Stundin vann lögbannsmálið í Hæstarétti – Málinu endanlega lokið

Lögbannsmálinu sem hófst nokkrum dögum fyrir kosningar haustið 2017, og snerist um fréttaskrif um fjármál þáverandi forsætisráðherra, er endalega lokið með dómi Hæstaréttar.

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir og Jón Trausti Reynisson eru ritstjórar Stundarinnar.
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir og Jón Trausti Reynisson eru ritstjórar Stundarinnar.
Auglýsing

Útgáfu­fé­lag Stund­ar­innar og fjöl­miðla­fyr­ir­tækið Reykja­vík Media unnu fulln­að­ar­sigur í hinu svo­kall­aða lög­banns­máli Glitnis HoldCo, félags utan um eft­ir­stand­andi eignir hins fallna banka Glitn­is, í Hæsta­rétti í dag.

Dóm­ur­inn í dag snérist í raun ekki um gildi lög­banns­ins sem sett var á umfjöllun miðl­anna tveggja um fjár­mál Bjarna Bene­dikts­son­ar, for­manns Sjálf­stæð­is­flokks­ins, og fjöl­skyldu hans sem unnin var upp úr gögnum frá Glitni, enda hefur lög­bannið ekki verið í gildi síðan að Lands­réttur hafn­aði því að stað­festa það í októ­ber í fyrra, tæpu ári eftir að sýslu­mað­ur­inn á höf­uð­borg­ar­svæð­inu setti lög­bannið á. Það hélt þó gildi sínu allan þann tíma og Stundin gat ekki haldið áfram umfjöllun sinni uppúr gögn­unum fyrr en að dómur Lands­réttar lá fyr­ir.

Í lok nóv­em­ber féllst Hæsti­réttur hins vegar á beiðni Glitnis HoldCo um að taka málið fyrir á efsta dóms­stígi lands­ins, en þar var lög­bannið sjálft ekki til umfjöll­unar heldur krafa Glitn­is­HoldCo um að við­ur­kennt yrði að Stund­inni og Reykja­vik Media væri óheim­ilt að byggja á umræddum gögnum í frétta­flutn­ingi sínum og að þeim bæri að afhenda félag­inu gögn­in. Kröfur Glitn­is­HoldCo byggðu á því að gögnin væru varin banka­leynd.

Auglýsing

Stundin forsíða 20.10.2017, fyrsta tölublaðsins sem kom út eftir að lögbannið var sett á.Þessu hafn­aði Hæsti­réttur með dómi í dag og sýkn­aði þar með Stund­ina og Reykja­vík Media af kröfum Glitnis HoldCo sem taldi að miðl­unum væri óheim­ilt að birta fréttir eða aðra umfjöllun sem byggð væri á eða unnin upp úr gögnum sem stafi frá Glitni.

Vernd heim­ild­ar­manna tryggð

Hæsti­réttur hafn­aði öllum kröfum Glitn­is­HoldCo í mál­inu. Aðal­krafa félags­ins var byggð á því að hér­aðs­dómur hefði með úrskurðum 5. jan­úar 2018, sem Lands­réttur stað­festi í októ­ber í fyrra, rang­lega synjað að leggja fyrir þrjú til­greind vitni, allt blaða­menn sem unnu að umfjöll­un­inni, að svara spurn­ingum sem lutu að til­vist, efni og vörslum þeirra gagna sem dóm­kröfur áfrýj­anda taka til. Með þeirri nið­ur­stöðu hefði Glitn­ir­HoldCo verið sviptur rétti til að við­hafa lög­mæta sönn­un­ar­færslu og ætti sá ann­marki að leiða til ómerk­ingar hér­aðs­dóms.

Í dómi Hæsta­réttar segir að eins og mál þetta sé vaxið væri fyr­ir­fram úti­lokað að tryggja að svör við spurn­ing­unum geti ekki mögu­lega veitt vís­bend­ingar um það frá hverjum umrædd gögn hefðu stafað, en allan vafa þar að lút­andi yrði að túlka heim­ild­ar­manni í hag. „Verður ekki gerður grein­ar­munur þar að lút­andi með til­liti til ein­stakra spurn­inga áfrýj­anda, sem þess utan eru þannig vaxnar að óljóst er af efni þeirra hvaða þýð­ingu svör við þeim gætu haft fyrir sak­ar­efni máls­ins. Með hlið­sjón af þeirri ríku vernd heim­ild­ar­manna að lögum sem hér hefur verið gerð grein fyrir verður að ætla blaða­manni veru­legt svig­rúm til þess að meta hvort að svör við spurn­ingum tengdum til­vist slíkra gagna kunni hugs­an­lega að veita vís­bend­ingar um hver heim­ild­ar­mað­ur­inn sé.“

Umfjöll­unin breytt­ist ekki eftir að lög­banni var aflétt

Vara­krafa Glitn­is­HoldCo snéris um að fá við­ur­kenn­ingu á því að Stund­inni og Reykja­vík Media væri óheim­ilt að birta fréttir eða aðra umfjöllun sem byggð væri á gögnum frá Glitni sem félagið teldi að féllu undir banka­leynd.

Í nið­ur­stöðu Hæsta­rétt­ar, þar sem hann tekur afstöðu til þeirrar kröfu, segir að við mat á því hvort ganga skuli framar tján­ing­ar­frelsi fjöl­miðl­anna sem stefnt var í mál­inu eða frið­helgi þeirra aðila sem nefnd gögn lúti að yrði að hafa í huga að þegar lög­bannið var lagt á 16. októ­ber 2017 voru ein­ungis 12 dagar í að kosið yrði til Alþingis og því sýnu brýnna en ella að upp­lýst fréttaum­fjöllun yrði ekki skert meira en nauð­syn bar. „Verður jafn­framt að líta til þess að meg­in­þungi fréttaum­fjöll­unar stefndu laut að við­skiptum þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra og aðila honum tengdum við Glitni banka hf. í aðdrag­anda falls íslensku við­skipta­bank­anna þriggja í októ­ber 2008. Af gögnum máls­ins verður ekki ráðið að fréttaum­fjöllun stefndu hafi breyst að þessu leyti eftir að lög­bannið féll nið­ur. Hefur hún eftir sem áður einkum beinst að við­skiptaum­svifum þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra og aðilum tengdum honum í aðdrag­anda og kjöl­far falls bank­anna haustið 2008 með sömu áherslum og verið hafa frá upp­hafi umfjöll­unar stefnd­u.“

Upp­gjör sem fari fram á grund­velli fréttaum­fjöll­unar

Í dómi Hæsta­réttar segir að almennt sé við­ur­kennt að rétt­ur­inn til að fjalla opin­ber­lega um mál­efni kjör­inna stjórn­mála­manna sé rýmri en ella, og að þeir sem gegni slíkum opin­berum trún­að­ar­störfum þurfi að þola það að þeir kunni eftir atvikum að njóta lak­ari verndar sam­kvæmt stjórn­ar­skrár heldur en aðr­ir. Hvað varði fréttaum­fjöllun miðl­ana yrði að hafa í huga stöðu þeirra beggja sem fjöl­miðla og það hlut­verk sem þeir gegna í lýð­ræð­is­þjóð­fé­lagi sem slík­ir. „Þá verður jafn­framt að líta til þess sem áður greinir varð­andi vænt­an­legar alþing­is­kosn­ing­ar, sem og þess að um er að ræða umfjöllun um við­skipta­sam­band eins af æðstu emb­ætt­is­mönnum þjóð­ar­innar við einn af þremur stærstu við­skipta­bönkum lands­ins, í aðdrag­anda þeirra atburð­ar­rásar sem lauk með því sem kallað hefur verið hið íslenska banka­hrun haustið 2008. Eðli máls sam­kvæmt hefur öll opin­ber umræða und­an­farin ár lit­ast mjög af þeim atburðum og meðal ann­ars lotið að því að greina orsakir þeirra og eft­ir­mála. Í ljósi þeirra stór­felldu almennu áhrifa sem banka­hrunið hafði á íslenskt sam­fé­lag er og eðli­legt að slíkt upp­gjör fari fram á grund­velli opin­berrar fréttaum­fjöll­unar og þeirrar almennu umræðu sem henni að jafn­aði fylg­ir. Verður að líta svo á að umfjöllun stefndu um við­skipti þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra sé liður í því upp­gjöri og eigi sem slík erindi við almenn­ing.“

Þá má fjalla um umsvifa­mikla leik­endur í hrun­inu

Hæsti­réttur gengur lengra en að ein­skorða þá afstöðu við stjórn­mála­mann­inn Bjarna Bene­dikts­son. Í dómnum segir að hvað varði aðra aðila sem greint var frá í umfjöllun miðl­ana þá sé fall­ist á þá ályktun hér­aðs­dóms, sem Lands­réttur stað­festi, að ekki yrði annað séð en að þar hafi í flestum til­vikum verið um að ræða ein­stak­linga og lög­að­ila sem tengd­ust þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra með einum eða öðrum hætti, ýmist við­skipta- eða fjöl­skyldu­tengsl­um, og við­skiptum við bank­ann á þeim tíma er um ræð­ir. „Er fall­ist á að mál­efni þeirra hafi verið svo sam­ofin umfjöll­un­ar­efni stefndu að ekki verði skilið þar á milli.“

Í dómnum segir að í þeim til­vikum þar sem slík tengsl við Bjarna Bene­dikts­son hafi ekki verið aug­ljós þá sýn­ist „allt að einu“ um að ræða aðila sem voru umsvifa­miklir eða áber­andi í aðdrag­anda og eft­ir­leik hruns bank­anna haustið 2008 eða tengj­ast þeim aðilum með aug­ljósum hætti. „Að breyttu breyt­anda á það sama við um þá fréttaum­fjöllun sem birst hefur eftir að lög­bannið féll nið­ur, en ítrekað skal að meta verður umfjöllun stefndu heild­stætt að þessu leyti.

Enn­fremur er til þess að líta, og þá ekki síst hvað varðar mögu­leg áhrif við­ur­kenn­inga­krafna áfrýj­anda á banni við miðlun gagn­anna og upp­lýs­inga úr þeim til fram­tíðar lit­ið, að þær eru settar fram án frek­ari afmörk­unar á því um hverja kann að verða fjall­að. Ná kröfur áfrýj­anda því jafnt til þeirra sem vegna starfa sinna eða stöðu að öðru leyti þurfa að sæta því að búa við skert­ari frið­helgi einka­lífs heldur en aðr­ir, svo sem áður hefur verið fall­ist á að meðal ann­ars eigi við um kjörna full­trúa, og svo á hinn bóg­inn þeirra sem rétt eiga á slíkri frið­helgi óskertri. Úti­lokar þessi fram­setn­ing áfrýj­anda á kröfu­gerð sinni að unnt sé að fall­ast á hana.“

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ragnheiður sat hjá þegar útvarpsstjóri var ráðinn
Ragnheiður Ríkharðsdóttir á sæti í stjórn RÚV en sat hjá í ráðningaferlinu vegna tengsla við fólk sem sóttist eftir starfinu.
Kjarninn 28. janúar 2020
Guðmundur Halldór Björnsson
Samruni eða fjandsamleg yfirtaka – Hvað á sameinað félag að heita?
Kjarninn 28. janúar 2020
Vigdís og Kolbrún gagnrýna ráðningu Stefáns en Dagur óskar RÚV til hamingju
Tveir oddvitar í minnihluta borgarstjórnar segist óttast að ráðning Stefáns Eiríkssonar sem útvarpsstjóra verði til þess að það muni halla á fréttaflutning úr borgarstjórn. Dagur B. Eggertsson gaf Stefáni sín „bestu meðmæli“ og óskar RÚV til hamingju.
Kjarninn 28. janúar 2020
Ingrid Kuhlman
Býður dánaraðstoð heim misnotkun?
Kjarninn 28. janúar 2020
Enginn má undan líta – óviðjafnanleg sögustund í Landnámssetri
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Öxina, sögustund í Landnámssetri.
Kjarninn 28. janúar 2020
Stefán Eiríksson nýr útvarpsstjóri RÚV
Stefán Eiríksson, sem hefur undanfarin ár gegnt starfi borgarritara og var þar áður lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, hefur verið ráðinn útvarpsstjóri RÚV.
Kjarninn 28. janúar 2020
Nýr útvarpsstjóri RÚV kynntur í dag
Stjórn RÚV tók ákvörðun um næsta útvarpsstjóra á fundi í gærkvöldi. Fjórir stóðu eftir í síðustu viku. Nýr útvarpsstjóri verður kynntur á næstu klukkutímum.
Kjarninn 28. janúar 2020
Kristbjörn Árnason
Breytt staða í jafnréttisbaráttunni
Leslistinn 28. janúar 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar