Vandræði Borisar Johnson ná nýjum hæðum

Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, stendur frammi fyrir miklum áskorunum. Kosningar um sjálfstæði Skotlands og sjálfstæði Norður-Írlands gætu verið mögulegar á næstu misserum, auk þess sem efnahagur Bretlands dregst saman.

Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands.
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands.
Auglýsing

Aðstæður Borisar John­son, for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, eru væg­ast sagt snúnar um þessar mund­ir. Ekki ein­vörð­ungu vill Boris nýjan samn­ing um útgöngu Breta frá Evr­ópu­sam­band­inu fyrir 31. októ­ber næst­kom­andi, heldur hefur einnig verið kallað eftir sjálf­stæði Norð­ur­-Ír­lands sem og Skotlands. Fyrsti ráð­herra Skotlands, Nicola Stur­ge­on, segir að með Brexit hafi skap­ast nýr grund­völlur fyrir atkvæða­greiðslu um sjálf­stæði Skotlands. 

Orðrómur um að Boris muni kalla eftir skyndi­kosn­ingum á næstu miss­erum hafa hlotið hljóm­grunn und­an­farið eftir að breska stjórn­ar­ráðið neit­aði ekki fyrir slíkt. Þar með gæti Boris styrkt stöðu Íhalds­flokks­ins innan breska þings­ins og komið Brexit samn­ingi í gegn, ef um samn­ing verður að ræða. 

Auglýsing
Líkur á því að samn­ingur um Brexit muni ekki nást hafa hins vegar auk­ist vegna þeirrar patt­stöðu sem er í samn­inga­við­ræðum Bret­lands og Evr­ópu­sam­bands­ins. Deil­urnar snúa að mestu um ákvæði um svo­kallað bak­stopp.

Þrá­tefli vegna Norð­ur­-Ír­lands

Landa­mæri Írlands og Norð­ur­-Ír­lands eru afar við­kvæm á stjórn­mála­legan og diplómat­ískan hátt, auk þess sem örygg­is­mál landamær­anna eru vand­með­far­in, ekki ein­ungis fyrir Írland heldur einnig Bret­land. Þess vegna vilja hvorki Bret­land né Evr­ópu­sam­bandið að landamæra­vörslu komið á eða inn­við­ir, til að mynda hlið eða vegg­ur, á milli ríkj­anna verði byggð­ir.  

Þaðan kemur hug­myndin að hinu umdeilda „back­stop“ eða bak­stopp, til sög­unn­ar. Bak­stoppið á að við­halda óhindr­uðu flæði fólks á milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands. Það myndi þó þýða að Bret­land þyrfti að við­halda afar nánu sam­bandi við ESB um ókom­inn tíma. ESB hefur jafn­framt kraf­ist þess að Brexit samn­ingur inni­haldi klausu um slíkt stopp.

Bak­stoppið er talið nauð­syn­legt þar sem Bret­land og Írland eru í tolla­banda­lagi ESB og hluti af sam­eig­in­legum mark­aði ESB. Þar af leið­andi þurfa vörur ekki að vera til skoð­unar á landa­mærum Írlands og Bret­lands hjá toll­vörð­um, auk þess sem sömu staðlar eru á öllum vörum, til að mynda heil­brigð­is­staðl­ar. 

Bæði ESB og breska rík­is­stjórnin vilja nýjan versl­un­ar­samn­ing. Boris John­son vill þó fara úr bæði tolla­banda­lagi og sam­eig­in­legum mark­aði ESB, sem gerir það nærri ómögu­legt að koma í veg fyrir hörð landa­mæri á milli ríkj­anna. 

Bak­stopp­inu væri komið á til að koma í veg fyrir slík hörð landa­mæri. Það þýðir að Norð­ur­-Ír­land þyrfti að fara eftir ein­hverjum reglum sam­eig­in­legs mark­aðs ESB og tolla­banda­lags­ins. Slíkt bak­stopp myndi líka skapa annað vanda­mál, það er að segja að þá þyrfti að skoða vörur og staðla þeirra þegar þær færu frá Norð­ur­-Ír­landi til Bret­lands. Það gæti í raun valdið því að allt Bret­land þyrfti að vera innan sam­eig­in­lega mark­aðs ESB um ókom­inn tíma.

John­son mót­fall­inn bak­stopp­inu

Í nóv­em­ber 2018 samdi fyrrum for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, Ther­esa May, við ESB um Brexit samn­ing sem inni­hélt bak­stopp­ið. Fyrir það var hún harð­lega gagn­rýnd og sögðu nokkrir af ráð­herrum hennar af sér í kjöl­far­ið. Þeir sögð­ust ótt­ast að bak­stoppið myndi festa Bret­land í tolla­banda­lagi ESB um ókom­inn tíma sem kæmi í veg fyrir að landið gæti gert sína eigin frí­versl­un­ar­samn­inga. Aðrir vildu að samn­ing­ur­inn hefði tíma­mörk eða að Bret­land gæti sagt upp samn­ingnum ein­hliða. 

Mynd: EPA. Theresa May, forsætisráðherra Bretlands

John­son vill ekki að samn­ingur um Brexit hafi ákvæði um bak­stopp. Hann hefur stað­hæft að engri sýni­legri landamæra­vörslu eða hindr­unum verði komið á milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands. Hann hefur enn fremur verið afar gagn­rýndur fyrir að neita að setj­ast niður til að ræða Brexit samn­ing­inn við leið­toga Evr­ópu­sam­bands­ins nema að sam­bandið gefi eftir kröfur sínar um bak­stopp­ið. 

Írska rík­is­stjórnin hefur þó lagt áherslu á að bak­stoppið sé nauð­syn­legt til að koma í veg fyrir hörð landa­mæri. Hún hefur einnig sagt að bak­stoppið gæti verið tíma­bundið á meðan betra sam­komu­lag næð­ist um fram­tíð­ar­sam­band Bret­lands og Írlands.

Írska rík­is­stjórnin telur bak­stoppið einnig vera nauð­syn­legt til að koma í veg fyrir hörð landa­mæri við Norð­ur­-Ír­land, verði ekki búið að koma á nýjum samn­ingi með tolla­mál þegar Bret­land yfir­gefur Evr­ópu­sam­band­ið. Írski for­sæt­is­ráð­herrann, Leo Vara­d­kar, seg­ist til að mynda vera mót­fall­inn Brexit samn­ingi án bak­stopps­ins. 

Fjöl­margir við­skipta- og land­bún­að­ar­hópar, auk ýmissa stjórn­mála­manna í Norð­ur­-Ír­landi hafa lýst yfir stuðn­ingi sínum við bak­stopp­ið, þar sem þeir telja það vernda við­skipti á milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands. 

Segir Evr­ópu um að kenna ef illa fer

Boris John­son segir að hvort Bret­land gangi úr Evr­ópu­sam­band­inu með eða án samn­ings velti á Evr­ópu­sam­band­inu. „Þau vita að neðri deild breska þings­ins hefur synjað bak­stopp­inu þrisvar, það er engin leið að koma því í gegnum þing­ið, við verðum að taka bak­stoppið úr samn­ingn­um, við getum ekki haldið núver­andi samn­ingi til streit­u,“ sagði Boris John­son í lok júlí.

Hann sagði jafn­framt að ef ESB vildi ekki gera mála­miðl­anir þá yrði sam­bandið að und­ir­búa sig undir Brexit án samn­ing. 

Vilja sam­einað Írland

Þing­menn Sinn Féin, annar tveggja stærstu þing­flokka Írlands, stungið upp á því fyrr í sumar að efnt yrði til nýrra kosn­inga um sam­ein­ingu Írlands. Sinn Féin er vinstri-­þjóð­ern­is­flokkur sem berst fyrir sam­ein­ingu Írlands og Norð­ur­-Ír­lands og er starf­ræktur bæði á Írlandi og í Norð­ur­-Ír­land­i. 

Auglýsing
Í kjöl­far Brexit hefur Sinn Féin aukið kröfur sínar um sjálf­stæði Norð­ur­-Ír­lands. Sinn Féin hefur vísað til þess að sam­einað Írland gæti verið innan Evr­ópu­sam­bands­ins þar sem 56 pró­sent íbúa Norð­ur­-Ír­lands kusu gegn Brex­it. Seamus Mallon, fyrrum fyrsti ráð­herra Norð­ur­-Ír­lands, hefur varað við slíkri kosn­ingu þar sem hún gæti kynt undir óróa á svæð­in­u. 

Sam­kvæmt Good Fri­day samn­ingnum er hægt að boða til kosn­inga um að Norð­ur­-Ír­land sam­ein­ist Írlandi, en ein­ungis ef inn­an­rík­is­ráð­herra Bret­lands telji aðstæð­urnar til þess vera rétt­ar. Margir telja að slíkt myndi kynda undir óróa og gæti jafn­vel leitt til ofbeld­is. 

Eng­inn samn­ingur mögu­leiki

Svo virð­ist sem Boris sé að und­ir­búa sig undir Brexit án samn­ings. Boris hefur haldið því fram að Brexit muni eiga sér stað 31. októ­ber, sama við hvaða aðstæður það yrði, þá með eða án samn­ings. 

Diplómatar Evr­ópu­sam­bands­ins í Brus­sel segja margir hverjir að Boris ætli sér ekki að semja á ný um Brexit samn­ing. Því eru sífellt meiri líkur á því að samn­ingur muni ekki nást um Brexit fyrir 31. októ­ber, að því er kemur fram í frétt the Guar­di­an. 

Mynd: EPA. Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands.

Ef Brexit mun eiga sér stað án samn­ings þá gæti Boris kallað eftir kosn­ingum í nóv­em­ber næst­kom­andi. Ýmsir þing­menn Íhalds­flokks­ins hafa lýst því yfir að þeir muni kjósa með stjórn­ar­and­stöð­unni ef eng­inn samn­ingur náist um Brex­it. Jafn­framt hefur Sinn Féin kraf­ist þess að efnt verði til þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um sam­ein­ingu Írlands náist eng­inn Brexit samn­ing­ur.

Ef ekki verður samið um Brexit fyrir 31. októ­ber mun Bret­land ganga úr ESB án samn­ings. Þá myndu lög ESB hætta að gilda um Bret­land sam­stundis og und­ir­býr breska rík­is­stjórnin sig nú undir slíkar aðstæð­ur. 

Mik­ill kostn­aður gæti hlot­ist af engum samn­ingi þar sem mat­vörur gætu hækkað í verði, auk þess sem aukin fjár­hags­leg byrði yrði fyrir bresk stjórn­völd að koma á auk­inni toll­vörslu. ­Leo Vara­d­kar, for­sæt­is­ráð­herra Írlands, hefur einnig látið þau orð falla að líkur séu á að eng­inn samn­ingur myndi nást, en leggur áherslu að ekki sé hægt að semja á ný um nýjan samn­ing við Evr­ópu­sam­bandið en þann sem fyrir ligg­i. 

Kosið verði á ný um sjálf­stæði Skotlands

Nicola Stur­ge­on, fyrsti ráð­herra Skotlands, segir í við­tali við the Guar­dian að þegar Brexit muni eiga sér stað þá sé kom­inn nýr grund­völlur fyrir nýrri atkvæða­greiðslu um sjálf­stæði Skotlands. Hún vill enn fremur að kosið verði um sjálf­stæði Skotlands fyrir árið 2021. 

Mynd: EPA. Nicola Sturgeon, fyrsti ráðherra Skotlands.

Hún segir jafn­framt að ef eng­inn samn­ingur muni nást um útgöngu Bret­lands úr ESB beri Jer­emy Cor­byn jafn mikla ábyrgð og Ther­esa May og Boris John­son á aðstæð­un­um. 

Eftir fund Stur­geon með Boris í síð­ustu viku sagði Stur­geon að hún hefði ekki verið „gjör­sam­lega í skýj­un­um“ vegna heim­sóknar for­sæt­is­ráð­herr­ans. „Hann talar um Brex­it, og sér­stak­lega um Brexit án samn­ings, líkt og það sé ekk­ert til að hafa áhyggjur af, og að allir sem segi að svo sé eru bara nei­kvæðir og nið­ur­drep­and­i,“ sagði Stur­ge­on. 

Stur­geon hefur jafn­framt sagt að slíkar aðstæður séu afar „hættu­leg­ar.“ Hún bendir á að mikil óvissa sé um sam­göng­ur, ferj­ur, hvort mat­ar­skortur muni eiga sér stað eða hvort skortur verði á lyfj­u­m. 

Nýjar kosn­ingar til þings mögu­legar

Starfs­manna­stjóri Borisar John­son hefur frestað fríi allra starfs­manna fyrir 31. októ­ber sem hefur kynnt enn fremur undir þann orðróm að von sé á skyndi­kosn­ingum í bráð eða beint eftir 31. októ­ber. Breska stjórn­ar­ráðið hefur ekki neitað orðróm­in­um. 

Slíkar kosn­ingar gætu verið Íhalds­flokknum hag­stæðar þar sem flokk­ur­inn gæti mögu­lega aukið fylgi sitt og fengi stærri meiri­hluta innan þings­ins. Það gæti auð­veldað Boris að koma samn­ing í gegnum þing­ið, ef um samn­ing sé að ræða á annað borð. 

Banda­rískir stjórn­mála­menn óánægðir

Banda­rískir stjórn­mála­menn hafa lýst því yfir að komið verði í veg fyrir nýj­an frí­versl­un­ar­samn­ing á milli Banda­ríkj­anna og Bret­lands eftir útgöngu Breta úr ESB verði landa­mæri Írlands og Norð­ur­-Ír­lands ekki opin.

Auglýsing
Til að vinna sér í hag­inn og minnka efna­hags­lega skað­ann sem mun hljót­ast við útgöngu Bret­lands úr ESB hefur Boris John­son afhent banda­rískum stjórn­völd­um drög að nýjum frí­versl­un­ar­samn­ingi. Þrátt fyrir góðan vin­skap á milli Don­alds Trump, for­seta Banda­ríkj­anna, og Borisar myndi það reyn­ast Trump erfitt að koma slíkum samn­ingi í gegnum banda­ríska þingið ef Good Fri­day samn­ing­ur­inn væri í hætt­u. 

Margir banda­rískir þing­menn hafa lýst því yfir að þeir myndu kjósa gegn frí­versl­un­ar­samn­ingi á milli Bret­lands og Banda­ríkj­anna ef komið væri á landa­mærum, þar á meðal Nancy Pelosi, for­seti full­trúa­deildar Banda­ríkja­þings. Boris John­son seg­ist munu virða Good Fri­day samn­ing­inn, sem kveður á um að engin hörð landa­mæri séu á milli Írlands og Norð­ur­-Ír­lands.

Sam­dráttur í efna­hagi Bret­lands

Hag­kerfi Bret­lands dróst saman um 0,2 pró­sent frá apríl til júní sem er í fyrsta sinn í sex og hálft ár sem slíkt ger­ist fyrir breskan efna­hag. Hag­fræð­ingar hafa bent á að óvissan af völdum Brexit og auknum líkum á að samn­ingar náist ekki hafi ýtt undir líkur á að hag­kerfið drag­ist sam­an. 

Óvissan í kringum Brexit hefur haft afar slæm áhrif á iðnað í Bret­landi. Til að mynda hefur fjár­fest­ing í bíla­iðn­aði minnkað um 90 milljón pund. Honda og Ford hafa bæði lýst yfir því að þau muni loka verk­smiðjum sínum í Bret­landi. Sajid Javid, fjár­mála­ráð­herra Bret­lands, segir þó að Bretar þurfi ekki að ótt­ast kreppu

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Óendurvinnanlegur úrgangur á bilinu 40 til 100 þúsund tonn á ári fram til ársins 2045
Skýrsla um þörf fyrir sorpbrennslustöðvar á Íslandi hefur litið dagsins ljós. Umhverfis- og auðlindaráðherra fagnar úttektinni og segir að nú sé hægt að stíga næstu skref.
Kjarninn 16. janúar 2021
Gauti Jóhannesson er forseti bæjarstjórnar í Múlaþingi og fyrrverandi sveitarstjóri Djúpavogshrepps.
Forseti bæjarstjórnar Múlaþings íhugar alvarlega að sækjast eftir þingsæti
Gauti Jóhannesson fyrrverandi sveitarstjóri á Djúpavogi segir tímabært að Sjálfstæðisflokkurinn eignist þingmann frá Austurlandi og íhugar framboð til Alþingis. Kjarninn skoðaði framboðsmál Sjálfstæðisflokks í Norðausturkjördæmi.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðjón S. Brjánsson sá þingmaður sem keyrði mest allra árið 2020
Í fyrsta sinn í mörgu ár er Ásmundur Friðriksson ekki sá þingmaður sem keyrði mest. Hann dettur niður í annað sætið á þeim lista. Kostnaður vegna aksturs þingmanna dróst saman um fimmtung milli ára.
Kjarninn 16. janúar 2021
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfis- og auðlindaráðherra.
Könnun: Fleiri andvíg en fylgjandi frumvarpi Guðmundar Inga um Hálendisþjóðgarð
Samkvæmt könnun frá Gallup segjast 43 prósent andvíg frumvarpi umhverfis- og auðlindaráðherra um stofnun Hálendisþjóðgarðs, en 31 prósent fylgjandi. Rúmlega fjórir af tíu segjast hafa litla þekkingu á frumvarpinu.
Kjarninn 16. janúar 2021
Örn Bárður Jónsson
Má hefta tjáningarfrelsi og var rétt að loka á Trump?
Kjarninn 16. janúar 2021
Bræðraborgarstígur 1 brann í sumar. Þorpið hefur keypt rústirnar og húsið við hliðina, Bræðraborgarstíg 3.
Keyptu hús og rústir á Bræðraborgarstíg á 270 milljónir og sækja um niðurrif eftir helgi
Loks hillir undir að brunarústirnar á Bræðraborgarstíg 1 verði rifnar. Nýir eigendur, sem gengið hafa frá kaupsamningi, vilja gera eitthvað gott og fallegt á staðnum í kjölfar harmleiksins sem kostaði þrjár ungar manneskjur lífið síðasta sumar.
Kjarninn 16. janúar 2021
Frá spítala í Manaus í gær. Þar skortir súrefni, sem hefur valdið ónauðsynlegum dauðsföllum bæði COVID-sjúklinga og annarra.
„Brasilíska afbrigðið“: Bretar herða reglur og súrefnið klárast í stórborg í Amazon
Faraldsfræðingur í Manaus í Brasilíu segir borgina að verða sögusvið eins sorglegasta kafla COVID-19 faraldursins hingað til. Súrefni skortir og nýburar eru fluttir í burtu. Á sama tíma grípa Bretar til hertra aðgerða til að verjast nýjum afbrigðum.
Kjarninn 15. janúar 2021
Eyþór Eðvarðsson
Þurfum stærri aðgerðir í loftslagsmálum
Kjarninn 15. janúar 2021
Meira eftir höfundinnGuðbjörg Ríkey Th. Hauksdóttir
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar