Það slokknaði á LED perunni

Rífandi gangur, milljónasamningar við stór fyrirtæki og framtíðin björt. Þetta var lýsing forstjóra danska ljósaframleiðandans Hesalight haustið 2015. Nokkrum mánuðum síðar var Hesalight komið í þrot og við blasti risastórt fjársvikamál.

Hesalight Mynd: Hesalight
Auglýsing

Um síð­ustu alda­mót réð þrí­tugur mað­ur, Lars Nør­holt að nafni, sig til starfa hjá bók­halds­stofu í Kaup­manna­höfn. Hann hafði stundað nám við Við­skipta­há­skól­ann i Kaup­manna­höfn, án þess þó að ljúka prófi. Hjá bók­halds­stof­unni sinnti hann ýmsum verk­efn­um, honum lík­aði starfið vel, en ætl­aði sér ekki að verða ein­hver eilífðar augna­karl í bók­hald­inu, eins og hann sagði síðar í blaða­við­tali. 

Meðal þess sem Lars Nør­holt hafði á sinni könnu var bók­hald hjá litlu inn­flutn­ings­fyr­ir­tæki. Þetta fyr­ir­tæki flutti inn LED ljósa­bún­að, en rekst­ur­inn gekk brös­ug­lega og fyr­ir­tækið lagði upp laupana árið 2008. Lars Nør­holt sagði síðar að hann hefði í upp­hafi hreint út sagt ekki haft hug­mynd um hvað þetta LED væri en hefði kom­ist á snoðir um að það væri „stórt“ í Kína. „Ég komst að því að LED ljósa­perur not­uðu aðeins brot af orku glóp­er­unnar og voru sagðar end­ast marg­falt leng­ur. Ég sá að þarna var mitt tæki­færi kom­ið.“

Hes­alight 

Í árs­byrjun 2009 stofn­aði Lars Nør­holt, ásamt nokkrum öðrum, fyr­ir­tækið Hes­alight. Hann var frá upp­hafi for­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins og pott­ur­inn og pannan í rekstr­in­um. Ætl­unin var að kaupa per­urnar í Kína en smíða annan búnað í Dan­mörku. Eftir að hafa kynnt sér nokkra kín­verska ljósa­fram­leið­endur náði hann samn­ingum við stórt fyr­ir­tæki þar í landi. Fyrsti við­skipta­vinur Hes­alight var útibú Super­best fyr­ir­tæk­is­ins (síðar Meny) í smá­bænum Viby skammt frá Hró­arskeldu. Þar var ljósa­bún­að­inum sem fyrir var skipt út fyrir LED bún­að. Í stórri verslun eru mörg ljós og versl­un­ar­stjór­inn, sem fylgd­ist grannt með orku­notk­un­inni, sá strax að raf­magns­mælir­inn sner­ist mun hægar en hann gerði með „gömlu“ per­un­um.

Lars Nørholt.  Mynd: Dansk Erhverv

Lars Nør­holt lagði frá upp­hafi áherslu á að ná til fyr­ir­tækja. Það er dýrt að skipta út ljósa­bún­aði en Lars Nør­holt kunni ráð við því. Við­skipta­vinum bauðst að borga kostn­að­inn við nýju ljósin á löngum tíma, Hes­alight kall­aði fyr­ir­komu­lagið „pay as you save“, borg­aðu það sem þú spar­ar. Sem sé kaup­and­inn borg­aði Hes­alight mis­mun­inn á gamla reikn­ingnum og þeim nýja, þangað til kaup­verðið væri upp­greitt. Með þessu fyr­ir­komu­lagi þarf selj­and­inn (í þessu til­viki Hes­alight) að ráða yfir miklu fjár­magni, því tekj­urnar koma hægt inn.   

Hes­alight gott dæmi sagði Helle Thorn­ing-Schmidt

Hes­alight naut góðs af því að á upp­hafs­árum fyr­ir­tæk­is­ins var mikil umræða um orku­sparnað og umhverf­is­mál í Dan­mörku. Fyr­ir­tæki sem upp­fylltu til­tekin skil­yrði gátu fengið tals­verða styrki, „grænu styrk­ina“ eins og Danir nefndu það. Í umræðum á danska þing­inu, Fol­ket­in­get, í maí 2013 nefndi Helle Thorn­ing-Schmidt þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra Dan­merkur Hes­alight sem dæmi um vel heppnað fyr­ir­tæki sem notið hefði góðs af græna styrkn­um. Fyrstu árin lifði Hes­alight ann­ars að mestu leyti á lánsfé frá Dan­marks Eksport­kredit, EKF. Sá banki styður við frum­kvöðla­starf­semi með ýmsum hætti og aðstoðar við útvegun fjár­magns. Þar kom að fyr­ir­greiðsla EKF dugði ekki, enda urðu samn­ing­arnir sem Hes­alight gerði sífellt stærri. 

Auglýsing

Í við­tali við við­skipta­blaðið Fin­ans í nóv­em­ber 2015 sagði Lars Nør­holt að vöxtur fyr­ir­tæk­is­ins væri hreint ótrú­leg­ur. Til að afla rekstr­ar­fjár brá Hes­alight á það ráð að selja fjár­fest­inga­skulda­bréf, sam­tals að upp­hæð 562 millj­ónir danskra króna (tæpir 12 millj­arðar íslenskir). Nokkrir líf­eyr­is­sjóðir voru meðal kaup­enda. Tals­maður eins þeirra sagði síðar að ástæða kaupanna hefði verið að Lars Nør­holt hefði greint frá því að mjög stórir samn­ingar væru ,,í píp­un­um“, meðal ann­ars við kaffi­húsa­keðj­una Star­bucks. Lars Nør­holt hefði sýnt papp­íra (sem síðar kom í ljós að voru heima­til­bún­ir) þar sem fram kom að sam­ing­ur­inn við Star­bucks væri uppá 49 millj­ónir evra (7,6 millj­arða íslenska). 

Fellur á glans­mynd­ina

Í mars árið 2016 birti danska við­skipta­blaðið Bør­sen greina­flokk um Hes­alight fyr­ir­tæk­ið. Í fyrstu grein­inni var sagt frá því að í kynn­ing­ar­efni Hes­alight væru stór­fyr­ir­tækin Novo Nor­disk og Arla meðal við­skipta­vina, þau væru „lyk­il­við­skipta­vin­ir“. Í við­tölum við blaða­menn Bør­sen neit­uðu tals­menn þess­ara fyr­ir­tækja að hafa átt nokkur við­skipti við Hes­alight. Umfjöllun Bør­sen vakti mikla athygli og nú fóru fleiri danskir fjöl­miðlar að fjalla um Hes­alight. Lars Nør­holt réð fyrr­ver­andi fjöl­miðla­ráð­gjafa (spindokt­or) And­ers Fogh Rasmus­sen, fyrrum for­sæt­is­ráð­herra, til starfa en það breytti engu. Umfjöllun fjöl­miðla hélt áfram og sífellt kom fleira mis­jafnt í ljós. 

Glans­myndin hrökk í sundur

Eft­ir­lits­stofnun danska atvinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins tók Hes­alight til sér­stakrar skoð­unar í maí 2016. Sú skoðun leiddi í ljós að hjá fyr­ir­tæk­inu var síður en svo allt í lagi. Væg­ast sagt. Líf­eyr­is­sjóð­irnir sem keypt höfðu skulda­bréfin fyrr­nefndu kröfð­ust þess að fá pen­inga sína til baka. 18. nóv­em­ber 2016 var Hes­alight lýst gjald­þrota.    

Rann­sókn og rétt­ar­höld

Umfangs­mikil rann­sókn dönsku lög­regl­unnar leiddi margt athygl­is­vert í ljós. Í stuttu máli sagt stóð ekki steinn yfir steini í rekstri Hes­alight. Svindl á svindl ofan sagði eitt dönsku blað­anna. Lars Nør­holt bjó ásamt eig­in­konu sinni í stóru ein­býl­is­húsi við Hró­arskeldu­fjörð­inn á Sjá­landi, ók um á Porche og átti að minnsta kosti tvo aðra bíla, sem að sögn Bør­sen voru ekki af ódýr­ara tag­inu. Hann átti enn­fremur að minnsta kosti tvö stór hús á Majorka. Rétt­ar­höldin fyrir Bæj­ar­rétti Hró­arskeldu hófust í sept­em­ber árið 2018 og dómur féll í jan­úar 2019. Í nið­ur­stöðu dóms­ins sagði að Lars Nør­holt hefði dregið sér rúmar 400 millj­ónir króna (8,4 millj­arðar íslenskir) úr sjóðum Hes­alight.

Lars Nør­holt var dæmdur í sjö ára fang­elsi, 15 millj­óna króna sekt (312 millj­ónir íslenskar) og missti jafn­framt rétt til að reka fyr­ir­tæki, ævi­langt. Enn­fremur var hann, ásamt fjórum öðrum fyrr­ver­andi starfs- og stjórn­ar­mönnum Hes­alight, dæmdur til að greiða þrota­búi fyr­ir­tæk­is­ins 200 millj­ónir króna (4,3 millj­arðar íslenskir).

Lars Nør­holt áfrýj­aði dóm­inum sam­stund­is. 

Dómur Eystri-Lands­rétt­ar 

Fyrir Bæj­ar­rétti Hró­arskeldu krafð­ist ákæru­valdið átta ára fang­els­is­dóms yfir Lars Nør­holt. Nið­ur­staðan var eins áður sagði sjö ára fang­elsi. 2. apríl síð­ast­lið­inn stað­festi Eystri-Lands­réttur þann dóm en taldi hins­vegar að fjár­svikin væru mun umfangs­meiri en Bæj­ar­rétt­ur­inn hefði kom­ist að. Svikin hefðu, segir í nið­ur­stöðu Eystri-Lands­rétt­ar, numið 600 millj­ónum króna (12,6 millj­arðar íslenskir).

Einn maður hefur áður hlotið svo þungan dóm í Dan­mörku fyrir fjár­svik. Það var Stein Bag­ger fram­kvæmda­stjóri hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæk­is­ins IT-Fact­ory. Sá dómur féll árið 2009.  

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fjölmargir erlendir ríkisborgarar starfa  við mannvirkjagerð á Íslandi.
Erlendum ríkisborgurum heldur áfram að fjölga þrátt fyrir samdrátt og atvinnuleysi
Á málþingi fyrir ári sagði ráðuneytisstjóri í félagsmálaráðuneytinu að það væri einfalt fyrir Ísland að „losa sig“ erlent vinnuafl þegar samdráttur yrði í efnahagslífinu. Erlendum ríkisborgurum hefur fjölgað það sem af er ári þrátt fyrir metsamdrátt.
Kjarninn 27. október 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, dómsmálaráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, nýsköpunarráðherra og Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, við undirritun reglugerðanna í dag.
Opnað á hálfs árs fjarvinnu erlendra sérfræðinga með reglugerðarbreytingum
Ráðherrar í ríkisstjórninni undirrituðu í dag breytingar á reglugerðum sem gefa ríkisborgurum utan EES færi á að koma hingað til lands með fjölskyldur sínar og vinna í fjarvinnu til sex mánaða.
Kjarninn 27. október 2020
Lögreglustjórinn á Suðurnesjum segist ekki hafa veitt upplýsingar um fjölda hælisleitenda
Upplýsingar um komu hælisleitenda á Keflavíkurflugvöll, sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur birt á samfélagsmiðlum, komu ekki frá lögreglunni á Suðurnesjum, samkvæmt embættinu.
Kjarninn 27. október 2020
Bogi Nils Bogason, forstjóri Icelandair
Bætur frá Boeing vega þungt
Afkoma Icelandair fyrir vaxtagreiðslur og skatta var jákvæð um hálfan milljarð íslenskra króna á nýliðnum ársfjórðungi, þökk sé bótagreiðslum frá Boeing.
Kjarninn 27. október 2020
Milljónir hektara af regnskógum í Indónesíu og Malasíu hafa verið ruddir síðustu ár til vinnslu pálmaolíu.
Vilja takmarka notkun pálmaolíu í íslenskri framleiðslu
Pálmaolía er þrisvar sinnum verri en jarðefnaeldsneyti þegar kemur að losun gróðurhúsalofttegunda. Notkun hennar sem eldsneyti hefur aukist síðustu ár og hópur þingmanna vill banna hana í lífdísil og takmarka í allri framleiðslu á Íslandi.
Kjarninn 27. október 2020
Óróinn kokkaður upp inni á skrifstofu SA
„Sú hætta er raunverulega fyrir hendi að ungt fólk finni ekkert að gera eftir nám. Við getum þá siglt inn í aðstæður sem eru svipaðar og í sunnanverðri Evrópu þar sem atvinnuleysi ungs fólks er gríðarlegt.“ Þetta segir Þórunn Sveinbjarnardóttir.
Kjarninn 27. október 2020
Lilja Alfreðsdóttir
Fjárfesting í fólki og nýsköpun ræður úrslitum
Kjarninn 27. október 2020
Nær helmingur atvinnulausra er undir 35 ára
Atvinnuleysi yngri aldurshópa er töluvert meira en þeirra eldri, samkvæmt tölum Vinnumálastofnunar og Hagstofu. Munurinn er enn meiri þegar tekið er tillit til atvinnulausra námsmanna.
Kjarninn 27. október 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar