Skin og skúrir í dönskum stjórnmálum

Danska stjórnin féll í þingkosningunum 5. júní þrátt fyrir að fylgi Venstre, flokks Lars Løkke Rasmussen fráfarandi forsætisráðherra ykist verulega. Stjórnarmyndunarviðræður eru hafnar, en þær gætu reynst snúnar.

Mette Frederiksen faðmar stuðningsmann á kosninganótt. Hún verður nær örugglega næsti forsætisráðherra Danmerkur.
Mette Frederiksen faðmar stuðningsmann á kosninganótt. Hún verður nær örugglega næsti forsætisráðherra Danmerkur.
Auglýsing

Stundum er sagt að það sé skrýtin tík, póli­tík­in. Undir það gæti Lars Løkke Rasmus­sen frá­far­andi for­sæt­is­ráð­herra Dana, og for­maður Ven­stre, tek­ið. Í þing­kosn­ing­unum 2015 fékk Ven­stre 34 þing­menn, missti 13. Eigi að síður tókst Lars Løkke Rasmus­sen, með stuðn­ingi Íhalds­flokks­ins, Frjáls­ræð­is­banda­lags­ins og Danska þjóð­ar­flokks­ins, að mynda stjórn. Íhalds­flokk­ur­inn og Frjáls­ræð­is­banda­lagið fengu síðar aðild að stjórn­inni, sem sat út kjör­tíma­bil­ið. Danski þjóð­ar­flokk­ur­inn, með 37 þing­menn, vildi ekki setj­ast í rík­is­stjórn, vildi frekar stjórna úr aft­ur­sæt­inu, eins og danskir fjöl­miðlar orða það. Þessir flokkar til­heyra bláu blokk­inni svo­nefndu.

Auglýsing
Í nýaf­stöðnum kosn­ingum bætti Ven­stre við sig 9 þing­mönn­um, hefur nú 43 þing­menn, en eigi að síður féll stjórn­in. Í við­tali við dag­blaðið Politi­ken sagði Lars Løkke Rasmus­sen að svona væri hún nú „den her politik“, og bætti við að hann væri ekki á förum úr stjórn­mál­um.

Skoð­ana­kann­anir  

Í kjöl­far kosn­ing­anna hefur tals­vert verið rætt um skoð­ana­kann­an­ir, og spár, sem fram fóru í aðdrag­anda kosn­ing­anna. Þær reynd­ust í mörgum til­vikum all fjarri lagi og stjórn­mála­skýrendur kenna það mis­mun­andi aðferð­um. Allar kann­anir höfðu sýnt að Danski þjóð­ar­flokk­ur­inn og Frjáls­ræð­is­banda­lagið myndu tapa umtals­verðu fylgi, það gekk eft­ir. Kann­an­irnar sýndu fylgi Sós­í­alde­mókrata mjög líkt því sem raunin varð en Ven­stre var spáð tals­verðu tapi og sömu­leiðis Íhalds­flokkn­um. Spárn­ar, og kann­an­irn­ar, varð­andi þessa tvo síð­ast­nefndu flokka reynd­ust í nær öllum til­vikum víðs fjarri því sem nið­ur­staða kosn­ing­anna leiddi í ljós. Rétt er að nefna að fram á síð­ustu stundu voru margir óákveðn­ir.

Sig­ur­veg­arar

„Konan sigr­aði“ sagði við­mæl­andi danska sjón­varps­ins, DR, þegar hann var spurður álits á úrslitum kosn­ing­anna. Átti þar vænt­an­lega við Mette Frederik­sen leið­toga Sós­í­alde­mókrata, stærsta flokks rauðu blokk­ar­innar svo­nefndu í dönskum stjórn­mál­um. Þetta svar er kannski rétt, svo langt sem það nær, en sig­ur­inn var ekki til­kom­inn vegna þess að flokkur Mette Frederik­sen hefði aukið svo fylgi sitt. Flokk­ur­inn tap­aði reyndar svolitlu fylgi, en bætti  eigi að síður við sig, vegna reglna um skipt­ingu þing­sæta, einum þing­manni. Sós­íal­íski þjóð­ar­flokk­ur­inn og Radikale ven­stre, sem báðir til­heyra rauðu blokk­inni svo­nefndu í dönskum stjórn­málum bættu sam­tals við sig 15 þing­mönnum en Ein­ing­ar­list­inn, sem líka til­heyrir rauðu blokk­inni tap­aði einum þing­manni. Rauða blokkin hefur sam­tals 91 þing­mann af þeim 179 sem sæti eiga á þingi, Fol­ket­in­get, og þar með meiri­hluta.

„Bláa blokk­in“ missir völdin

„Völdin fær­ast til“ sagði Lars Løkke Rasmus­sen í ávarpi sínu á kosn­inga­vöku Ven­stre að kvöldi kjör­dags, þegar ljóst var hvert stefndi. Eins og áður var nefnt mátti Ven­stre flokk­ur­inn vera sáttur við sinn hlut, með 43 þing­menn. Íhalds­flokk­ur­inn tvö­fald­aði þing­manna­fjöld­ann og hefur nú 12 þing­menn.  Tveir flokkar úr „bláu blokk­inni“ fengu hins­vegar herfi­lega útreið. Danski þjóð­ar­flokk­ur­inn tap­aði 21 manni og hefur nú 16 þing­menn. Frjáls­ræð­is­banda­lagið tap­aði 9 mönnum og á nú aðeins 4 full­trúa á þingi.Lars Løkke Rasmussen bætti við sig fylgi en tapaði forsætisráðherrastólnum. MYND: EPA

„Völdin fær­ast til“ sagði Lars Løkke Rasmus­sen í ávarpi sínu á kosn­inga­vöku Ven­stre að kvöldi kjör­dags, þegar ljóst var hvert stefndi. Eins og áður var nefnt mátti Ven­stre flokk­ur­inn vera sáttur við sinn hlut, með 43 þing­menn. Íhalds­flokk­ur­inn tvö­fald­aði þing­manna­fjöld­ann og hefur nú 12 þing­menn.  Tveir flokkar úr „bláu blokk­inni“ fengu hins­vegar herfi­lega útreið. Danski þjóð­ar­flokk­ur­inn tap­aði 21 manni og hefur nú 16 þing­menn. Frjáls­ræð­is­banda­lagið tap­aði 9 mönnum og á nú aðeins 4 full­trúa á þingi.

Hvað skýrir tap þess­ara tveggja flokka?

Danskir stjórn­mála­skýrendur nefna nokkrar ástæður fyrir fylg­is­hruni Danska þjóð­ar­flokks­ins. Í fyrsta lagi er sú harða og stranga stefna í mál­efnum flótta­fólks og hæl­is­leit­enda, sem hefur verið eitt helsta bar­áttu­mál flokks­ins, að nokkru leyti gufuð upp og mun minna áber­andi í fréttum en áður. Kristian Thulesen Dahl, formaður Danska þjóðarflokksins, mætir á kjörstað í bifreið með mynd af sjálfum sér. MYND: EPA

Stjórn­mála­skýrendur nefna líka að hluti þeirra sem áður kusu Danska þjóð­ar­flokk­inn hafi hugs­an­lega kosið Nýja borg­ara­lega flokk­inn sem er nýr á þingi og fékk 4 þing­menn (83.201 atkvæði, 2.4% ) Annar  nýr flokk­ur, Ströng stefna, (Stram kur­s), náði ekki yfir 2% lág­markið og fékk því engan þing­mann en eigi að síður 63.114 atkvæði (1.8%).

Ummæli Piu Kjærs­gaard, for­seta þings­ins og þing­manns Danska þjóð­ar­flokks­ins, þegar hún kenndi umhverf­issinnum um tap flokks­ins í kosn­ingum til Evr­ópu­þings­ins fyrir skömmu, þar sem flokk­ur­inn missti 3 full­trúa af 4. Klimatoss­er, (lofts­lags­flón) var orðið sem hún not­aði. Þessi ummæli túlk­uðu margir sem við­horf Danska þjóð­ar­flokks­ins til lofts­lags­vand­ans og að tala niðr­andi um þau mál er ekki í takt við tíð­ar­and­ann. Þrátt fyrir útreið­ina virð­ist flokks­for­mað­ur­inn Krist­ian Thulesen Dahl traustur í sessi.

Stjórn­mála­skýrendur nefna einnig að mörgum Dönum hafi þótt nóg um stjórn­semi  „aft­ur­sæt­is­bíl­stjór­ans“ í ýmsum málum og nefna þar sér­stak­lega boð­aðan fimmt­ungs nið­ur­skurð á starf­semi danska útvarps­ins, DR, sem sam­þykktur var á þing­inu, að kröfu Danska þjóð­ar­flokks­ins.

Flokkar innan „rauðu blokk­ar­inn­ar“ hafa reyndar talað um að snúa þeirri ákvörðun við.

Varð­andi tap Frjáls­ræð­is­banda­lags­ins nefna stjórn­mála­skýrendur einkum eina ástæðu. Fyrir síð­ustu kosn­ingar var helsta (sumir segja eina) bar­áttu­mál flokks­ins að fá lækk­aðan svo­nefndan hátekju­skatt, sem einkum myndi gagn­ast hinum efna­meiri. And­ers Samu­el­sen for­maður Frjáls­ræð­is­banda­lags­ins sagði margoft, bæði fyrir og eftir kosn­ing­arnar 2015 að lækkun þessa skatts væri ófrá­víkj­an­legt skil­yrði fyrir stuðn­ingi flokks­ins við stjórn Ven­stre.

Auglýsing
Þegar Lars Løkke Rsmus­sen bauð Frjáls­ræð­is­banda­lag­inu aðild að rík­is­stjórn­inni árið 2016 lagði flokk­ur­inn kröf­una um lækkun hátekju­skatts á hill­una. „Þau eru mjúk sætin í ráð­herra­bílnum og flug­vél­un­um“ sagði Ekstra blaðið en flokks­for­mað­ur­inn And­ers Samu­el­sen varð utan­rík­is­ráð­herra í stjórn Lars Løkke. Margir kjós­endur litu á þetta sem svik, sem miðað við úrslit kosn­ing­anna nú, féllu ekki í gleymsk­unnar dá.

Stjórn­mála­skýrendur nefna einnig að vina- og frænd­hygli hafi verið áber­andi innan valda­hóps­ins í Frjáls­ræð­is­banda­lag­inu.

For­ingjakreppa

Sl. fimmtu­dag, dag­inn eftir kosn­ingar sagði And­ers Samu­el­sen af sér for­mennsku í Frjáls­ræð­is­banda­lag­inu og kvaðst hættur í póli­tík. Ekki er ljóst, þegar þetta er skrif­að, hver tekur við en það er ekki um auð­ugan garð að gresja, þing­menn flokks­ins eru aðeins fjór­ir.  Simon Emil Ammitz­bøll-Bil­le, sem var nán­asti sam­starfs­maður And­ers Samu­el­sen hefur lýst yfir að hann gefi ekki kost á sér, tveir þing­menn eru ekki taldir hæfir til for­mennsku, margra hluta vegna, og þá er eftir einn. Sá heitir Alex Vanopslagh, 27 ára Jóti. Hann hefur ekki áður setið á þingi en hefur um nokk­urra ára skeið starfað innan flokks­ins. Hvenær nýr for­maður tekur við, og hver það verð­ur, er ekki vit­að. Sam­kvæmt reglum flokks­ins ákveður þing­flokk­ur­inn hver skuli vera and­lit flokks­ins út á við, eins og það er kall­að.

Sumir dönsku fjöl­miðl­anna hafa ekki getað setið á sér varð­andi ástandið í Frjáls­ræð­is­banda­lag­inu, væng­stýða flokkn­um, eins og þeir nefna hann. „það ríkir ringul­reið í skemmti­báta­klúbbnum í Rung­sted“ sagði Politi­ken.

Stjórn­ar­myndun gæti orðið snúin

Eins og vænta mátti, í ljósi kosn­inga­úr­slit­anna, fól Mar­grét Þór­hildur drottn­ing Mette Frederik­sen leið­toga Sós­í­alde­mókrata umboð til mynd­unar stjórn­ar. Fyrir kosn­ingar hafði Mette Frederik­sen sagt að hún myndi vilja stefna að minni­hluta­stjórn Sós­í­alde­mókrata, með stuðn­ingi ann­arra flokka í „rauðu blokk­inn­i“, Sós­íal­íska þjóð­ar­flokkn­um, Radikale Ven­stre og Ein­ing­ar­list­an­um. Mette Frederik­sen ræddi við full­trúa ann­arra flokka, sem sæti eiga á þingi, í fyrra­dag (föstu­dag). Þeim við­ræðum lýsti Mette Frederik­sen sem fyrsta skrefi í göngu sem gæti orðið löng. Full­trúar áður­nefndra þriggja flokka lögðu fram sín áherslu­at­riði, til kynn­ingar eins og einn full­trú­inn komst að orði. Mette Frederik­sen sagði að framundan væru stíf funda­höld „en við flýtum okkur þó hægt.“

Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Vilja steypa Boris Johnson af stóli
Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Draumur um landakaup
Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir
Ok skiptir heiminn máli
Kjarninn 17. ágúst 2019
Peningastefnunefnd í tíu ár
Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.
Kjarninn 17. ágúst 2019
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Nýir tímar á Norðurslóðum?
Kjarninn 17. ágúst 2019
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar