Allt sem þú þarft að vita um kjarasamningana

Kjarasamningar fyrir um 110 þúsund manns, rúmlega helming íslensks vinnumarkaðar, voru undirritaðir í gær. Hér er að finna öll aðalatriði þeirra samninga, forsendur þeirra og hvað stjórnvöld þurfa að gera til að láta þá ganga upp.

Undirritun kjarasamninga 3. apríl 2019 Mynd: ASÍ
Auglýsing

Krónu­tölu­hækk­anir og gildir til 2022

Kjara­samn­ing­arnir ná til 110 þús­und manns á íslenskum vinnu­mark­aði en um er að ræða versl­un­ar-, skrif­stofu- og verka­fólk. Þeir gilda frá 1. apríl 2019 til 1. nóv­em­ber 2022. Launa­hækk­anir sem í honum fel­ast eru taldar í krón­um. Almenn laun eiga að hækka um 17 þús­und krónur frá 1. apríl síð­ast­liðn­um. Þau hækka síðan aftur um 18 þús­und krónur 1. apríl 2020, um 15.750 krónur 1. jan­úar 2021 og 17.250 krónur 1. jan­úar 2022. Þá var samið um ein­greiðslu til allra almennra launa­manna upp á 26 þús­und krónur sem er til útgreiðslu um næstu mán­aða­mót.

­Með því að hafa launa­hækk­anir í krónu­tölum en ekki hlut­falls­tölum er tryggt að þeir sem hafi hæstu launin hækki ekki um fleiri krónur en þeir sem eru með þau lægstu.

Lægstu laun hækka mest

Sér­stak­lega var samið um auknar hækk­anir fyrir þá sem vinna á taxta­laun­um. Alls munu laun þeirra sem eru með kaup­taxta hækka um 90 þús­und krónur á samn­ings­tím­an­um. Lág­marks­tekjur fyrir fullt starf verða 368 þús­und krónur 1. jan­úar 2022. Auk þess hækkar des­em­ber­upp­bót úr 89 þús­und krónum í 98 þús­und krónur á samn­ings­tím­anum og orlofs­upp­bót úr 48 þús­und krónum í 53 þús­und krón­ur.

Launa­auki sem getur hækkað laun enn meira

Á árunum 2020 til 2023 getur komið til fram­kvæmda launa­auki ef hag­vöxtur verður hér­lend­is. Þetta er gert til að tryggja launa­fólki hlut­deild í verð­mæta­sköpun sam­fé­lags­ins. 

Auglýsing
Ákvæðið á að nýt­ast tekju­lægri hópum best, en hækk­unin sem kemur til vegna hag­vaxtar legst að fullu á laun þeirra en 75 pró­sent á önnur laun. Að mati Alþýðu­sam­bands Íslands getur þessi hag­vaxt­ar­auki hækkað taxta­laun um 3-13 þús­und krónur á ári.

Óvenju­legar for­sendur

Þrjár meg­in­for­sendur eru fyrir gerð kjara­samn­ing­anna. Í fyrsta lagi þarf kaup­máttur launa að aukast á samn­ings­tíma­bil­inu. Sá vöxtur verður metin út frá launa­vísi­tölu Hag­stofu Íslands. Í öðru lagi er sú óvenju­lega for­senda sett til grund­vallar gerð kjara­samn­inga að vextir lækki „veru­lega“ og hald­ist lágir út samn­ings­tím­ann. Það þýðir að Seðla­banki Íslands þarf að lækka stýri­vexti til að for­sendur kjara­samn­inga haldi, en hann er sam­kvæmt lögum sjálf­stæð stofnun og hefur það meg­in­hlut­verk að við­halda verð­stöð­ug­leika.

Í þriðja lagi verða stjórn­völd að standa við að fram­kvæma þann pakka sem þau komu með að borð­inu til að liðka fyrir gerð kjara­samn­inga.

For­send­urnar verða metnar tvisvar á samn­ings­tím­an­um, í sept­em­ber á næsta ári og í sept­em­ber 2021. Þrír full­trúar frá verka­lýðs­hreyf­ing­unni og þrír full­trúar atvinnu­rek­enda skipa svo­kall­aða for­sendu­nefnd. Ef vextir hafa ekki lækkað nægi­lega mikið að mati þeirrar nefndar þegar fyrsta end­ur­skoðun fer fram haustið 2020 þá er hægt að segja upp kjara­samn­ing­um.

Stytt­ing vinnu­viku

Í kjara­samn­ing­unum er einnig samið um styttri vinnu­viku með því að taka upp það sem er kallað „virkan vinnu­tíma“ sem verður að jafn­aði 36 stundir á viku. Hana á að inn­leiða með því að gera vinnu­tíma fólks sveigj­an­legri með því að bjóða því að kjósa sjálft um hvaða fyr­ir­komu­lag henti best á hverjum vinnu­stað.

Aðkoma stjórn­valda

Stjórn­völd lofa því að ráð­ast í alls 42 aðgerðir til að liðka fyrir kjara­samn­ing­um, eða því sem þau kalla „lífs­kjara­samn­ing­um“. Ríkið metur heild­ar­um­fang aðgerð­anna á 80 millj­arða króna, en í gögnum sem átti að kynna á þriðju­dag var umfangið reyndar metið á 100 millj­arða króna.

Sumar aðgerð­irnar eru þegar fram komn­ar, eins og leng­ing fæð­ing­ar­or­lofs í 12 mán­uði, aðrar hafa verið lagðar fram áður, eins og upp­bygg­ing í Keldna­landi, heim­ildir til að ráð­stafa 3,5 pró­sent líf­eyr­is­ið­gjalds skatt­frjálst til hús­næð­is­kaupa og áfram­hald­andi nýt­ing sér­eign­ar­sparn­aðar til að greiða skatt­frjálst niður íbúða­lán, en það úrræði verður fram­lengt fram á mitt ár 2021.

Það er einnig margt nýtt í pakka stjórn­valda. Það á að gera breyt­ingar á tekju­skatts­kerf­inu með því að bæta við þriðja skatt­þrep­inu sem tryggja m.a. lægstu launa­hóp­unum tíu þús­und króna skatta­lækkun á mán­uði. Þá verða barna­bætur hækk­aðar og skerð­ing­ar­mörk þeirra fara úr 242 þús­und krónum í 325 þús­und krónur á mán­uði. Ráð­ast á í fjöl­margar aðgerðir í hús­næð­is­mál­um, halda aftur af öllum gjald­skrár­hækk­unum og ráð­ast í mark­vissar aðgerðir til að draga úr félags­legum und­ir­boð­um.

Vægi verð­trygg­ingar minnkað

Á meðal þess sem stjórn­völd hafa skuld­bundið sig til að gera er að banna 40 ára verð­tryggð jafn­greiðslu­lán frá byrjun næsta árs. Þá á að grund­valla verð­trygg­ingu við vísi­tölu neyslu­verðs án hús­næð­isliðar frá og með árinu 2020.

Í pakk­anum er einnig vil­yrði um að klára skoðun á því hvort að banna eigi alfarið verð­tryggð hús­næð­is­lán fyrir lok árs 2020.

Ljóst er að finna þarf annan val­kost fyrir tekju­lægstu og við­kvæm­ustu hópa sam­fé­lags­ins á lána­mark­aði ef 40 ára jafn­greiðslu­lánin verða bönn­uð. Í pakka stjórn­valda stendur að unnið verði með aðilum vinnu­mark­að­ar­ins að því að f­inna skyn­sam­legar leiðir og útfærslur á þeim til að auð­velda ungu fólki og tekju­lágum fyrstu fast­eigna­kaup. Ein mögu­legra leiða er að veitt verði sér­stök lán, til dæmis frá Íbúða­lána­sjóði, með þeim skil­málum að höf­uð­stóll­inn ­geti svarað til til­tek­ins hlut­falls af mark­aðsvirði eign­ar­inn­ar. „Slík „hlut­deild­ar­lán“ bæru lægri vexti og afborg­an­ir ­fyrstu árin og gerðu tekju­lágum kleift að kom­ast yfir útborg­un­ar­þrösk­uld­inn þar sem krafa um eigið fé væri lægri. Hlut­deild­ar­eig­andi fengi end­ur­greitt þegar eig­and­i ­seldi við­kom­andi íbúð eða greiddi lánið upp á matsvirð­i.“

Íslendingar eyddu minna erlendis
Í júlí var mesti samdráttur í kortaveltu Íslendinga erlendis síðan í október 2009, alls dróst veltan saman um 5,3 prósent. Færri brottfarir Íslendinga í kjölfar falls WOW air skýra að hluta til samdráttinn.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Stefán Ólafsson
Verðbólguskot gengur yfir
Kjarninn 22. ágúst 2019
Pólverjar rjúfa 20 þúsund íbúa múrinn á Íslandi
Pólskum ríkisborgurum fjölgaði hér á landi um 5 prósent á átta mánuðum.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Hörður Arnarson
Hið rétta um raforkuverð til stórnotenda
Kjarninn 22. ágúst 2019
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins.
Leggur til að Bretland gerist tímabundið aðili að EES-samningnum
Formaður Miðflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra telur að Bretar muni blómstra eftir útgöngu úr Evrópusambandinu.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Vilja koma í veg fyrir að almannaheillafélög verði misnotuð
Nýr fræðslubæklingur hefur verið gefinn út sem beinist að því að fræða almannaheillafélög um góða stjórnarhætti til að koma í veg fyrir að starfsemi þeirra sé misnotuð.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Raunlækkun á fasteignaverði síðustu 12 mánuði
Tólf mánaða hækkun vísitölu íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu náði rúmlega átta ára lágmarki í júlí þegar hún mældist einungis 2,93 prósent. Á sama tíma mældist tólf mánaða verðbólga 3,1 prósent.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Hreiðar Már Sigurðsson við meðferð CLN-málsins í héraði í sumar. Þar voru allir sakborningar sýknaðir.
CLN-málinu áfrýjað til Landsréttar
Hinu svokallaða CLN-máli gegn æðstu stjórnendum Kaupþings hefur verið áfrýjað til Landsréttar. Málið hefur flækst fram og til baka í dómskerfinu árum saman og búið er að greiða til baka hluta þeirra fjármuna sem taldir voru tapaðir.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar