Frumvarp ráðherra mun gera framkvæmd upplýsingalaga „flóknari og óskilvirkari“

Úrskurðarnefnd um upplýsingamál gagnrýnir frumvarp forsætisráðherra um breytingar á upplýsingalögum í umsögn sem birtist í gær. Verði frumvarpið að lögum muni það valda enn tíðari og lengri töfum á afgreiðslu erinda á grundvelli upplýsingalaga.

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra lagði frumvarpið fram í mars.
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra lagði frumvarpið fram í mars.
Auglýsing

Úrskurð­ar­nefnd um upp­lýs­inga­mál (ÚNU) segir að frum­varp for­sæt­is­ráð­herra um breyt­ingar á upp­lýs­inga­lög­um, sem á að efla traust og auka gagn­sæi, muni gera fram­kvæmd lag­anna „bæði flókn­ari og óskil­virk­ari“. Ein­boðið sé að verði frum­varpið að lögum muni það valda enn tíð­ari og lengri töfum á afgreiðslu erinda á grund­velli upp­lýs­inga­laga. 

Þetta kemur fram í umsögn nefnd­ar­innar um frum­varpið sem birt var í gær. Þar segir enn fremur að ÚNU vilji árétta að „sam­bæri­leg ákvæði um aðkomu þriðja aðila að máls­með­ferð stjórn­valds, eins og frum­varpið felur í sér, eru ekki í nor­rænni lög­gjöf um upp­lýs­inga­rétt almenn­ings. Síð­ast­nefnda atriðið end­ur­speglar enn fremur að sjón­ar­mið sem hafa komið fram opin­ber­lega um að þörf sé á breyt­ingum á upp­lýs­inga­lögum vegna laga[...]um per­sónu­vernd og vinnslu per­sónu­upp­lýs­inga, eiga ekki við rök að styðj­ast.“

Brugð­ist við beiðni Sam­taka atvinnu­lífs­ins

Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra lagði frum­varpið fram í mars. Það er nú til með­ferðar hjá stjórn­sýslu- og eft­ir­lits­nefnd þar sem Kol­beinn Ótt­ars­son Proppé, þing­maður Vinstri grænna, er fram­sögu­maður nefnd­ar­inn­ar. 

Auglýsing
Frumvarpið er samið í ráðu­neyti for­sæt­is­ráð­herra og sagt að til­gangur þess sé meðal ann­ars að „auka gagn­sæi í atvinnu­lífi og allri stjórn­sýslu til að efla traust almenn­ings á rekstri fyr­ir­tækja, fjár­mála­lífi, stjórn­málum og stofn­unum sam­fé­lags­ins.“

For­saga þess að frum­varpið var lagt fram eru athuga­semdir sem Sam­tök atvinnu­lífs­ins skil­uðu inn í fyrra, þegar lögum um upp­lýs­inga­mál var breytt án þess að nokkur þing­maður greiddi atkvæði gegn því. Athuga­semdir þeirra snéru að því að sam­tökin vildi að hinu opin­bera yrði gert skylt að leita upp­lýs­inga hjá þriðja aðila, t.d. skjól­stæð­inga Sam­taka atvinnu­lífs­ins, um hvort þeir vildu að upp­lýs­ingar um þá yrðu gerðar opin­ber­ar. Nýlegt dæmi um slíka þriðja aðila er þegar Kjarn­inn og Við­skipta­blaðið leit­uðu eftir að fá stefnur nokk­urra sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja á hendur rík­inu þar sem þau fóru fram á yfir tíu millj­arða króna bætur vegna úthlut­unar á mak­ríl­kvóta. Rík­is­lög­maður taldi sér ekki heim­ilt að afhenda stefn­urnar þar sem sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækið reynd­ust því mót­fall­in. Málið var kært til úrskurð­ar­nefndar Alþingis sem komst að þeirri nið­ur­stöðu að stefn­urnar ættu fullt erindi við almenn­ing og skyldu afhent­ar. 

Vildu að gjald­skylda yrði tekin upp

Í því frum­varpi sem for­sæt­is­ráð­herra lagði fram í mars, í þeim til­gangi að taka til­lit til athuga­semda Sam­taka atvinnu­lífs­ins, stendur til að gera öflun umsagnar þriðja aðila að meg­in­skyldu sem stjórn­völd geti aðeins vikið frá þegar það er „aug­ljós­lega óþarf­t.”

Sam­tök atvinnu­lífs­ins skil­uðu inn umsögn um nýja frum­varpið líka og lýstu yfir ánægju með það en lögðu líka til frek­ari breyt­ing­ar. Meðal ann­ars vilja sam­tökin að tekin verði upp gjald­­taka fyrir aðgang að upp­­lýs­ingum frá hinu opin­bera. Sá kostn­aður myndi að upp­i­­­stöðu falla á fjöl­miðla sem leggja fram nær allar beiðnir sem hinu opin­bera ber­­ast um upp­­lýs­ing­­ar. Þau vildu líka að tími til að afgreiða beiðni yrði tvö­fald­aður og að þeim sem leit­ast eftir að fá upp­lýs­ingar verði gert að útskýra til­gang beiðn­innar fyr­ir­fram.

Verður flókn­ara og óskil­virkara

Ýmsir aðilar hafa sent inn umsagnir og gagn­rýnt frum­varp­ið. Sið­fræði­stofnun Háskóla Íslands sagði að hætt væri við því að með frum­varp­inu yrði „stigið skref til baka“ þar sem að ekki væri tryggt að máls­með­ferð­ar­tími vegna upp­lýs­inga­beiðna myndi ekki lengj­ast verði það að lög­um. Blaða­manna­fé­lag Íslands leggst alfarið gegn sam­þykkt frum­varps­ins og það gerir Félag frétta­manna RÚV einnig. 

ÚNU skil­aði síðan í gær umsögn sinni um frum­varpið þar sem það er gagn­rýnt á ýmsan máta. Í henni segir að nefndin telji rétt að árétta að sú breyt­ing sem lögð sé til, um að skylt verði að leita álits þriðja aðila á upp­lýs­inga­beiðn­um, sé ein­sýnt að erindum sem stjórn­völdum ber­ast á grund­velli upp­lýs­inga­laga „inn­heimta aukna vinnu starfs­manna og gera fram­kvæmd upp­lýs­inga­laga bæði flókn­ari og óskil­virk­ari.“ 

Nefndin vekur einnig athygli á því að öflun umsagnar þriðja aðila sé nú þegar ein af helstu ástæðum þess að beiðnir almenn­ings um aðgang að upp­lýs­ingum tefj­ist. „Rétt er að taka fram að þau gögn sem óskað er eftir aðgangi að geta í vissum til­vikum varðað hund­ruð, jafn­vel þús­undir þriðju aðila. í þeim málum þar sem stjórn­völd telja þörf á því að afla umsagnar [...]bregður því oftar en ekki við að þriðji aðili dragi að svara stjórn­vald­inu með þeim afleið­ingum að sú hraða máls­með­ferð upp­lýs­inga­beiðna sem Alþingi hefur stefnt að er fyrir bí.“

Tíð­ari og lengri tafir

Í ljósi þessa telur ÚNU ein­boðið að verði breyt­ing­ar­til­laga for­sæt­is­ráð­herra að lögum muni það valda enn tíð­ari og lengri töfum á afgreiðslu erinda á grund­velli upp­lýs­inga­laga. Þessu til stuðn­ings er bent á að í upp­lýs­inga­lögum sé þeg­ar, í und­an­tekn­ing­ar­til­fell­um, heim­ild til að hafna beiðni ef með­ferð upp­lýs­inga­beiðni ef álitið er að hún tæki svo mik­inn tíma, eða krefð­ist svo mik­illar vinnu, að ekki væri for­svar­an­legt að verða við henni. „Fyr­ir­séð er að stjórn­völd munu í auknum mæli beita fyrir sig ákvæð­inu verði frum­varpið sam­þykkt og máls­með­ferðin þannig þyngd og vinna við afgreiðslu beiðna auk­in.“ 

Í frum­varp­inu er líka kveðið á um skyldu úrskurð­ar­nefnd­ar­innar til að senda þriðja aðila afrit af úrskurðum nefnd­ar­innar ef hags­munir varða hann. Eins og sakir standa í dag fá ein­ungis þeir sem kæra mál til nefnd­ar­inn­ar, og þeir sem eru kærð­ir, slíkt afrit.  Ástæða þessa er, sam­kvæmt grein­ar­gerð frum­varps­ins, að gefa þriðja aðila færi á að krefj­ast frest­unar rétt­ar­á­hrifa úrskurð­ar­ins en sam­kvæmt upp­lýs­inga­lögum hefur máls­að­ili sjö daga til þess að setja fram slíka kröf­u. 

Í umsögn ÚNU segir að sá sem á rétt til aðgangs að upp­lýs­ingum sam­kvæmt úrskurði nefnd­ar­innar getur því þurft að bíða eftir því að fá gögn afhent í sjö daga eða þar til aðili hefur tekið ákvörðun um hvort krafa um frestun rétt­ar­á­hrifa er lögð fram og lengur ef slík krafa er lögð fram en nefndin tekur afstöðu til hennar með úrskurði. „Hafa ber í huga að sjö daga frest­ur­inn byrjar ekki að líða fyrr en aðila hefur borist afrit úrskurð­ar­ins. Það blasir því við að fyr­ir­huguð breyt­ing mun tefja afgreiðslu gagna sem úrskurðað hefur verið um aðgang að.“

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra skrifaði undir reglugerð um útlendinga sem tók gildi 15. júní.
Hægt að senda á brott útlendinga í „ólögmætri dvöl“ þrátt fyrir tilslökun gagnvart öðrum
Skortur á beinum flugum, flugsamgöngum til heimalands eða hár kostnaður við ferðalög eru ekki ástæður sem íslensk stjórnvöld taka gildar fyrir dvöl hérlendis án dvalarleyfis eða áritunar.
Kjarninn 4. júlí 2020
Flennistór mynd af þáttastjórnandanum Tucker Carlson á höfuðstöðvum Fox News.
„Tucker Carlson 2024?“
Áhrifamenn meðal repúblikana og íhaldssamir álitsgjafar í Bandaríkjunum telja raunhæft að Tucker Carlson, þáttastjórnandi á Fox News sem milljónir fylgjast með á hverju kvöldi, gæti náð langt ef hann kysi að fara í forsetaframboð árið 2024.
Kjarninn 4. júlí 2020
Ríkisstjórnin sem vill halda áfram, en mun mögulega ekki geta það
Stjórnmálaflokkarnir vega nú og meta hvenær þeir eru líklegir til að hámarka árangur sinn í kosningum. Og eru fyrir nokkuð löngu síðan farnir að máta sig í næstu ríkisstjórn. Þar virðast, eins og er, aðallega vera tveir skýrir valkostir á borðinu.
Kjarninn 4. júlí 2020
„Keyrt á sama fólkinu sem fær aldrei frídag“
Í nýrri skýrslu Rannsóknamiðstöðvar ferðamála um aðstæður erlends starfsfólks í ferðaþjónustu kemur margt varhugavert fram, m.a. að fólk þurfi að vinna margar vikur í röð og að vikulegur frídagur hafi ekki verið virtur.
Kjarninn 4. júlí 2020
Kortið sýnir útbreiðslu hita í hluta Síberíu 20. júní.
Hitamet staðfest á einum kaldasta stað jarðar
Hæsti hiti: 38°C. Lægsti hiti: -67,8°C. Mismunur: 105,8 gráður. Norðurslóðir eru að hlýna þrisvar sinnum hraðar en önnur svæði í heiminum. Hlýnunin er að eiga sér stað mörgum áratugum fyrr en spár gerðu ráð fyrir.
Kjarninn 3. júlí 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir er mennta- og menningarmálaráðherra.
Menntamálaráðuneytið synjar Kjarnanum um aðgang að lögfræðiálitunum sem Lilja aflaði
Mennta- og menningarmálaráðuneytið neitar að afhenda Kjarnanum lögfræðiálitin sem Lilja D. Alfreðsdóttir aflaði í aðdraganda þess að hún ákvað að stefna skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu til að fá úrskurði kærunefndar jafnréttismála hnekkt.
Kjarninn 3. júlí 2020
Róbert Marshall, upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar.
Marshall-aðstoð ríkisstjórnarinnar orðin ótímabundin
Róbert Marshall hefur verið ráðinn ótímabundið í stöðu upplýsingafulltrúa ríkisstjórnarinnar, en áður hafði hann verið ráðinn tímabundið í stöðuna til þriggja mánaða.
Kjarninn 3. júlí 2020
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir – Fötin og tískan
Kjarninn 3. júlí 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar