Mynd: EPA

Vilja steypa Boris Johnson af stóli

Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.

Stjórnarandstaðan á breska þinginu reynir nú að sammælast um mögulegan forsætisráðherra sem gæti leitt bráðabirgðastjórn í Bretlandi og kæmi í stað Borisar Johnson, núverandi forsætisráðherra. Stjórnarandstaðan vill með því koma í veg fyrir að Bretland gangi úr Evrópusambandinu án samnings. Jeremy Corbyn, formaður Verkamannaflokksins, vill að hann sjálfur verði fyrir valinu en ekki eru allir þingmenn stjórnarandstöðuna á því að hann sé besti maðurinn í hlutverkið.

Corbyn vill að stjórnarandstaðan velji sig sem næsta forsætisráðherra eftir að kosið hafi verið um vantrauststillögu gegn Boris. Corbyn hefur hvatt þingmenn Íhaldsflokksins sem ekki séu hliðhollir Boris að hjálpa stjórnarandstöðunni að bola honum burt. Þannig muni verða hægt að koma í veg fyrir að Bretland gangi úr ESB án samnings. 

Jo Swinson, leiðtogi frjálslyndra demókrata, telur áætlun Corbyn ekki vera fýsilega þar sem hann gæti ekki safnað nægilegu fylgi stjórnarandstöðunnar og þeirra þingmanna Íhaldsflokksins sem væru óhliðhollir Boris til að ná meirihluta innan þingsins. 

Auglýsing

Swinson lagði til að stjórnarandstaðan myndi fremur styðja við Kenneth Clarke, þingmann Íhaldsflokksins, eða Harriet Harman, þingmann verkamannaflokksins. Þau hafa bæði verið í stjórnmálum lengi og eru stjórnmálaskoðanir þeirra taldar vera til miðju, fremur en vinstri eða hægri. Þannig gætu fleiri þingmenn sameinast um þau sem leiðtoga bráðabirgðastjórnarinnar. 

„Lof mér að vera skýr, við erum að renna út á tíma. En þessi krísa um engan Brexit samning getur verið og verður að vera stöðvuð,“ sagði Swinson í samtali við the Guardian. 

Vilja nýja kosningu um Brexit

Swinson segir að hennar fyrsta val væri að efna til nýrra kosninga um Brexit þar sem möguleiki væri á að halda Bretlandi innan ESB. Annað val væri að kjósa um vantrauststillögu gegn Boris. 

Liz Saville Roberts, leiðtogi velska flokksins Plaid Cymru, sagði það afar mikil vonbrigði að Corbyn vilji ekki nýja þjóðaratkvæðagreiðslu sem fyrsta val, heldur vilji fremur almennar kosningar. Caroline Lucas, þingmaður Græningja, tók undir með Roberts og lýsti yfir vonbrigðum sínum. 

Nicola Sturgeon, fyrsti ráð­herra Skotlands, segir að Swinson ætti að endurskoða það að hafa Corbyn sem leiðtoga bráðabirgðastjórnarinnar. Hún segir að Corbyn sé ekki eini möguleikinn, en miðað við núverandi aðstæður ætti ekki að útiloka neitt. Sturgeon sagði einnig að hún myndi vinna með hverjum þeim sem kæmi í veg fyrir Brexit eða kæmi í veg fyrir útgöngu Breta úr ESB án samnings. 

Nicola Sturgeon, fyrsti ráðherra Skotlands. Hún segist vilja vinna með hverjum þeim sem kæmi í veg fyrir Brexit.
Mynd: EPA

Vantrauststillaga lögð fram við fyrsta tækifæri


„Þessi ríkisstjórn hefur ekkert umboð til að ganga úr ESB án samnings og þjóðaratkvæðagreiðslan árið 2016 veitti heldur ekkert umboð fyrir útgöngu án samnings. Þess vegna ætla ég að leggja fram vantrauststillögu við fyrsta tækifæri, þegar við getum verið viss um árangur,“ skrifar Corbyn í opinberri yfirlýsingu. Hann skrifar að í kjölfarið muni Corbyn mynda tímabundna ríkisstjórn sem myndi kalla til almennra kosninga. Corbyn hefur þó enn ekki gefið út neina dagsetningu sem kosningarnar yrðu haldnar. 

Nái áætlun Corbyn fram að ganga mun Corbyn efna til nýrra kosninga og nýrrar þjóðaratkvæðagreiðslu um Brexit í kjölfarið. Corbyn hefur einnig sagt að það væri „and-lýðræðisleg valdamisnotkun“ af völdum Borisar ef útganga Bretlands úr ESB myndi eiga sér stað án samnings. 

Enn deilt um Norður-Írland

Landa­mæri Írlands og Norð­ur­-Ír­lands eru afar við­kvæm á stjórn­mála­legan og diplómat­ískan hátt, auk þess sem örygg­is­mál landamær­anna eru vand­með­far­in, ekki ein­ungis fyrir Írland heldur einnig Bret­land. Þess vegna vilja hvorki Bret­land né Evr­ópu­sam­bandið að landamæra­vörslu komið á eða inn­við­ir, til að mynda hlið eða vegg­ur, á milli ríkj­anna verði byggð­ir.  

Auglýsing

Þaðan kemur hug­myndin að hinu umdeilda „back­stop“ eða bak­stopp, til sög­unn­ar. Johnson er andvígur „bakstoppinu“ sem myndi tryggja frjálst flæði fólks á milli landamæra Írlands og Norður-Írlands og koma í veg fyrir landamæravörslu. Hins vegar myndi bak­stoppið skapa annað vanda­mál, það er að segja að þá þyrfti að skoða vörur og staðla þeirra þegar þær færu frá Norð­ur­-Ír­landi til Bret­lands. Það gæti í raun valdið því að allt Bret­land þyrfti að vera innan sam­eig­in­lega mark­aðs ESB um ókom­inn tíma. ESB hefur jafn­framt kraf­ist þess að Brexit samn­ingur inni­haldi klausu um slíkt stopp.

Bak­stoppið er talið nauð­syn­legt þar sem Bret­land og Írland eru í tolla­banda­lagi ESB og hluti af sam­eig­in­legum mark­aði ESB. Þar af leið­andi þurfa vörur ekki að vera til skoð­unar á landa­mærum Írlands og Bret­lands hjá toll­vörð­um, auk þess sem sömu staðlar eru á öllum vörum, til að mynda heil­brigð­is­staðl­ar. 

Theresa May, forveri Johnson, hafði samið við Evrópusambandið um slíkt bakstopp en kom því ekki í gegnum breska þingið. Bæði ESB og breska rík­is­stjórnin vilja nýjan versl­un­ar­samn­ing. Boris John­son vill þó fara úr bæði tolla­banda­lagi og sam­eig­in­legum mark­aði ESB, sem gerir það nærri ómögu­legt að koma í veg fyrir hörð landa­mæri á milli ríkj­anna.

Útganga án samnings helsta forgangsatriðið

Á miðvikudaginn síðastliðinn svaraði Boris völdum spurningum almennings í beinni útsendingu á Facebook. Boris sagði að líkurnar á að samningur myndi ekki nást um Brexit fyrir útgöngu væru sífellt meiri þar sem 31. október, dagurinn sem útganga mun að öllum líkindum gerast, nálgast óðfluga. Ekki er víst hverjar afleiðingarnar yrðu af útgöngu án samnings á landamæri Írlands og Norður-Írlands. Margir stjórnmálamenn í Bretlandi óttast að útganga án samnings myndi neyða bæði Írland og Bretland til að koma á hörðum landamærum.

Boris segir að undirbúningur undir útgöngu Bretlands úr ESB án samnings sé helsta forgangsatriði ríkisstjórnar hans. Hann segir jafnframt að opinberir embættismenn ættu að gera allt sem þeir gætu til að svo yrði. Það kemur í kjölfar yfirlýsinga Corbyn um að embættismenn Bretlands ættu að reyna að koma í veg fyrir að enginn samningur muni nást. 

Johnson hefur stað­hæft að engri sýni­legri landamæra­vörslu eða hindr­unum verði komið á milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands. Hann hefur enn fremur verið afar gagn­rýndur fyrir að neita að setj­ast niður til að ræða Brexit samn­ing­inn við leið­toga Evr­ópu­sam­bands­ins nema að sam­bandið gefi eftir kröfur sínar um bak­stopp­ið. 

Írar vilja bakstoppið

Írska rík­is­stjórnin hefur þó lagt áherslu á að bak­stoppið sé nauð­syn­legt til að koma í veg fyrir hörð landa­mæri. Hún hefur einnig sagt að bak­stoppið gæti verið tíma­bundið á meðan betra sam­komu­lag næð­ist um fram­tíð­ar­sam­band Bret­lands og Írlands.

Írska rík­is­stjórnin telur bak­stoppið einnig vera nauð­syn­legt til að koma í veg fyrir hörð landa­mæri við Norð­ur­-Ír­land, verði ekki búið að koma á nýjum samn­ingi með tolla­mál þegar Bret­land yfir­gefur Evr­ópu­sam­band­ið. Írski for­sæt­is­ráð­herrann, Leo Vara­d­kar, seg­ist til að mynda vera mót­fall­inn Brexit samn­ingi án bak­stopps­ins. 

Fjöl­margir við­skipta- og land­bún­að­ar­hópar, auk ýmissa stjórn­mála­manna í Norð­ur­-Ír­landi hafa lýst yfir stuðn­ingi sínum við bak­stopp­ið, þar sem þeir telja það vernda við­skipti á milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands. 

Banda­rískir stjórn­mála­menn óánægðir

Banda­rískir stjórn­mála­menn hafa lýst því yfir að komið verði í veg fyrir nýj­an frí­versl­un­ar­samn­ing á milli Banda­ríkj­anna og Bret­lands eftir útgöngu Breta úr ESB verði landa­mæri Írlands og Norð­ur­-Ír­lands ekki opin.

Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands.
Mynd: EPA

Til að vinna sér í hag­inn og minnka efna­hags­lega skað­ann sem mun hljót­ast við útgöngu Bret­lands úr ESB hefur Boris John­son afhent banda­rískum stjórn­völd­um drög að nýjum frí­versl­un­ar­samn­ingi. Þrátt fyrir góðan vin­skap á milli Don­alds Trump, for­seta Banda­ríkj­anna, og Borisar myndi það reyn­ast Trump erfitt að koma slíkum samn­ingi í gegnum banda­ríska þingið ef Good Fri­day samn­ing­ur­inn væri í hætt­u. 

Margir banda­rískir þing­menn hafa lýst því yfir að þeir myndu kjósa gegn frí­versl­un­ar­samn­ingi á milli Bret­lands og Banda­ríkj­anna ef komið væri á landa­mærum, þar á meðal Nancy Pelosi, for­seti full­trúa­deildar Banda­ríkja­þings. Boris John­son seg­ist munu virða Good Fri­day samn­ing­inn, sem kveður á um að engin hörð landa­mæri séu á milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands.

Segir Evr­ópu um að kenna ef illa fer

Boris John­son segir að hvort Bret­land gangi úr Evr­ópu­sam­band­inu með eða án samn­ings velti á Evr­ópu­sam­band­inu. „Þau vita að neðri deild breska þings­ins hefur synjað bak­stopp­inu þrisvar, það er engin leið að koma því í gegnum þing­ið, við verðum að taka bak­stoppið úr samn­ingn­um, við getum ekki haldið núver­andi samn­ingi til streit­u,“ sagði Boris John­son í lok júlí.

Hann sagði jafn­framt að ef ESB vildi ekki gera mála­miðl­anir þá yrði sam­bandið að und­ir­búa sig undir Brexit án samn­ing. 

Aðstæður Borisar John­son, for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, eru væg­ast sagt snúnar um þessar mund­ir. Ekki ein­vörð­ungu vill Boris nýjan samn­ing um útgöngu Breta frá Evr­ópu­sam­band­inu fyrir 31. októ­ber næst­kom­andi, heldur hefur einnig verið kallað eftir sjálf­stæði Norð­ur­-Ír­lands sem og Skotlands. Fyrsti ráð­herra Skotlands, Nicola Stur­ge­on, segir að með Brexit hafi skap­ast nýr grund­völlur fyrir atkvæða­greiðslu um sjálf­stæði Skotlands.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnGuðbjörg Ríkey Th. Hauksdóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar