Það slokknaði á LED perunni

Rífandi gangur, milljónasamningar við stór fyrirtæki og framtíðin björt. Þetta var lýsing forstjóra danska ljósaframleiðandans Hesalight haustið 2015. Nokkrum mánuðum síðar var Hesalight komið í þrot og við blasti risastórt fjársvikamál.

Hesalight Mynd: Hesalight
Auglýsing

Um síðustu aldamót réð þrítugur maður, Lars Nørholt að nafni, sig til starfa hjá bókhaldsstofu í Kaupmannahöfn. Hann hafði stundað nám við Viðskiptaháskólann i Kaupmannahöfn, án þess þó að ljúka prófi. Hjá bókhaldsstofunni sinnti hann ýmsum verkefnum, honum líkaði starfið vel, en ætlaði sér ekki að verða einhver eilífðar augnakarl í bókhaldinu, eins og hann sagði síðar í blaðaviðtali. 

Meðal þess sem Lars Nørholt hafði á sinni könnu var bókhald hjá litlu innflutningsfyrirtæki. Þetta fyrirtæki flutti inn LED ljósabúnað, en reksturinn gekk brösuglega og fyrirtækið lagði upp laupana árið 2008. Lars Nørholt sagði síðar að hann hefði í upphafi hreint út sagt ekki haft hugmynd um hvað þetta LED væri en hefði komist á snoðir um að það væri „stórt“ í Kína. „Ég komst að því að LED ljósaperur notuðu aðeins brot af orku glóperunnar og voru sagðar endast margfalt lengur. Ég sá að þarna var mitt tækifæri komið.“

Hesalight 

Í ársbyrjun 2009 stofnaði Lars Nørholt, ásamt nokkrum öðrum, fyrirtækið Hesalight. Hann var frá upphafi forstjóri fyrirtækisins og potturinn og pannan í rekstrinum. Ætlunin var að kaupa perurnar í Kína en smíða annan búnað í Danmörku. Eftir að hafa kynnt sér nokkra kínverska ljósaframleiðendur náði hann samningum við stórt fyrirtæki þar í landi. Fyrsti viðskiptavinur Hesalight var útibú Superbest fyrirtækisins (síðar Meny) í smábænum Viby skammt frá Hróarskeldu. Þar var ljósabúnaðinum sem fyrir var skipt út fyrir LED búnað. Í stórri verslun eru mörg ljós og verslunarstjórinn, sem fylgdist grannt með orkunotkuninni, sá strax að rafmagnsmælirinn snerist mun hægar en hann gerði með „gömlu“ perunum.

Lars Nørholt.  Mynd: Dansk Erhverv

Lars Nørholt lagði frá upphafi áherslu á að ná til fyrirtækja. Það er dýrt að skipta út ljósabúnaði en Lars Nørholt kunni ráð við því. Viðskiptavinum bauðst að borga kostnaðinn við nýju ljósin á löngum tíma, Hesalight kallaði fyrirkomulagið „pay as you save“, borgaðu það sem þú sparar. Sem sé kaupandinn borgaði Hesalight mismuninn á gamla reikningnum og þeim nýja, þangað til kaupverðið væri uppgreitt. Með þessu fyrirkomulagi þarf seljandinn (í þessu tilviki Hesalight) að ráða yfir miklu fjármagni, því tekjurnar koma hægt inn.   

Hesalight gott dæmi sagði Helle Thorning-Schmidt

Hesalight naut góðs af því að á upphafsárum fyrirtækisins var mikil umræða um orkusparnað og umhverfismál í Danmörku. Fyrirtæki sem uppfylltu tiltekin skilyrði gátu fengið talsverða styrki, „grænu styrkina“ eins og Danir nefndu það. Í umræðum á danska þinginu, Folketinget, í maí 2013 nefndi Helle Thorning-Schmidt þáverandi forsætisráðherra Danmerkur Hesalight sem dæmi um vel heppnað fyrirtæki sem notið hefði góðs af græna styrknum. Fyrstu árin lifði Hesalight annars að mestu leyti á lánsfé frá Danmarks Eksportkredit, EKF. Sá banki styður við frumkvöðlastarfsemi með ýmsum hætti og aðstoðar við útvegun fjármagns. Þar kom að fyrirgreiðsla EKF dugði ekki, enda urðu samningarnir sem Hesalight gerði sífellt stærri. 

Auglýsing

Í viðtali við viðskiptablaðið Finans í nóvember 2015 sagði Lars Nørholt að vöxtur fyrirtækisins væri hreint ótrúlegur. Til að afla rekstrarfjár brá Hesalight á það ráð að selja fjárfestingaskuldabréf, samtals að upphæð 562 milljónir danskra króna (tæpir 12 milljarðar íslenskir). Nokkrir lífeyrissjóðir voru meðal kaupenda. Talsmaður eins þeirra sagði síðar að ástæða kaupanna hefði verið að Lars Nørholt hefði greint frá því að mjög stórir samningar væru ,,í pípunum“, meðal annars við kaffihúsakeðjuna Starbucks. Lars Nørholt hefði sýnt pappíra (sem síðar kom í ljós að voru heimatilbúnir) þar sem fram kom að samingurinn við Starbucks væri uppá 49 milljónir evra (7,6 milljarða íslenska). 

Fellur á glansmyndina

Í mars árið 2016 birti danska viðskiptablaðið Børsen greinaflokk um Hesalight fyrirtækið. Í fyrstu greininni var sagt frá því að í kynningarefni Hesalight væru stórfyrirtækin Novo Nordisk og Arla meðal viðskiptavina, þau væru „lykilviðskiptavinir“. Í viðtölum við blaðamenn Børsen neituðu talsmenn þessara fyrirtækja að hafa átt nokkur viðskipti við Hesalight. Umfjöllun Børsen vakti mikla athygli og nú fóru fleiri danskir fjölmiðlar að fjalla um Hesalight. Lars Nørholt réð fyrrverandi fjölmiðlaráðgjafa (spindoktor) Anders Fogh Rasmussen, fyrrum forsætisráðherra, til starfa en það breytti engu. Umfjöllun fjölmiðla hélt áfram og sífellt kom fleira misjafnt í ljós. 

Glansmyndin hrökk í sundur

Eftirlitsstofnun danska atvinnuvegaráðuneytisins tók Hesalight til sérstakrar skoðunar í maí 2016. Sú skoðun leiddi í ljós að hjá fyrirtækinu var síður en svo allt í lagi. Vægast sagt. Lífeyrissjóðirnir sem keypt höfðu skuldabréfin fyrrnefndu kröfðust þess að fá peninga sína til baka. 18. nóvember 2016 var Hesalight lýst gjaldþrota.    

Rannsókn og réttarhöld

Umfangsmikil rannsókn dönsku lögreglunnar leiddi margt athyglisvert í ljós. Í stuttu máli sagt stóð ekki steinn yfir steini í rekstri Hesalight. Svindl á svindl ofan sagði eitt dönsku blaðanna. Lars Nørholt bjó ásamt eiginkonu sinni í stóru einbýlishúsi við Hróarskeldufjörðinn á Sjálandi, ók um á Porche og átti að minnsta kosti tvo aðra bíla, sem að sögn Børsen voru ekki af ódýrara taginu. Hann átti ennfremur að minnsta kosti tvö stór hús á Majorka. Réttarhöldin fyrir Bæjarrétti Hróarskeldu hófust í september árið 2018 og dómur féll í janúar 2019. Í niðurstöðu dómsins sagði að Lars Nørholt hefði dregið sér rúmar 400 milljónir króna (8,4 milljarðar íslenskir) úr sjóðum Hesalight.

Lars Nørholt var dæmdur í sjö ára fangelsi, 15 milljóna króna sekt (312 milljónir íslenskar) og missti jafnframt rétt til að reka fyrirtæki, ævilangt. Ennfremur var hann, ásamt fjórum öðrum fyrrverandi starfs- og stjórnarmönnum Hesalight, dæmdur til að greiða þrotabúi fyrirtækisins 200 milljónir króna (4,3 milljarðar íslenskir).

Lars Nørholt áfrýjaði dóminum samstundis. 

Dómur Eystri-Landsréttar 

Fyrir Bæjarrétti Hróarskeldu krafðist ákæruvaldið átta ára fangelsisdóms yfir Lars Nørholt. Niðurstaðan var eins áður sagði sjö ára fangelsi. 2. apríl síðastliðinn staðfesti Eystri-Landsréttur þann dóm en taldi hinsvegar að fjársvikin væru mun umfangsmeiri en Bæjarrétturinn hefði komist að. Svikin hefðu, segir í niðurstöðu Eystri-Landsréttar, numið 600 milljónum króna (12,6 milljarðar íslenskir).

Einn maður hefur áður hlotið svo þungan dóm í Danmörku fyrir fjársvik. Það var Stein Bagger framkvæmdastjóri hugbúnaðarfyrirtækisins IT-Factory. Sá dómur féll árið 2009.  

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árvakur hf. gefur út Morgunblaðið, mbl.is og útvarpsstöðina K100.
Útgáfufélag Morgunblaðsins tapaði 75 milljónum þrátt fyrir 100 milljóna ríkisstyrk
Tap Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, minnkaði um 135 milljónir á milli ára. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins þakkar veigamiklum hagræðingaraðgerðum fyrir það að reksturinn hafi batnað þrátt fyrir veirufaraldurinn.
Kjarninn 26. júlí 2021
Joe Biden Bandaríkjaforseti.
Bandaríkin ætla að halda ferðabanni gagnvart Evrópu til streitu enn um sinn
Íslendingar og aðrir Evrópubúar munu ekki geta sótt Bandaríkin heim alveg á næstunni án þess að hafa sérstakar undanþágur. Í ljósi útbreiðslu delta-afbrigðis kórónuveirunnar hefur Bandaríkjastjórn ákveðið að halda núverandi ferðatakmörkunum í gildi.
Kjarninn 26. júlí 2021
Eyþór Eðvarðsson
Fjórar spurningar um loftslagsmál sem kjósendur þurfa að fá svar við
Kjarninn 26. júlí 2021
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar