Mynd: Bára Huld Beck Blaðamannafundur – Aðgerðir vegna COVID-19 þann 21. mars 2020

„Stærstu einstöku efnahagsaðgerðir sögunnar“

Aðgerðarpakki ríkisstjórnarinnar felst aðallega í að Seðlabankinn geti veitt ábyrgðir fyrir lánum til fyrirtækja upp á tugi milljarða króna, heimila frestun á greiðslum opinberra gjalda, afnema gisináttaskatt, lækka bankaskatt og greiða út barnabótaauka. Þá á að leyfa fólki að nota séreignarsparnað sinn. Aðgerðarpakkinn er metinn á 230 milljarða króna.

Þetta eru stærstu einstöku efnahagsaðgerðir sögunnar,“ sagði Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, þegar formenn ríkisstjórnarflokkanna kynntu aðgerðarpakka fyrir atvinnulíf og heimili í landinu vegna efnahagsáhrifa kórónuveirunnar.

Hann sagði okkur standa frammi fyrir tvíþættri áskorun, heilbrigðisvá og efnahagsvanda. „Til þess að takast á við þessa tvíþættu áskorun þarf að vinna saman. Þær aðgerðir sem við kynnum hér í dag miða fyrst og fremst að því að verja störf fólks og tryggja þannig afkomu heimilanna.“ Það væri betra að gera of mikið en að gera of mikið. Umfang aðgerðanna eru metin á 230 milljarða króna og Bjarni sagði að þetta væru aðgerðir án hliðstæðu. Af þeirri upphæð eru í kringum 60 milljarðar króna bein innspýting úr ríkissjóði.

Ein helsta aðgerðin er að veita fyrirgreiðslu til að auðvelda viðbótarlán lánastofnana til fyrirtækja. Þetta verður gert þannig að ríkis semur við Seðlabanka Íslands um að færa lánastofnunum aukin úrræði til að veita viðbótarfyrirgreiðslu til fyrirtækja, í formi brúarlána, sem orðið hafa fyrir verulegu tekjutapi vegna yfirstandandi aðstæðna. Seðlabankinn mun þannig veita ábyrgðir til lánastofnana sem þær nýta til að veita viðbótarlán upp að um 70 milljarða króna. Aðalviðskiptabankar fyrirtækja munu veita þessa fyrirgreiðslu og aðgerðin er í heild metin á um 80 milljarða króna að teknu tilliti til aukinnar útlánagetu banka vegna lækkunar á bankaskatti, sem mun aukast um tæplega 11 milljarða króna. Hún kemur til viðbótar við svigrúmið sem Seðlabankinn hefur þegar gefið, sem nemur um 350 milljörðum með lækkum sveiflujöfnunaraukans síðastliðinn miðvikudag.

Aðgerðarpakkinn samanstendur að tveimur frumvörpum sem koma inn í þingið í dag. Annað er svokallaður bandormur en hitt er fjáraukalagafrumvarp. 

Fresta gjalddögum og greiða út barnabótaauka

Í fyrra frumvarpinu, sem ber nafnið „frumvarp til laga um aðgerðir til að mæta efnahagslegum áhrifum í kjölfar heimsfaraldurs kórónuveiru“, eru lagðar til nokkrar aðgerðir. 

Sú fyrsta er að fresta gjalddaga staðgreiðslu og tryggingargjalds á tímabilinu 1. apríl til 1. desember ef fyrirtæki getur mætt ákveðnum skilyrðum. Þau eru að um minnsta kosti þriðjungs samdrátt sé um að ræða í rekstrartekjum fyrirtækis yfir heilan mánuð samanborið við sama mánuð árið 2019, að tekjufallið hafi leitt af sér rekstrarörðugleika (einkum horft til stöðu eigin fjár og lausafjárstöðu) og að rekstrarörðugleikarnir séu tímabundnir og því hafi hafi ekki verið til staðar varanlegur fjárhagsvandi áður en til tekjufallsins kom. 

Miðað við ákveðnar forsendur um nýtingu er áætlað að þessi aðgerð geti frestað greiðslu á tekjum ríkissjóðs og sveitarfélaga um 33 til 100 milljarða króna á tímabilinu. Hlutföllin verða þannig að 57 prósent höggsins lendir á ríkissjóði en 43 prósent á sveitarstjórnum.

Þá fær fjármála- og efnahagsáðherra heimild til að fella niður eða lækka fyrirframgreiðslu á tekjuskatti atvinnurekstrar vegna síðasta árs fram í lok október.

Greiddur verður út sérstakur barnabótaauki upp á 40 þúsund krónur fyrir hvert barn sem foreldri eða foreldrar sem eru með undir 11,1 milljón krónur í sameiginlegar tekjur, og 20 þúsund krónur til þeirra sem eru með tekjur yfir þeim mörkum. 

Tollafgreiðslugjald verður niðurfellt sem mun kosta Skattinn um 600 milljónir króna í tekjur á árunum 2020 og 2021. Í fimmta lagi á að fjölga gjalddögum aðflutningsgjalda.

Heimild til að endurgreiða virðisaukaskatt til byggjenda og eigenda íbúðarhúsnæðis verður útvíkkuð og nú verður heimild sett inn um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna heimilisaðstoðar. Þetta mun gera þeim sem kaupa slíka þjónustu geti fengið 100 prósent virðisaukaskatt endurgreiddan. Í sjöunda lagi verður sett inn heimild til að endurgreiða virðisaukaskatt til mannúðar- og líknafélaga, íþróttafélaga og björgunarsveita, landssamtaka björgunarsveita og slysavarnadeilda vegna byggingar, endurbóta og viðhalds á mannvirkjum.

Gistináttaskattur afnumin og opnað á nýtingu séreignar

Tillaga átta miðar að því að afnema gistináttaskatt tímabundið, eða út næsta ár. Ríkið verður af tæplega 1,6 milljarða króna á næsta tveimur árum vegna þessa, út frá einhverjum forsendum sem eru ekki gefnar upp í skjölunum sem lýsa frumvarpinu. 

Í níunda lagi verður úttekt séreignasparnaði upp að tólf milljónum króna út þetta ár. Sú heimild gerir einstaklingum því kleift að ganga á eigin sparnað, en margir gera það nú þegar og nýta skattfrjálst til að greiða niður húsnæðislán sín. 

Bankaskattur verður lækkaður hraðar en áður var áætlað, og fer niður í 0,145 prósent strax á næsta ári. Þetta mun hafa neikvæð áhrif á tekjur ríkissjóðs upp á 10,6 milljarða króna. 

Sveitarfélög fá líka heimild til að víkja tímabundið frá fjármálareglum sínum. Þeim verður líka veitt heimild til að fresta gjalddögum fasteignagjalda hjá fyrirtækjum sem orðið hafa fyrir verulegu tekjutapi. 

Í fjáraukafrumvarpinu verður fjármála- og efnahagsráðherra veitt heimild til að ráðast í tímabundið fjárfestingaátak til að vinna gegn samdrætti í hagkerfinu með „arðbærum fjárfestingum sem auka eftirspurn eftir vinnuafli“. Hann mun líka fá heimild til að auka hlutafé í opinberum hlutafélögum í því skyni að auka fjárfestingagetu þeirra. Það gæti til að mynda átt við orkufyrirtæki eða Isavia. Íslandsstofu verður gert kleift að ráðstafa 1,5 milljarði króna í markaðsátak til stuðnings íslenskrar ferðaþjónustu. Þá munu allir landsmenn fá stafrænt gjafabréf til að ferðast innanlands, og áætluð áhrif þess eru 1,5 milljarðar króna.

Ríkissjóður fær líka auknar lántökuheimildir til að fjármagna aðgerðirnar.

Kemur til viðbótar við hlutabætur 

Þegar er búið að samþykkja lög um hlutabætur sem greiddar verða tímabundið úr Atvinnuleysistryggingasjóði, og hefur það markmið að viðhalda ráðningarsambandi hjá fyrirtækjum sem eru nú með litlar eða engar tekjur. Samkvæmt því mun Atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóður greiða frá 25 pró­sent og allt að 75 pró­sent af launum þeirra sem gera slíka samn­inga.

Aðrar lyk­il­breytur eru að hámark á heild­ar­tekjum þeirra sem gera samn­inga er 700 þús­und krónur og hver og einn getur fengið allt að 90 pró­sent af núver­andi heild­ar­launum upp að því þaki. Þá verður launa­lægsta hópnum tryggð full afkoma og þeir sem eru með laun undir 400 þús­und krónum á mán­uði munu geta fengið þau að öllu leyti áfram, þrátt fyrir samn­ing­inn. Þetta úrræði mun verða í gildi til 1. júní.

Kostn­aður rík­is­sjóðs vegna hluta­bóta­lag­anna ræðst á því hversu margir muni nýta sér úrræð­ið. Ásmundur Einar sagði í fréttum Stöðvar 2 á fimmtu­dag að „það fjár­magn sem fer í þetta [fer] mjög mikið upp og má gera ráð fyrir því að það verði á bil­inu tólf til tutt­ugu millj­arð­ar, eftir því hversu margir nýta sér úrræð­ið.“

Miðað við kostn­að­ar­mat ráðu­neyt­is­ins, sem Kjarn­inn hefur undir hönd­um, þá var Ásmundur Einar þar að gefa sér að á bil­inu 20 til 30 þús­und lands­menn myndu gera samn­inga um skert starfs­hlut­fall og nýta sér greiðslur úr Atvinnu­trygg­inga­sjóði á móti. Þá myndu greiðsl­ur, á ofan­greindum for­send­um, verða 12,8 til 19,2 millj­arðar króna. 

Verði bjart­sýn­asta sviðs­mynd ráðu­neyt­is­ins að veru­leika, sem gerir ráð fyrir að fimm þús­und manns sæk­ist eftir hluta­bót­um, mun kostn­að­ur­inn hins vegar verða mun lægri, eða 3,2 millj­arðar króna yfir umrætt tveggja og hálfs mán­aðar tíma­bil. Verði sú svartasta raunin munu 50 þús­und manns leita eftir samn­ingum við vinnu­veit­endur um að fá hluta launa sinna greidda úr Atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóði á næstu mán­uð­u­m.  Sam­tals mun kostn­að­ur­inn, frá 15. mars til 31. maí, þá nema 32 millj­örðum króna.

Aðgerðir Seðlabankans þegar kynntar

Fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd og pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands ákváðu á miðvikudag að grípa til frek­ari aðgerða vegna efna­hags­legra áhrif af útbreiðslu veirunnar sem veldur COVID-19 sjúk­dómn­um. 

Vextir voru lækk­aðir í annað sinn á skömmum tíma og nú niður í 1,75 pró­sent, eða um 0,5 pró­sentu­stig. Það þýðir að ­stýri­vextir hafa því lækkað um 2,75 pró­­­­sent­u­­­­stig frá því í maí síð­­­­ast­liðnum þegar yfir­­­­stand­andi vaxta­­­­lækk­­­­un­­­­ar­­­­ferli hófst. 

Auk þess ákvað fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd Seðla­banka Íslands ákveðið að aflétta tveggja pró­senta kröfu um sveiflu­jöfn­un­ar­auka á fjár­mála­fyr­ir­tæki og verður hann því núll pró­sent. 

Þetta losar um 350 milljarða króna fyrir viðskiptabankana til að lána til viðskiptavina sinna.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar