Hlutfall þeirra heimila sem búa við íþyngjandi húsnæðiskostnað eykst milli ára

Tekjuhæstu heimili landsins eru að spenna bogann í húsnæðiskaupum mun meira en þau gerðu 2020 og stærra hlutfall þeirra býr við íþyngjandi húsnæðiskostnað. Staða leigjenda batnar á milli ára en staða eigenda versnar.

Það er dýrt að halda þaki yfir höfðinu.
Það er dýrt að halda þaki yfir höfðinu.
Auglýsing

Alls búa 12,8 pró­sent heim­ila lands­ins við íþyngj­andi hús­næð­is­kostn­að, en slíkur kostn­aður telst íþyngj­andi ef við­kom­andi greiðir meira en 40 pró­sent af ráð­stöf­un­ar­tekjur sínum í að halda þaki yfir höf­uð­ið. Hlut­fallið eykst á milli ára, en 2020 bjuggu tólf pró­sent lands­manna við íþyngj­andi hús­næð­is­kostn­að. Hlut­fallið er þó sögu­lega með því lægra sem mælst hefur frá því að Hag­stofa Íslands fór að taka þessar tölur saman árið 2006. Verst var staðan 2011 þegar 17,4 pró­sent lands­manna voru að greiða meira en 40 pró­sent af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í hús­næð­is­kostn­að. 

Þetta kemur fram í tölum sem Hag­stofa Íslands birti í dag. Nið­ur­stöð­urnar eru byggðar á lífs­kjara­rann­sókn Hag­stofu Íslands. Eft­ir­far­andi liðir telj­ast til hús­næð­is­kostn­að­ar: húsa­leiga, vaxta­kostn­aður og verð­bætur vegna lána, við­hald, við­gerð­ir, bruna-, og fast­eigna­trygg­ing, raf­magn, hiti og fast­eigna­gjöld. Húsa­leigu­bætur og vaxta­bætur eru dregnar frá hús­næð­is­kostn­aði hjá þeim sem fá slíkar bætur greidd­ar.

Til að setja þessar tölur í sam­hengi má nefna að með­al­tal ráð­stöf­un­ar­tekna var 433 þús­und krónur á mán­uði árið 2020. Ef heim­ili sem hafði þannig laun býr við íþyngj­andi hús­næð­is­kostnað þá er það að borga að minnsta kosti 173 þús­und krónur á mán­uði vegna hans.

Þeir sem búa í leigu­hús­næði eru mun lík­legri til að eiga erfitt með að standa undir hús­næð­is­kostn­aði en þeir sem eiga eigið hús­næði. Sam­kvæmt tölum Hag­stof­unnar bjuggu 27 pró­sent heim­ila á leigu­mark­aði við íþyngj­andi hús­næð­is­kostnað en 8,9 pró­sent heim­ila sem búa í eigin hús­næði. Athygli vekur að aukn­ingin milli ára er hjá eig­end­um, ekki leigj­end­um. Í hópi þeirra heim­ila sem eiga eigið hús­næði eykst hlut­fall þeirra sem búa við íþyngj­andi kostnað um 1,6 pró­sentu­stig milli ára en hjá leigj­endum lækkar það um 0,6 pró­sentu­stig. Þar gæti skipt máli umtals­verð fjölgun íbúa á mark­aði í eigu óhagn­að­ar­drif­inna leigu­fé­laga, sem bjóða upp á leigu sem er tölu­vert langt undir því sem tíðkast á almenna mark­aðn­um. 

Tekju­lægstu í mestu vand­ræðum en tekju­háir að spenna bog­ann

Lægsta tekju­bil heim­ila er það sem á í mestum vand­ræðum með hús­næð­is­kostn­að. Alls eru 28,8 pró­sent þeirra sem til­heyra þeim fimmt­ungi heim­ila sem eru með lægstu tekj­urnar að glíma við íþyngj­andi hús­næð­is­kostnað en hlut­fallið lækkar hins vegar lít­il­lega á milli ára. Þar gætu áður­nefnd óhagn­að­ar­drifin leigu­fé­lög skipt máli. 

Auglýsing
Athygli vekur að efstu tekju­bili hafa verið að skuld­setja sig mjög mikið í við­bót milli ára. Þannig fjölgar þeim heim­ilum sem eru með hærri tekjur en 61-80 pró­sent lands­manna sem borga meira en 40 pró­sent af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í hús­næð­is­kostnað úr 3,3 í 5,6 pró­sent milli ára og hjá 20 pró­sent tekju­hæsta hópnum tvö­fald­ast fjöld­inn sem er í þeirri stöðu, fer úr þremur pró­sentum í sex. 

Þetta má rekja til gríð­ar­legra hækk­ana á hús­næð­is­verði, sér­stak­lega á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Síð­asta mælda árs­hækkun er um 22 pró­sent. Þetta er afrakstur þess að eft­ir­spurn hefur verið langt umfram fram­boð. Í síð­ustu birtu mán­að­ar­skýrslu hag­deildar Hús­næð­is- og mann­virkja­stofn­unar kom fram að fram­boð íbúða til sölu hafi verið undir eitt þús­und á land­inu öll í byrjun mars. Það er þó ofmat á fram­boð­inu því um þriðj­ungur íbúð­anna voru þegar komnar í fjár­mögn­un­ar­ferli og því búið að sam­þykkja til­boð í þær. Til sam­an­burðar fór það í fyrsta sinn niður fyrir tvö þús­und íbúðir í mars í fyrra. 

Stór­aukin útlán skapa ruðn­ings­á­hrif

Lyk­il­breyta í þessum miklu ruðn­ings­á­hrifum á tímum kór­ónu­veiru­far­ald­urs voru stór­aukin útlán Lands­bank­ans, Íslands­banka og Arion banka til heim­ila lands­ins svo þau gætu keypt sér nýjar íbúð­ir. 

Bank­­­arnir tóku ein­fald­lega yfir íslenska íbúð­­­ar­lána­­­mark­að­inn eftir að kór­ón­u­veiru­far­ald­­­ur­inn skall á. Það sem gerði þeim það kleift voru aðgerðir Seðla­­­banka Íslands, sem lækk­­­aði stýri­vexti niður í 0,75 pró­­­sent og afnam tíma­bundið hinn svo­­­kall­aða sveiflu­­­jöfn­un­­­ar­auka, og rík­­­is­­­stjórn Íslands, sem lækk­­­aði banka­skatt þannig að tekjur rík­­­is­­­sjóðs af honum rýrn­uðu um sex millj­­­arða króna á ári. 

Frá mars 2020 og næstu tvö árin juk­ust hrein ný útlán Lands­­­­bank­ans, Íslands­­­­­­­banka og Arion banka, með veði í íbúð, gríð­­ar­­lega. Mark­aðs­hlut­­­­deild bank­anna í öllum útistand­andi lánum til íbúð­­­­ar­­­­kaupa hefur vaxið úr 55 í meira en 70 pró­­­­sent.

Þessi miklu útlána­vöxtur mynd­aði grunn­inn að gríð­­­ar­­­legum hagn­aði bank­anna þriggja í fyrra, sem sam­tals var 81,2 millj­­­arðar króna. 

Búist við mik­illi hækkun stýri­vaxta

Hækk­andi hús­næð­is­verð er svo stærsti þátt­ur­inn í þeirri stór­auknu verð­bólgu sem mælist á Íslandi, en hún er nú 7,2 pró­sent. Seðla­banki Íslands hefur reynt ýmis­legt til að stemma stigu við ástand­inu og meðal ann­ars hækkað stýri­vexti upp í 2,75 pró­sentu­stig, sem hækkar afborg­anir af lánum og gerir það að verkum að færri geta tekið slík. 

Í sept­em­ber í fyrra ákvað fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd Seðla­banka Íslands einnig að setja reglur um hámark greiðslu­byrðar á fast­eigna­lánum og end­ur­vekja hinn svo­kall­aða sveiflu­jöfn­un­ar­auka. Áður hafði nefndin lækkað hámark veð­­setn­ing­­ar­hlut­­falls fast­­eigna­lána til neyt­enda lækkað úr 85 í 80 pró­­sent en hámarks­­hlut­­fall fyrir fyrstu kaup­endur hélst óbreytt í 90 pró­­sent.

Auglýsing
Enn sem komið er hafa þessar aðgerðir Seðla­bank­ans ekki bitið sem neinu nem­ur. Þvert á móti hækk­aði íbúða­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu um 3,1 pró­sent í síð­asta mán­uð­i. 

Því er búist við að pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­bank­inn hækki stýri­vexti enn og aftur í þess­ari viku. Spár bank­anna segja að sú hækkun verði á bil­inu 0,75 til 1,0 pró­sentu­stig. Það mun skila sér í hærri hús­næð­is­kostn­aði fyrir fleiri. 

Dýr lán og gríð­ar­leg sam­keppni um allt hús­næði sem býðst til sölu gerir það að verkum að fleiri lán­takar eru að færa sig í þau lán sem bera lægstu afborg­an­irn­ar. Það eru verð­tryggð lán, en hin mikla verð­bólga sem nú er gerir þau lán þó afar óhag­stæð, enda leggst verð­bólgan sem verð­bætur á höf­uð­stól þeirra lána. 

Sam­kvæmt nýbirtum tölum Seðla­banka Íslands um útlán banka lands­ins þá tók lands­menn verð­tryggð lán á föstum vöxtum fyrir 3,5 millj­arða króna í mars. Þeir hafa ekki tekið jafn mikið af slíkum lánum síðan í des­em­ber 2016. 

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Komdu í leirkerið 请君入瓮
Kjarninn 6. október 2022
Jón Björnsson, forstjóri Origo.
Eigið fé Origo margfaldast við söluna í Tempo fyrir 28 milljarða króna
Árið 2009 stofnuðu starfsmenn TM Software lítið hugbúnaðarfyrirtæki, sem nefnt var Tempo. Í dag er það metið á 85,4 milljarða króna og Origo var að selja hlut sinn í því á 28 milljarða króna. Við það fer eigið fé Origo úr níu milljörðum í 31 milljarða.
Kjarninn 6. október 2022
Kjartan Magnússon borgarfulltrúi bar tillöguna fram í borgarstjórn.
Borgarhverfi framtíðarinnar eða loftslagsskógur á Geldinganesi?
Tillögu sjálfstæðismanna í borgarstjórn Reykjavíkur um að skipuleggja Geldinganes undir íbúabyggð var hafnað á fundi borgarstjórnar á þriðjudag. Afar mismunandi sjónarmið komu fram um það hvernig skyldi nýta nesið til framtíðar.
Kjarninn 5. október 2022
Jón Daníelsson
Ósvífinn endurupptökudómur
Kjarninn 5. október 2022
Samkeppniseftirlitinu falið að kortleggja stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi
Matvælaráðuneytið mun fá skýrslu um stjórnunar- og eignatengsl í sjávarútvegi afhenta fyrir lok næsta árs. Þar verða eignatengsl sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa fengið ákveðið umfang aflaheimilda úthlutað, og áhrifavald eigenda þeirra, kortlögð.
Kjarninn 5. október 2022
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og formaður Sósíaldemókrataflokksins.
Kosið til þings í Danmörku 1. nóvember – Frederiksen vill mynda breiða ríkisstjórn
Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur tilkynnti á blaðamannafundi í morgun að þingkosningar yrðu haldnar í landinu 1. nóvember, eða eftir tæpar fjórar vikur.
Kjarninn 5. október 2022
Heiðrún Jónsdóttir.
Heiðrún ráðin framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja
Katrín Júlíusdóttir hætti skyndilega sem framkvæmdastjóri SFF um síðustu mánaðamót. Nú hefur nýr framkvæmdastjóri verið ráðinn og hún hefur þegar hafið störf.
Kjarninn 5. október 2022
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans
Raddir margbreytileikans – 30. þáttur: „Hnattræni þróunariðnaðurinn er mjög yfirgrípandi hugtak yfir mjög fjölbreytilegan geira“
Kjarninn 5. október 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar