Það slokknaði á LED perunni

Rífandi gangur, milljónasamningar við stór fyrirtæki og framtíðin björt. Þetta var lýsing forstjóra danska ljósaframleiðandans Hesalight haustið 2015. Nokkrum mánuðum síðar var Hesalight komið í þrot og við blasti risastórt fjársvikamál.

Hesalight Mynd: Hesalight
Auglýsing

Um síð­ustu alda­mót réð þrí­tugur mað­ur, Lars Nør­holt að nafni, sig til starfa hjá bók­halds­stofu í Kaup­manna­höfn. Hann hafði stundað nám við Við­skipta­há­skól­ann i Kaup­manna­höfn, án þess þó að ljúka prófi. Hjá bók­halds­stof­unni sinnti hann ýmsum verk­efn­um, honum lík­aði starfið vel, en ætl­aði sér ekki að verða ein­hver eilífðar augna­karl í bók­hald­inu, eins og hann sagði síðar í blaða­við­tali. 

Meðal þess sem Lars Nør­holt hafði á sinni könnu var bók­hald hjá litlu inn­flutn­ings­fyr­ir­tæki. Þetta fyr­ir­tæki flutti inn LED ljósa­bún­að, en rekst­ur­inn gekk brös­ug­lega og fyr­ir­tækið lagði upp laupana árið 2008. Lars Nør­holt sagði síðar að hann hefði í upp­hafi hreint út sagt ekki haft hug­mynd um hvað þetta LED væri en hefði kom­ist á snoðir um að það væri „stórt“ í Kína. „Ég komst að því að LED ljósa­perur not­uðu aðeins brot af orku glóp­er­unnar og voru sagðar end­ast marg­falt leng­ur. Ég sá að þarna var mitt tæki­færi kom­ið.“

Hes­alight 

Í árs­byrjun 2009 stofn­aði Lars Nør­holt, ásamt nokkrum öðrum, fyr­ir­tækið Hes­alight. Hann var frá upp­hafi for­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins og pott­ur­inn og pannan í rekstr­in­um. Ætl­unin var að kaupa per­urnar í Kína en smíða annan búnað í Dan­mörku. Eftir að hafa kynnt sér nokkra kín­verska ljósa­fram­leið­endur náði hann samn­ingum við stórt fyr­ir­tæki þar í landi. Fyrsti við­skipta­vinur Hes­alight var útibú Super­best fyr­ir­tæk­is­ins (síðar Meny) í smá­bænum Viby skammt frá Hró­arskeldu. Þar var ljósa­bún­að­inum sem fyrir var skipt út fyrir LED bún­að. Í stórri verslun eru mörg ljós og versl­un­ar­stjór­inn, sem fylgd­ist grannt með orku­notk­un­inni, sá strax að raf­magns­mælir­inn sner­ist mun hægar en hann gerði með „gömlu“ per­un­um.

Lars Nørholt.  Mynd: Dansk Erhverv

Lars Nør­holt lagði frá upp­hafi áherslu á að ná til fyr­ir­tækja. Það er dýrt að skipta út ljósa­bún­aði en Lars Nør­holt kunni ráð við því. Við­skipta­vinum bauðst að borga kostn­að­inn við nýju ljósin á löngum tíma, Hes­alight kall­aði fyr­ir­komu­lagið „pay as you save“, borg­aðu það sem þú spar­ar. Sem sé kaup­and­inn borg­aði Hes­alight mis­mun­inn á gamla reikn­ingnum og þeim nýja, þangað til kaup­verðið væri upp­greitt. Með þessu fyr­ir­komu­lagi þarf selj­and­inn (í þessu til­viki Hes­alight) að ráða yfir miklu fjár­magni, því tekj­urnar koma hægt inn.   

Hes­alight gott dæmi sagði Helle Thorn­ing-Schmidt

Hes­alight naut góðs af því að á upp­hafs­árum fyr­ir­tæk­is­ins var mikil umræða um orku­sparnað og umhverf­is­mál í Dan­mörku. Fyr­ir­tæki sem upp­fylltu til­tekin skil­yrði gátu fengið tals­verða styrki, „grænu styrk­ina“ eins og Danir nefndu það. Í umræðum á danska þing­inu, Fol­ket­in­get, í maí 2013 nefndi Helle Thorn­ing-Schmidt þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra Dan­merkur Hes­alight sem dæmi um vel heppnað fyr­ir­tæki sem notið hefði góðs af græna styrkn­um. Fyrstu árin lifði Hes­alight ann­ars að mestu leyti á lánsfé frá Dan­marks Eksport­kredit, EKF. Sá banki styður við frum­kvöðla­starf­semi með ýmsum hætti og aðstoðar við útvegun fjár­magns. Þar kom að fyr­ir­greiðsla EKF dugði ekki, enda urðu samn­ing­arnir sem Hes­alight gerði sífellt stærri. 

Auglýsing

Í við­tali við við­skipta­blaðið Fin­ans í nóv­em­ber 2015 sagði Lars Nør­holt að vöxtur fyr­ir­tæk­is­ins væri hreint ótrú­leg­ur. Til að afla rekstr­ar­fjár brá Hes­alight á það ráð að selja fjár­fest­inga­skulda­bréf, sam­tals að upp­hæð 562 millj­ónir danskra króna (tæpir 12 millj­arðar íslenskir). Nokkrir líf­eyr­is­sjóðir voru meðal kaup­enda. Tals­maður eins þeirra sagði síðar að ástæða kaupanna hefði verið að Lars Nør­holt hefði greint frá því að mjög stórir samn­ingar væru ,,í píp­un­um“, meðal ann­ars við kaffi­húsa­keðj­una Star­bucks. Lars Nør­holt hefði sýnt papp­íra (sem síðar kom í ljós að voru heima­til­bún­ir) þar sem fram kom að sam­ing­ur­inn við Star­bucks væri uppá 49 millj­ónir evra (7,6 millj­arða íslenska). 

Fellur á glans­mynd­ina

Í mars árið 2016 birti danska við­skipta­blaðið Bør­sen greina­flokk um Hes­alight fyr­ir­tæk­ið. Í fyrstu grein­inni var sagt frá því að í kynn­ing­ar­efni Hes­alight væru stór­fyr­ir­tækin Novo Nor­disk og Arla meðal við­skipta­vina, þau væru „lyk­il­við­skipta­vin­ir“. Í við­tölum við blaða­menn Bør­sen neit­uðu tals­menn þess­ara fyr­ir­tækja að hafa átt nokkur við­skipti við Hes­alight. Umfjöllun Bør­sen vakti mikla athygli og nú fóru fleiri danskir fjöl­miðlar að fjalla um Hes­alight. Lars Nør­holt réð fyrr­ver­andi fjöl­miðla­ráð­gjafa (spindokt­or) And­ers Fogh Rasmus­sen, fyrrum for­sæt­is­ráð­herra, til starfa en það breytti engu. Umfjöllun fjöl­miðla hélt áfram og sífellt kom fleira mis­jafnt í ljós. 

Glans­myndin hrökk í sundur

Eft­ir­lits­stofnun danska atvinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins tók Hes­alight til sér­stakrar skoð­unar í maí 2016. Sú skoðun leiddi í ljós að hjá fyr­ir­tæk­inu var síður en svo allt í lagi. Væg­ast sagt. Líf­eyr­is­sjóð­irnir sem keypt höfðu skulda­bréfin fyrr­nefndu kröfð­ust þess að fá pen­inga sína til baka. 18. nóv­em­ber 2016 var Hes­alight lýst gjald­þrota.    

Rann­sókn og rétt­ar­höld

Umfangs­mikil rann­sókn dönsku lög­regl­unnar leiddi margt athygl­is­vert í ljós. Í stuttu máli sagt stóð ekki steinn yfir steini í rekstri Hes­alight. Svindl á svindl ofan sagði eitt dönsku blað­anna. Lars Nør­holt bjó ásamt eig­in­konu sinni í stóru ein­býl­is­húsi við Hró­arskeldu­fjörð­inn á Sjá­landi, ók um á Porche og átti að minnsta kosti tvo aðra bíla, sem að sögn Bør­sen voru ekki af ódýr­ara tag­inu. Hann átti enn­fremur að minnsta kosti tvö stór hús á Majorka. Rétt­ar­höldin fyrir Bæj­ar­rétti Hró­arskeldu hófust í sept­em­ber árið 2018 og dómur féll í jan­úar 2019. Í nið­ur­stöðu dóms­ins sagði að Lars Nør­holt hefði dregið sér rúmar 400 millj­ónir króna (8,4 millj­arðar íslenskir) úr sjóðum Hes­alight.

Lars Nør­holt var dæmdur í sjö ára fang­elsi, 15 millj­óna króna sekt (312 millj­ónir íslenskar) og missti jafn­framt rétt til að reka fyr­ir­tæki, ævi­langt. Enn­fremur var hann, ásamt fjórum öðrum fyrr­ver­andi starfs- og stjórn­ar­mönnum Hes­alight, dæmdur til að greiða þrota­búi fyr­ir­tæk­is­ins 200 millj­ónir króna (4,3 millj­arðar íslenskir).

Lars Nør­holt áfrýj­aði dóm­inum sam­stund­is. 

Dómur Eystri-Lands­rétt­ar 

Fyrir Bæj­ar­rétti Hró­arskeldu krafð­ist ákæru­valdið átta ára fang­els­is­dóms yfir Lars Nør­holt. Nið­ur­staðan var eins áður sagði sjö ára fang­elsi. 2. apríl síð­ast­lið­inn stað­festi Eystri-Lands­réttur þann dóm en taldi hins­vegar að fjár­svikin væru mun umfangs­meiri en Bæj­ar­rétt­ur­inn hefði kom­ist að. Svikin hefðu, segir í nið­ur­stöðu Eystri-Lands­rétt­ar, numið 600 millj­ónum króna (12,6 millj­arðar íslenskir).

Einn maður hefur áður hlotið svo þungan dóm í Dan­mörku fyrir fjár­svik. Það var Stein Bag­ger fram­kvæmda­stjóri hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæk­is­ins IT-Fact­ory. Sá dómur féll árið 2009.  

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hildur Björnsdóttir vill verða borgarstjóri – Ætlar að velta Eyþóri Arnalds úr oddvitasæti
Það stefnir i oddvitaslag hjá Sjálfstæðisflokknum í Reykjavík í prófkjöri flokksins fyrir komandi borgarstjórnarkosningar. Hildur Björnsdóttir ætlar að skora Eyþór Arnalds á hólm.
Kjarninn 8. desember 2021
Um þriðjungi allra matvæla sem framleidd eru í heiminum er hent.
Minni matarsóun en markmiðum ekki náð
Matarsóun Norðmanna dróst saman um 10 prósent á árunum 2015 til 2020. Í því fellst vissulega árangur en hann er engu að síður langt frá þeim markmiðum sem sett hafa verið. Umhverfisstofnun Noregs segir enn skorta yfirsýn í málaflokknum.
Kjarninn 8. desember 2021
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir þingmaður Pírata.
Þingmaður fékk netfang upp á 53 stafbil
Nýr þingmaður Pírata biðlar til forseta Alþingis að beita sér fyrir því að þingið „þurfi ekki að beygja sig undir óþarfa duttlunga stjórnsýslunnar“.
Kjarninn 8. desember 2021
Árni Stefán Árnason
Blóðmeraníðið – fjandsamleg yfirhylming MAST og fordæming FEIF – Hluti II
Kjarninn 8. desember 2021
Ragnar Sigurðsson, fyrrverandi landsliðsmaður í knattspyrnu.
Fyrrverandi eiginkona Ragnar Sigurðssonar segir landsliðsnefndarmann ljúga
Magnús Gylfason, fyrrverandi landsliðsnefndarmaður hjá KSÍ, sagði við úttektarnefnd að hann hefði hitt Ragnar Sigurðsson og þáverandi eiginkonu hans á kaffihúsi daginn eftir að hann var talinn hafa beitt hana ofbeldi. Konan segir þetta ekki rétt.
Kjarninn 8. desember 2021
Róbert segist meðal annars ætla að fara aftur í fjallaleiðsögn.
Róbert hættir sem upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar – „Frelsinu feginn“
Upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar mun hætta störfum um áramótin. Hann segist vera þakklátur fyrir dýrmæta reynslu með frábærum vinnufélögum en líka frelsinu feginn.
Kjarninn 8. desember 2021
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Samskiptasaga Kína og Íslands
Kjarninn 8. desember 2021
Stjórnmálaflokkar fá rúmlega 3,6 milljarða króna úr ríkissjóði á fimm árum
Níu stjórnmálaflokkar skipta með sér 728 milljónum krónum úr ríkissjóði árlega. Áætluð framlög voru 442 milljónum krónum lægri í upphafi síðasta kjörtímabils.
Kjarninn 8. desember 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar