legar íbúðir á Íslandi rúm­­lega helm­ingi færri en þær voru þegar kerfið var afn­u­mið, eða 5.065 tals­ins. Til við­­bótar reka Félags­­­bú­­stað­ir, Búseti, Félags­­­stofnun stúd­­enta, Bygg­inga­­fé­lag Náms­­manna og Öryrkja­­banda­lag Íslands sam­tals nokkur þús­und íbúð­­ir.

9. Langir biðlistar

Afleið­ingin er sú að um 1.600 manns eru á biðlista eftir félags­legu hús­næði hjá sveit­ar­fé­lögum lands­ins. Lang­flestir eru á biðlista hjá höf­uð­borg­inni Reykja­vík, sem rekur lang­um­fangs­mestu vel­ferð­ar­þjón­ust­una og á meira af félags­legu hús­næði en öll önnur sveit­ar­fé­lög lands­ins til sam­ans.

10. Heim­il­is­lausum fjölgar

Sam­hliða ofan­greindri þróun á hús­næð­is­mark­aði hefur óstað­settum í Reykja­vík, þeim sem eru ekki með skráð lög­­heim­ili eða býr á göt­unni, fjölg­aði um 74 pró­­sent á frá byrjun árs 2014 og fram að síð­­­ustu ára­­mót­­um. Þeir eru nú 661 tals­ins og hafa aldrei verið fleiri. Í fyrra fjölg­aði þeim um 23,7 pró­­sent alls.

Frétta­skýr­ingin birt­ist fyrst í Mann­lífi sem kom út 11. maí.

Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar