Það helsta hingað til: Ríkisforstjórarnir og þingmennirnir á háu laununum

Kjarninn tók saman helstu fréttamál íslensks samfélags á fyrstu mánuðum ársins 2019. Eitt það fyrirferðamesta hefur snúist um miklar launahækkanir sem æðstu embættismenn og ríkisforstjórar hafa fengið á undanförnum árum.

Maður í jakkafötum
Auglýsing

Hvað?

Rík­is­starfs­menn hafa verið leið­andi í launa­þróun á und­an­förnum árum. Sumir slíkir hópar hafa hækkað í launum um tugi pró­senta í einu. Fræg­asta dæmið um slíkt var þegar kjara­ráð ákvað að opin­bera, á kjör­dag 2016, að laun for­­­­seta Íslands, þing­far­­­­ar­­­­kaup alþing­is­­­­manna og laun ráð­herra yrðu hækkuð umtals­vert. Sam­­­­kvæmt úrskurði kjara­ráðs urðu laun for­­­­seta Íslands 2.985.000 krónur á mán­uði, þing­far­­­­ar­­­­kaup alþing­is­­­­manna 1.101.194 krónur á mán­uði, laun for­­­­sæt­is­ráð­herra að með­­­­­­­töldu þing­far­­­­ar­­­­kaupi varð 2.021.825 krónur á mán­uði og laun ann­­­­arra ráð­herra að með­­­­­­­töldu þing­far­­­­ar­­­­kaupi urðu 1.826.273 krónur á mán­uði. Laun for­­­­sæt­is­ráð­herra voru áður tæp­­­­lega 1,5 millj­­­­ónir en laun for­­­­seta voru tæpar 2,5 millj­­­­ón­­­­ir.

­Laun þing­­­­­manna hækk­­­­­uðu hlut­­­­­falls­­­­­lega mest við ákvörðun Kjara­ráðs, eða um 44,3 pró­­­­­sent.

Skömmu áður, eða um sum­arið 2016, höfðu laun skrif­stofu­stjóra í ráðu­neyt­um, og laun aðstoð­ar­manna ráð­herra sem miða við skrif­stofu­stjóra­laun­in, verið hækkuð um allt að 35 pró­sent. Þau urðu þá um 1,2 millj­ónir króna á mán­uði.

Til við­bótar höfðu laun ýmissa for­stjóra rík­is­fyr­ir­tækja hækkað um tugi pró­senta eftir að ákvörðun um þau var færð undan kjara­ráði um mitt ár 2017, og yfir til póli­tískt skip­aðra stjórna fyr­ir­tækj­anna. Þessar hækk­anir gerð­ust þrátt fyrir að fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið hefði beint þeim til­mælum til stjórna fyr­ir­tækj­anna að hækka launin ekki óhof­lega.

Af hverju?

Það stóðu yfir við­kvæmar kjara­við­ræður og ljóst að allar kröfur verka­lýðs­hreyf­inga myndu taka mið af þeim gríð­ar­legu hækk­unum sem orðið höfðu á launum æðstu emb­ætt­is­manna og for­stjóra lands­ins, sem voru þó þegar með ein hæstu laun í íslensku sam­fé­lagi fyrir þær hækk­an­ir.

Fyrir lá að íslenskt efna­hags­líf myndi ekki ráða við slíkar hækk­anir þvert yfir allan skal­ann og því var skýrt krafa sett fram um að undið yrði ofan af hinum miklu hækk­un­um, ann­ars yrði erfitt að ná saman við gerð kjara­samn­inga. Litið var á hækk­an­irnar sem hreina sjálftöku.

Hver varð nið­ur­stað­an?

Hún var alls­kon­ar. Þann 13. mars síð­ast­lið­inn var birt bréf Lárusar Blön­dal, for­manns Banka­­­sýslu rík­­­is­ins, og Jóns Gunn­­­ars Gunn­­­ar­s­­­son­­­ar, for­­­stjóra stofn­un­­­ar­inn­­­ar, til Bjarna Bene­dikts­­­son­­­ar. Í því kom fram að laun banka­­­stjóra rík­­­is­­­bank­anna, Íslands­­­­­banka og Lands­­­bank­ans, yrðu lækk­­­uð. Birna Ein­ars­dótt­ir, banka­stjóri Íslands­banka mun fá 3,65 millj­ónir króna á mán­uði eftir þá lækk­un, en laun hennar árið 2018 voru 5,3 millj­ónir króna.

Auglýsing
Heild­­ar­­laun banka­­­stjóra Lands­bank­ans, Lilju Bjarkar Ein­ars­dótt­ur, urðu 3,5 millj­ónir króna við þá breyt­ingu, en hún var með 3,8 millj­ónir króna fyrir hana.

Kast­ljósið hafði verið mjög á tveimur rík­is­for­stjórum sem höfðu fengið ríf­legar launa­hækk­an­ir. Annar þeirra var Björn Óli Hauks­son, for­stjóri Isa­via. Laun hans hækk­uðu um 43,3 pró­sent frá miðju ári 2017, úr 1,75 millj­ónum króna í 2,5 millj­ónir króna á mán­uði. Björn Óli missti starf sitt sem for­stjóri Isa­via fyrr í þessum mán­uði.

Stjórn­ar­for­maður Isa­via á þessum tíma var Ingi­mundur Sig­ur­páls­son. Hann var líka for­stjóri Íslands­pósts, rík­is­fyr­ir­tækis sem glímdi við gríð­ar­lega rekstr­ar­erf­ið­leika og þurfti meðal ann­ars að fá mörg hund­ruð milljón króna lán hið minnsta frá rík­is­sjóði í lok síð­asta árs til að lifa af. Lán sem fyr­ir­tækið getur ekki greitt til baka. Þrátt fyrir þessa stöðu var ákveðið að hækka laun Ingi­mundar tví­vegis á síð­asta ári. Þau voru í mars 2.052 þús­und krónur á mán­uði og höfðu hækkað um tæp 43 pró­sent frá miðju ári 2017, þegar þau voru 1.436 þús­und krónur á mán­uði. Ingi­mundur hætti sem for­stjóri Íslands­pósts um miðjan mars.

Þá ákvað Bjarni Bene­dikts­­son, fjár­­­mála- og efna­hags­ráð­herra, fyrr í apríl að gera tvær breyt­ingar á frum­varpi til breyt­inga á lögum vegna brott­­falls laga um kjara­ráð, sem er nú til með­­­ferðar Alþing­­is.

Auglýsing
Önnur breyt­ingin er sú að launa­hækkun kjör­inna full­­trúa – þing­­manna og ráð­herra – sem átti að koma til fram­­kvæmda 1. júlí næst­kom­andi mun ekki verða. Þess í stað verði ráð­herr­­anum veitt heim­ild í eitt skipti til að hækka laun laun þjóð­­kjör­inna full­­trúa þann 1. jan­úar 2020 til sam­ræmis við áætl­­aða breyt­ingu á launum þann 1. júlí 2020.

Auk þess er lagt til að ákvæði um heim­ild ráð­herra til að hækka laun 1. jan­úar til sam­ræmis við áætl­­aða breyt­ingu á launum 1. júlí verði fellt út en ákvæðið er í nokkrum greinum frum­varps­ins.

En ekki hefur verið þverpóli­tískur vilji hjá þing­mönnum og ráð­herrum um að draga ein­fald­lega til baka þær miklu hækk­anir sem þeir fengu á kjör­dag 2016.

Samvinna er möguleg - Kjarasamningar sköpuðu farveg fyrir traust
Nefndarmaður í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands segir að nú sé tilefni til þess að bregðast við breyttri stöðu, með viðspyrnu sem er eins og teiknuð upp úr kennslubók.
Kjarninn 26. maí 2019
Karolina Fund: Breiðdalsbiti – Matvælaþróun úr afurðum svæðisins
Guðný Harðardóttir er sauðfjárbóndi í húð og hár sem vill koma afurðum sínum og öðrum afurðum úr Breiðdalnum á þann stall sem þær eiga heima á.
Kjarninn 26. maí 2019
Búin að finna kjallara undir botninum á siðferði í íslenskri pólitík
Þingflokksformaður Pírata segir að munurinn á ofteknum akstursgreiðslumálum þingmanna í Noregi og á Ísland sé að þar sem málið rannsakað og pólitísk ábyrgð tekin. Hér sé málið ekki rannsakað og pólitísk ábyrgð sé engin.
Kjarninn 26. maí 2019
Bára Huld Beck
Í frelsi felst ábyrgð – og í orðum einnig
Kjarninn 26. maí 2019
Segir að Björk hafi skorið upp herör á óupplýstan hátt gegn Magma
Rekstrarhagnaður HS Orku jókst um tæpan milljarð króna í fyrra. Ross Beaty mun líkast til yfirgefa félagið fljótlega og í síðasta ávarpi hans í ársskýrslu fer hann yfir hæðir og lægðir.
Kjarninn 26. maí 2019
Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra Danmerkur og Mette Frederiksen leiðtogi jafnaðarmanna.
Óvissa í dönskum stjórnmálum
Þingkosningar verða í Danmörku eftir tíu daga, skoðanakannanir benda til stjórnarskipta. Málefni innflytjenda og flóttafólks hafa mjög sett svip sinn á kosningabaráttuna, kosningar til Evrópuþings fá litla athygli.
Kjarninn 26. maí 2019
Vonast eftir frjálslyndri ríkisstjórn eftir næstu kosningar
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir segir að núverandi ríkisstjórn sé síðasta vígi gamla flokkakerfisins. Skýrustu víglínurnar á Alþingi í dag séu á milli frjálslyndis og íhaldssemi.
Kjarninn 25. maí 2019
Metani breytt í koltvíoxíð
Hvatinn fjallar um líkan af nokkurs konar metanbindandi loftræstingu sem vísindahópur við Stanford University hefur gert til þess að koma í veg fyrir að metan fari beint út í andrúmsloftið.
Kjarninn 25. maí 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar