Bára Huld Beck

Fólkið í landinu kýs sér nýja verkalýðsforystu

Miklar sviptingar hafa verið innan verkalýðshreyfingarinnar á síðustu misserum og búast má við miklum átökum í komandi kjaraviðræðum vetrarins.

Ný for­ysta haslar sér völl í verka­lýðs­fé­lögum lands­ins en spáð er fyrir um mikil átök í kjara­samn­ings­við­ræðum sem framundan eru. VR og Starfs­greina­sam­bandið kefj­ast þess að í árs­byrjun 2021 verði lægstu laun 425 þús­und krónur á mán­uði. Þá gera félögin einnig kröfur á stjórn­völd, meðal ann­ars um mikla íbúða­upp­bygg­ingu, afnám verð­trygg­ingar á neyt­enda­lán­um, að fæð­ing­ar­or­lof verði lengt og að lægstu laun verði skatt­frjáls. Ekki eru allir á eitt sáttir um ágæti þess­ara krafa og hafa Sam­tök atvinnu­lífs­ins, sem og fjár­mála­ráð­herr­ann sagt þær óraun­hæf­ar. 

Ekki verður þó um villst að aðilda­menn verka­lýðs­fé­lag­ana kalli eftir breyt­ing­um, þar sem mikil nýliðun hefur orðið á síð­asta einu og hálfa ári. Rödd bar­átt­unnar hefur skipt um tón og það lýsir sér í breyttum áherslum þessa nýja for­yrstu­fólks.

For­seti ASÍ í fyrsta skiptið kona

Drífa Snædal, sem starfað hefur sem fram­­kvæmda­­stjóri Starfs­­greina­­sam­­bands Íslands (SGS), var kjörin nýr for­seti ASÍ á 43. þingi sam­bands­ins í gær – fyrst kvenna – en ásamt henni bauð sig fram til emb­ætt­is­ins Sverrir Mar Alberts­son fram­kvæmda­stjóri og stjórn­ar­maður Afls. Hún hlaut 192 atkvæði eða 65,8 pró­sent en Sverrir Mar fékk 100 atkvæði eða 34,2 pró­sent. Sömu­leiðis var Vil­hjálmur Birg­is­­son kjör­inn 1. vara­­for­­seti ASÍ á þing­inu. Í kringum 300 full­trúar frá 48 stétt­ar­fé­lögum kusu nýja for­ystu­menn Alþýðu­sam­band Íslands í gær.

Gylfi Arn­­björns­­son, frá­far­andi for­­seti Alþýð­u­­sam­­bands Íslands, til­­kynnti í júní síð­ast­liðnum á mið­­stjórn­­­ar­fundi sam­­bands­ins að hann hygð­ist ekki bjóða sig fram til end­­ur­­kjörs. Stjórn VR lýsti yfir van­trausti á Gylfa í maí síð­ast­liðn­um. Aðal­­fundur stétt­­ar­­fé­lags­ins Fram­­sýnar sam­­þykkti jafn­framt van­­traust á hann, sem og Verka­lýðs­­fé­lag Akra­­nes sem gerði slíkt hið sama.

Gylfi svar­aði Ragn­aði í sam­tali við Morg­un­blaðið á sínum tíma og sagði að þeir hefðu verið ósam­­­mála um leiðir í kjara­bar­áttu en að honum þótti nokkuð merki­­­legt að Ragnar vildi fara fram með þessu offorsi til þess að banna umræðu. „Ég er tals­­maður þess að eiga sam­tal, bæði við sam­herja mína og and­­­stæð­inga og ég lít nú á Ragn­ar sem sam­herja minn. Við erum að sinna bar­áttu sömu hóp­anna,“ sagði hann.

Fundur ASÍ 28. febrúar 2018.
Bára Huld Beck

Sam­ingar héldu

Verka­lýðs­­for­ystan kaus að segja ekki upp kjara­­samn­ingum sínum við Sam­tök atvinn­u­lífs­ins þann 28. febr­­ú­ar síð­ast­lið­inn og munu samn­ing­­arnir því gilda til ára­­móta. Kosn­­ing þessa efnis á for­­manna­fundi ASÍ var tví­­­sýn og greiddu meðal ann­­ars full­­trúar tveggja stærstu aðild­­ar­­fé­lag­anna, VR og Efl­ing­­ar, atkvæði með því að slíta samn­ingum ASÍ við SA. Þar með var ljóst að full­­­trúar meiri­hluta félags­­­­­manna ASÍ væru á þeirri skoð­un. Hins vegar þurfti einnig meiri­hluta atkvæða for­­­manna þeirra aðild­­­ar­­­fé­laga sem atkvæða­rétt áttu á fund­in­­­um. Meiri­hluti þeirra kaus að halda sam­ing­unum til streitu.

Í jan­úar síð­ast­liðnum til­kynnti Sól­­veig Anna Jóns­dóttir um fram­­boð sitt til for­­manns emb­ættis í Efl­ingu stétt­­ar­­fé­lagi, en innan vébanda félags­­ins eru 28 þús­und félags­­­menn. Ragnar Þór Ing­­ólfs­­son, for­­maður VR, studdi Sól­­veigu Önnu til for­ystu, en hann sigr­aði með yfir­­­­­burð­um í for­­­manns­­­kosn­­­ing­u í mars í fyrra og hlaut tæp­­­lega 63 pró­­­sent atkvæða. Sól­­veig Anna hafði betur í for­yst­u­­kjöri Efl­ingar í byrjun mars með rúm­­lega 80 pró­­sent atkvæða.

Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Bára Huld Beck

Ástandið orðið algjör­lega óþol­andi

Í ítar­legu við­tali við Mann­líf sem kom út í gær segir Sól­veig Anna að ef fólk sé orðið svo klikkað og svo langt leidd af firr­ingu mann­fjand­sam­legrar hug­mynda­fræði að það sé allt í einu orðið bylt­ing­ar­kennt að fólk geti lifað af dag­vinnu­laun­unum sínum og að skatt­kerfið verði mótað af þörfum þeirra sem raun­veru­lega vinna vinn­una, þá hljóti hún að vera stolt af því að segj­ast vera bylt­ing­ar­mann­eskja.

„Ég hef lifað og starfað sem lág­­launa­­kona á Íslandi frá árinu 2008. Mér líður eins og það ástand sem að við erum látin búa við sé orðið algjör­­lega óþol­andi. Mér finn­st, og því fólki sem mannar list­ann með mér, að sú verka­lýðs­bar­átta sem hefur verið rekin hér, að tími hennar sé ein­fald­­lega lið­in. Hún hefur ekki skilað okkur þeim lífs­­kjörum sem við teljum okkur eiga rétt á og við teljum að það sé ein­fald­­lega tíma­­bært að breyta um taktík og breyta um áhersl­­ur,“ sagði hún jafn­framt í við­tali við Kjarn­ann í febr­úar síð­ast­liðn­um. 

Hún sagði að lág­­launa­­fólki væri gert að búa við mikið órétt­­læti í stétt­­skiptu arð­­ráns­­sam­­fé­lagi þar sem það fengi laun sem það gæti ekki lifað af, þyrfti að vinna í fleiri en einni vinnu, gæti ekki lagt nokkuð fyrir og gæti ekki tryggt efna­hags­­legt öryggi. Eftir hús­næð­is­­mark­að­­ur­inn fór á flug með til­­heyr­andi verð­hækk­­unum á eignum og leigu hefði staðan síðan versnað mjög mik­ið. „Við teljum að það sé þörf á miklum breyt­ingum til þess að við séum ekki ein­fald­­lega bara vinn­u­afl á útsölu. Mann­eskjur sem njóti fullra rétt­inda og eigi rétt á góðu og mann­­sæm­andi líf­i.“

Kall­aði eftir nýrri hugsun

Ragnar Þór Ing­­ólfs­­son var kjör­inn for­­maður VR, stærsta stétta­fé­lags lands­ins, í mars á síð­asta ári og hefur verið áber­andi í opin­berri umræðu síð­an.

Í pistli sem birt­ist á Kjarn­anum í lok síð­asta árs kall­aði hann eftir nýrri hugsun innan verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og sagði að félags­menn stétt­ar­fé­laga þyrftu að vakna.

„Ég kalla eftir frek­­ari nýliðun og nýrri hugsun innan verka­lýðs­hreyf­­ing­­ar­innar og kalla eftir því að hún vakni af þeim með­­­virkn­is­blundi sem hún hefur sofið árum sam­­an. Félags­­­menn stétt­­ar­­fé­laga þurfa að vakna og sjá til þess að við sem erum í for­svari vinnum vinn­una okkar í stað þess að vakna við það einn dag­inn að vera í frjálsu falli í klóm kerf­is­ins vegna atvinn­u­mis­s­is, erf­iðra veik­inda eða ann­­ara áfalla sem dunið geta á okkur þegar minnst var­­ir.

Megi 2018 verða ár kerf­is­breyt­inga og árið sem við vöknum og nýtum sam­taka­mátt hreyf­­ing­­ar­innar til raun­veru­­legra breyt­inga,“ sagði Ragnar Þór. 

Dró fram­boð sitt til baka

Ragnar Þór bauð sig fram í emb­ætti 1. vara­­for­­seta ASÍ en dró fram­boðið til baka í gær til að skapa sátt inn­­an sam­­bands­ins. Vil­hjálm­ur Birg­is­­son for­maður Verka­lýðs­fé­lags Akra­­ness var kjör­inn 1. vara­for­seti á þing­inu, eins og fram hefur kom­ið.

Í sam­tali við mbl.is sagði Ragnar Þór að hann hefði tekið ákvörðun um að draga fram­­boðið til baka til að skapa sátt inn­­an hreyf­­ing­­ar­inn­­ar. Hann telur hana ennþá vera upp­­­fulla af vondri póli­­tík og taum­­lausu hatri. Hann kvaðst von­­ast til að breið sátt mynd­að­ist eft­ir að hann stigi til hlið­ar.

Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Bára Huld Beck

Ekki allir á eitt sáttir

Ekki eru allir á sömu skoðun og for­ystu­menn verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar en Hörður Ægis­son rit­stjóri Mark­að­ar­ins hefur verið ötull við skrifin en hann sagði í leið­ara í síð­ustu viku stöð­una ekki líta vel út. „Líkur á að svart­sýn­ustu spár um þró­un­ina á vinnu­mark­aði í vetur – verk­föll og skæru­að­gerðir – verði að veru­leika hafa auk­ist til muna nú þegar Starfs­greina­sam­band Íslands og VR, stærstu verka­lýðs­fé­lög lands­ins, hafa sett fram kröfur sínar í kjara­við­ræð­um. Þeim verður ekki lýst öðru­vísi en sem sturluðum og í engum takti við efna­hags­legan veru­leika. Fyrir atvinnu­rek­endur – og íslensk stjórn­völd – er þess vegna aug­ljóst að við þeim kröfum verður aldrei hægt að verða. Ekki er að sjá hvernig bilið milli við­semj­enda verður brúað á kom­andi vikum og mán­uð­um. Afleið­ingin er áfram­hald­andi óvissa fyrir íslenskt efna­hags­líf og þrýst­ingur á gengi krón­unn­ar,“ skrif­aði hann. 

Sól­­veig Anna for­maður Efl­ingar gagn­rýndi pistil­inn harð­lega á face­book-­síðu sinni í kjöl­far­ið. „Ég finn mig knúna til að bregð­­ast við leið­­ara Frétta­­blaðs­ins, „Stærsta ógn­in”, sem birt­ist á föst­u­dag­inn var. Þó langar mig það ekk­ert. Mér langar ekki að virða fólk sem beitir hik­­laust hót­­unum við­lits. En því miður er svo komið fyrir tals­­mönnum óbreytts ástands að þeir hika ekki við reyna að kúga vinn­andi fólk til hlýðni með sjúkri og við­­bjóðs­­legri orð­ræðu og þá er auð­vitað ekki um annað að ræða en að sýna að í mér rennur blóð­­.“

Hún sagði að til­­­gang­­ur­inn með skrifum Harðar væri að „skelfa fólk til hlýðni og að búa til tæki­­færi fyrir hóf­stillt­­ari og jarð­bundn­­ari tals­­menn arð­­ráns­ins til að stíga fram sem málsvara skyn­­semi og stöð­ug­­leika.“

Sól­­veig Anna túlk­aði skrif Harðar á þá leið að hann væri að stilla sjálfum sér upp sem rödd skyn­­sem­innar „en það er ekki hægt að segja annað en að móð­­ur­­sýkis­­kenndir heimsenda­­spá­­dómar hans ein­­kenn­ist af alveg hreint ein­stakri van­still­ing­u.“

Kröf­urnar stór­karla­leg­ar, óraun­hæfar og óút­færðar

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hefur sagt kröfur for­ystu verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar um að lægstu laun verði skatt­frjáls stór­karla­leg­ar, óraun­hæfar og óút­færð­ar. Þær hefðu í för með sér stór­aukna skatt­heimtu á milli­tekju­fólk. Þetta kom fram í fréttum RÚV þann 23. októ­ber síð­ast­lið­inn. 

Hann sagði stjórn­völd leggja áherslu á góð sam­skipti við vinnu­mark­að­inn en fara þyrfti yfir vænt­ing­arnar af yfir­veg­un. Hann sagði að nú þegar hefði nýtt hús­næð­is­bóta­kefi verið tekið upp og veru­legir fjár­munir settir í stofn­styrki fyrir félög sem reisa leigu­í­búðir fyrir tekju­lága.

„Varð­andi skatt­kerfið þá finn­ast mér það nokkuð stór­karla­legar hug­myndir sem við fyrstu sýn eru algjör­lega óút­færðar nema menn segja bara að það væri gott ef laun upp að 400 þús­und yrðu skatt­laus, þá þarf að botna þá vísu. Ef menn ætla að láta tekju­skatts­kerfið skila sömu tekj­um, þá þarf að stór­hækka skatta á milli­tekju­fólk og öll laun sem eru þar fyrir ofan,“ sagði Bjarni.

Hann sagði enn fremur að ef for­ystu­fólk verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar væri að meina eitt­hvað ann­að, þá þyrfti að gera betur grein fyrir því. „Mín fyrstu við­brögð varð­andi skatta­málin eru að þetta algjör­lega óút­fært og mér sýn­ist að þetta sé algjör­lega óraun­hæft.“

„Ég sakna þess að menn tali meira um þætti sem ég held að skipti miklu fyrir heim­ilin í land­inu og fyr­ir­tæk­in. Stöðugt verð­lag, lægri vext­ir, hvað getum við gert til að halda betur um stöð­ug­leik­ann. hvað getum við gert sam­eig­in­lega til að ná slíkum árangri. Vegna þess að þetta hangir allt sam­an. Mér finnst að menn eigi að leggja mikið virði í að við­halda hér lágum vöxtum og lít­illi verð­bólg­u,“ sagði Bjarni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnBára Huld Beck
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar