Mynd: EPA

Vilja steypa Boris Johnson af stóli

Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.

Stjórn­ar­and­staðan á breska þing­inu reynir nú að sam­mæl­ast um mögu­legan for­sæt­is­ráð­herra sem gæti leitt bráða­birgða­stjórn í Bret­landi og kæmi í stað Borisar John­son, núver­andi for­sæt­is­ráð­herra. Stjórn­ar­and­staðan vill með því koma í veg fyrir að Bret­land gangi úr Evr­ópu­sam­band­inu án samn­ings. Jer­emy Cor­byn, for­maður Verka­manna­flokks­ins, vill að hann sjálfur verði fyrir val­inu en ekki eru allir þing­menn stjórn­ar­and­stöð­una á því að hann sé besti mað­ur­inn í hlut­verk­ið.

Cor­byn vill að stjórn­ar­and­staðan velji sig sem næsta for­sæt­is­ráð­herra eftir að kosið hafi verið um van­traust­s­til­lögu gegn Bor­is. Cor­byn hefur hvatt þing­menn Íhalds­flokks­ins sem ekki séu hlið­hollir Boris að hjálpa stjórn­ar­and­stöð­unni að bola honum burt. Þannig muni verða hægt að koma í veg fyrir að Bret­land gangi úr ESB án samn­ings. 

Jo Swin­son, leið­togi frjáls­lyndra demókrata, telur áætlun Cor­byn ekki vera fýsi­lega þar sem hann gæti ekki safnað nægi­legu fylgi stjórn­ar­and­stöð­unnar og þeirra þing­manna Íhalds­flokks­ins sem væru óhlið­hollir Boris til að ná meiri­hluta innan þings­ins. 

Swin­son lagði til að stjórn­ar­and­staðan myndi fremur styðja við Kenn­eth Clar­ke, þing­mann Íhalds­flokks­ins, eða Harriet Harman, þing­mann verka­manna­flokks­ins. Þau hafa bæði verið í stjórn­málum lengi og eru stjórn­mála­skoð­anir þeirra taldar vera til miðju, fremur en vinstri eða hægri. Þannig gætu fleiri þing­menn sam­ein­ast um þau sem leið­toga bráða­birgða­stjórn­ar­inn­ar. 

„Lof mér að vera skýr, við erum að renna út á tíma. En þessi krísa um engan Brexit samn­ing getur verið og verður að vera stöðv­uð,“ sagði Swin­son í sam­tali við the Guar­di­an. 

Vilja nýja kosn­ingu um Brexit

Swin­son segir að hennar fyrsta val væri að efna til nýrra kosn­inga um Brexit þar sem mögu­leiki væri á að halda Bret­landi innan ESB. Annað val væri að kjósa um van­traust­s­til­lögu gegn Bor­is. 

Liz Saville Roberts, leið­togi velska flokks­ins Plaid Cym­ru, sagði það afar mikil von­brigði að Cor­byn vilji ekki nýja þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu sem fyrsta val, heldur vilji fremur almennar kosn­ing­ar. Caroline Lucas, þing­maður Græn­ingja, tók undir með Roberts og lýsti yfir von­brigðum sín­um. 

Nicola Stur­ge­on, fyrsti ráð­herra Skotlands, segir að Swin­son ætti að end­ur­skoða það að hafa Cor­byn sem leið­toga bráða­birgða­stjórn­ar­inn­ar. Hún segir að Cor­byn sé ekki eini mögu­leik­inn, en miðað við núver­andi aðstæður ætti ekki að úti­loka neitt. Stur­geon sagði einnig að hún myndi vinna með hverjum þeim sem kæmi í veg fyrir Brexit eða kæmi í veg fyrir útgöngu Breta úr ESB án samn­ings. 

Nicola Sturgeon, fyrsti ráðherra Skotlands. Hún segist vilja vinna með hverjum þeim sem kæmi í veg fyrir Brexit.
Mynd: EPA

Van­traust­s­til­laga lögð fram við fyrsta tæki­færi



„Þessi rík­is­stjórn hefur ekk­ert umboð til að ganga úr ESB án samn­ings og þjóð­ar­at­kvæða­greiðslan árið 2016 veitti heldur ekk­ert umboð fyrir útgöngu án samn­ings. Þess vegna ætla ég að leggja fram van­traust­s­til­lögu við fyrsta tæki­færi, þegar við getum verið viss um árang­ur,“ skrifar Cor­byn í opin­berri yfir­lýs­ingu. Hann skrifar að í kjöl­farið muni Cor­byn mynda tíma­bundna rík­is­stjórn sem myndi kalla til almennra kosn­inga. Cor­byn hefur þó enn ekki gefið út neina dag­setn­ingu sem kosn­ing­arnar yrðu haldn­ar. 

Nái áætlun Cor­byn fram að ganga mun Cor­byn efna til nýrra kosn­inga og nýrrar þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um Brexit í kjöl­far­ið. Cor­byn hefur einnig sagt að það væri „and-lýð­ræð­is­leg valda­mis­notk­un“ af völdum Borisar ef útganga Bret­lands úr ESB myndi eiga sér stað án samn­ings. 

Enn deilt um Norð­ur­-Ír­land

Landa­­mæri Írlands og Norð­­ur­-Ír­lands eru afar við­­kvæm á stjórn­­­mála­­legan og diplómat­ískan hátt, auk þess sem örygg­is­­mál landa­mær­anna eru vand­­með­­far­in, ekki ein­ungis fyrir Írland heldur einnig Bret­land. Þess vegna vilja hvorki Bret­land né Evr­­ópu­­sam­­bandið að landamæra­vörslu komið á eða inn­­við­ir, til að mynda hlið eða vegg­­ur, á milli ríkj­anna verði byggð­­ir.  

Þaðan kemur hug­­myndin að hinu umdeilda „back­­stop“ eða bak­­stopp, til sög­unn­­ar. John­son er and­vígur „bak­stopp­inu“ sem myndi tryggja frjálst flæði fólks á milli landamæra Írlands og Norð­ur­-Ír­lands og koma í veg fyrir landamæra­vörslu. Hins vegar myndi bak­­stoppið skapa annað vanda­­mál, það er að segja að þá þyrfti að skoða vörur og staðla þeirra þegar þær færu frá Norð­­ur­-Ír­landi til Bret­lands. Það gæti í raun valdið því að allt Bret­land þyrfti að vera innan sam­eig­in­­lega mark­aðs ESB um ókom­inn tíma. ESB hefur jafn­­framt kraf­ist þess að Brexit samn­ingur inn­i­haldi klausu um slíkt stopp.

Bak­­stoppið er talið nauð­­syn­­legt þar sem Bret­land og Írland eru í tolla­­banda­lagi ESB og hluti af sam­eig­in­­legum mark­aði ESB. Þar af leið­andi þurfa vörur ekki að vera til skoð­unar á landa­­mærum Írlands og Bret­lands hjá toll­vörð­um, auk þess sem sömu staðlar eru á öllum vörum, til að mynda heil­brigð­is­­stað­l­­ar. 

Ther­esa May, for­veri John­son, hafði samið við Evr­ópu­sam­bandið um slíkt bak­stopp en kom því ekki í gegnum breska þing­ið. Bæði ESB og breska rík­­is­­stjórnin vilja nýjan versl­un­­ar­­samn­ing. Boris John­­son vill þó fara úr bæði tolla­­banda­lagi og sam­eig­in­­legum mark­aði ESB, sem gerir það nærri ómög­u­­legt að koma í veg fyrir hörð landa­­mæri á milli ríkj­anna.

Útganga án samn­ings helsta for­gangs­at­riðið

Á mið­viku­dag­inn síð­ast­lið­inn svar­aði Boris völdum spurn­ingum almenn­ings í beinni útsend­ingu á Face­book. Boris sagði að lík­urnar á að samn­ingur myndi ekki nást um Brexit fyrir útgöngu væru sífellt meiri þar sem 31. októ­ber, dag­ur­inn sem útganga mun að öllum lík­indum ger­ast, nálg­ast óðfluga. Ekki er víst hverjar afleið­ing­arnar yrðu af útgöngu án samn­ings á landa­mæri Írlands og Norð­ur­-Ír­lands. Margir stjórn­mála­menn í Bret­landi ótt­ast að útganga án samn­ings myndi neyða bæði Írland og Bret­land til að koma á hörðum landa­mær­um.

Boris segir að und­ir­bún­ingur undir útgöngu Bret­lands úr ESB án samn­ings sé helsta for­gangs­at­riði rík­is­stjórnar hans. Hann segir jafn­framt að opin­berir emb­ætt­is­menn ættu að gera allt sem þeir gætu til að svo yrði. Það kemur í kjöl­far yfir­lýs­inga Cor­byn um að emb­ætt­is­menn Bret­lands ættu að reyna að koma í veg fyrir að eng­inn samn­ingur muni nást. 

John­son hefur stað­hæft að engri sýn­i­­legri landamæra­vörslu eða hindr­­unum verði komið á milli Írlands og Norð­­ur­-Ír­lands. Hann hefur enn fremur verið afar gagn­rýndur fyrir að neita að setj­­­ast niður til að ræða Brexit samn­ing­inn við leið­­toga Evr­­ópu­­sam­­bands­ins nema að sam­­bandið gefi eftir kröfur sínar um bak­­stopp­ið. 

Írar vilja bak­stoppið

Írska rík­­is­­stjórnin hefur þó lagt áherslu á að bak­­stoppið sé nauð­­syn­­legt til að koma í veg fyrir hörð landa­­mæri. Hún hefur einnig sagt að bak­­stoppið gæti verið tíma­bundið á meðan betra sam­komu­lag næð­ist um fram­­tíð­­ar­­sam­­band Bret­lands og Írlands.

Írska rík­­is­­stjórnin telur bak­­stoppið einnig vera nauð­­syn­­legt til að koma í veg fyr­ir hörð landa­­mæri við Norð­­ur­-Ír­land, verði ekki búið að koma á nýjum samn­ingi með tolla­­mál þegar Bret­land yfir­­­gefur Evr­­ópu­­sam­­band­ið. Írski for­­sæt­is­ráð­herrann, Leo Vara­d­kar, seg­ist til að mynda vera mót­­fall­inn Brexit samn­ingi án bak­­stopps­ins. 

Fjöl­margir við­­skipta- og land­­bún­­að­­ar­hópar, auk ýmissa stjórn­­­mála­­manna í Norð­­ur­-Ír­landi hafa lýst yfir stuðn­­ingi sínum við bak­­stopp­ið, þar sem þeir telja það vernda við­­skipti á milli Írlands og Norð­­ur­-Ír­lands. 

Banda­rískir stjórn­­­mála­­menn óánægðir

Banda­rískir stjórn­­­mála­­menn hafa lýst því yfir að komið verði í veg fyrir nýj­an frí­versl­un­­ar­­samn­ing á milli Banda­­ríkj­anna og Bret­lands eftir útgöngu Breta úr ESB verði landa­­mæri Írlands og Norð­­ur­-Ír­lands ekki opin.

Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands.
Mynd: EPA

Til að vinna sér í hag­inn og minnka efna­hags­­lega skað­ann sem mun hljót­­ast við útgöngu Bret­lands úr ESB hefur Boris John­­son afhent banda­rískum stjórn­­völd­um drög að nýjum frí­versl­un­­ar­­samn­ingi. Þrátt fyrir góðan vin­­skap á milli Don­alds Trump, for­­seta Banda­­ríkj­anna, og Borisar myndi það reyn­­ast Trump erfitt að koma slíkum samn­ingi í gegnum banda­ríska þingið ef Good Fri­day samn­ing­­ur­inn væri í hætt­u. 

Margir banda­rískir þing­­menn hafa lýst því yfir að þeir myndu kjósa gegn frí­versl­un­­ar­­samn­ingi á milli Bret­lands og Banda­­ríkj­anna ef komið væri á landa­­mærum, þar á meðal Nancy Pelosi, for­­seti full­­trú­a­­deildar Banda­­ríkja­­þings. Boris John­­son seg­ist munu virða Good Fri­day samn­ing­inn, sem kveður á um að engin hörð landa­­mæri séu á milli Írlands og Norð­­ur­-Ír­lands.

Segir Evr­­ópu um að kenna ef illa fer

Boris John­­son segir að hvort Bret­land gangi úr Evr­­ópu­­sam­­band­inu með eða án samn­ings velti á Evr­­ópu­­sam­­band­inu. „Þau vita að neðri deild breska þings­ins hefur synjað bak­­stopp­inu þrisvar, það er engin leið að koma því í gegnum þing­ið, við verðum að taka bak­­stoppið úr samn­ingn­um, við getum ekki haldið núver­andi samn­ingi til streit­u,“ sagði Boris John­­son í lok júlí.

Hann sagði jafn­­framt að ef ESB vildi ekki gera mála­mið­l­­anir þá yrði sam­­bandið að und­ir­­búa sig undir Brexit án samn­ing. 

Aðstæður Borisar John­­son, for­­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, eru væg­­ast sagt snúnar um þessar mund­­ir. Ekki ein­vörð­ungu vill Boris nýjan samn­ing um útgöngu Breta frá Evr­­ópu­­sam­­band­inu fyrir 31. októ­ber næst­kom­andi, heldur hefur einnig verið kallað eftir sjálf­­stæði Norð­­ur­-Ír­lands sem og Skotlands. Fyrsti ráð­herra Skotlands, Nicola Stur­­ge­on, segir að með Brexit hafi skap­­ast nýr grund­­völlur fyrir atkvæða­greiðslu um sjálf­­stæði Skotlands.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnGuðbjörg Ríkey Th. Hauksdóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar