Hlutfall þeirra heimila sem búa við íþyngjandi húsnæðiskostnað eykst milli ára

Tekjuhæstu heimili landsins eru að spenna bogann í húsnæðiskaupum mun meira en þau gerðu 2020 og stærra hlutfall þeirra býr við íþyngjandi húsnæðiskostnað. Staða leigjenda batnar á milli ára en staða eigenda versnar.

Það er dýrt að halda þaki yfir höfðinu.
Það er dýrt að halda þaki yfir höfðinu.
Auglýsing

Alls búa 12,8 pró­sent heim­ila lands­ins við íþyngj­andi hús­næð­is­kostn­að, en slíkur kostn­aður telst íþyngj­andi ef við­kom­andi greiðir meira en 40 pró­sent af ráð­stöf­un­ar­tekjur sínum í að halda þaki yfir höf­uð­ið. Hlut­fallið eykst á milli ára, en 2020 bjuggu tólf pró­sent lands­manna við íþyngj­andi hús­næð­is­kostn­að. Hlut­fallið er þó sögu­lega með því lægra sem mælst hefur frá því að Hag­stofa Íslands fór að taka þessar tölur saman árið 2006. Verst var staðan 2011 þegar 17,4 pró­sent lands­manna voru að greiða meira en 40 pró­sent af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í hús­næð­is­kostn­að. 

Þetta kemur fram í tölum sem Hag­stofa Íslands birti í dag. Nið­ur­stöð­urnar eru byggðar á lífs­kjara­rann­sókn Hag­stofu Íslands. Eft­ir­far­andi liðir telj­ast til hús­næð­is­kostn­að­ar: húsa­leiga, vaxta­kostn­aður og verð­bætur vegna lána, við­hald, við­gerð­ir, bruna-, og fast­eigna­trygg­ing, raf­magn, hiti og fast­eigna­gjöld. Húsa­leigu­bætur og vaxta­bætur eru dregnar frá hús­næð­is­kostn­aði hjá þeim sem fá slíkar bætur greidd­ar.

Til að setja þessar tölur í sam­hengi má nefna að með­al­tal ráð­stöf­un­ar­tekna var 433 þús­und krónur á mán­uði árið 2020. Ef heim­ili sem hafði þannig laun býr við íþyngj­andi hús­næð­is­kostnað þá er það að borga að minnsta kosti 173 þús­und krónur á mán­uði vegna hans.

Þeir sem búa í leigu­hús­næði eru mun lík­legri til að eiga erfitt með að standa undir hús­næð­is­kostn­aði en þeir sem eiga eigið hús­næði. Sam­kvæmt tölum Hag­stof­unnar bjuggu 27 pró­sent heim­ila á leigu­mark­aði við íþyngj­andi hús­næð­is­kostnað en 8,9 pró­sent heim­ila sem búa í eigin hús­næði. Athygli vekur að aukn­ingin milli ára er hjá eig­end­um, ekki leigj­end­um. Í hópi þeirra heim­ila sem eiga eigið hús­næði eykst hlut­fall þeirra sem búa við íþyngj­andi kostnað um 1,6 pró­sentu­stig milli ára en hjá leigj­endum lækkar það um 0,6 pró­sentu­stig. Þar gæti skipt máli umtals­verð fjölgun íbúa á mark­aði í eigu óhagn­að­ar­drif­inna leigu­fé­laga, sem bjóða upp á leigu sem er tölu­vert langt undir því sem tíðkast á almenna mark­aðn­um. 

Tekju­lægstu í mestu vand­ræðum en tekju­háir að spenna bog­ann

Lægsta tekju­bil heim­ila er það sem á í mestum vand­ræðum með hús­næð­is­kostn­að. Alls eru 28,8 pró­sent þeirra sem til­heyra þeim fimmt­ungi heim­ila sem eru með lægstu tekj­urnar að glíma við íþyngj­andi hús­næð­is­kostnað en hlut­fallið lækkar hins vegar lít­il­lega á milli ára. Þar gætu áður­nefnd óhagn­að­ar­drifin leigu­fé­lög skipt máli. 

Auglýsing
Athygli vekur að efstu tekju­bili hafa verið að skuld­setja sig mjög mikið í við­bót milli ára. Þannig fjölgar þeim heim­ilum sem eru með hærri tekjur en 61-80 pró­sent lands­manna sem borga meira en 40 pró­sent af ráð­stöf­un­ar­tekjum sínum í hús­næð­is­kostnað úr 3,3 í 5,6 pró­sent milli ára og hjá 20 pró­sent tekju­hæsta hópnum tvö­fald­ast fjöld­inn sem er í þeirri stöðu, fer úr þremur pró­sentum í sex. 

Þetta má rekja til gríð­ar­legra hækk­ana á hús­næð­is­verði, sér­stak­lega á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Síð­asta mælda árs­hækkun er um 22 pró­sent. Þetta er afrakstur þess að eft­ir­spurn hefur verið langt umfram fram­boð. Í síð­ustu birtu mán­að­ar­skýrslu hag­deildar Hús­næð­is- og mann­virkja­stofn­unar kom fram að fram­boð íbúða til sölu hafi verið undir eitt þús­und á land­inu öll í byrjun mars. Það er þó ofmat á fram­boð­inu því um þriðj­ungur íbúð­anna voru þegar komnar í fjár­mögn­un­ar­ferli og því búið að sam­þykkja til­boð í þær. Til sam­an­burðar fór það í fyrsta sinn niður fyrir tvö þús­und íbúðir í mars í fyrra. 

Stór­aukin útlán skapa ruðn­ings­á­hrif

Lyk­il­breyta í þessum miklu ruðn­ings­á­hrifum á tímum kór­ónu­veiru­far­ald­urs voru stór­aukin útlán Lands­bank­ans, Íslands­banka og Arion banka til heim­ila lands­ins svo þau gætu keypt sér nýjar íbúð­ir. 

Bank­­­arnir tóku ein­fald­lega yfir íslenska íbúð­­­ar­lána­­­mark­að­inn eftir að kór­ón­u­veiru­far­ald­­­ur­inn skall á. Það sem gerði þeim það kleift voru aðgerðir Seðla­­­banka Íslands, sem lækk­­­aði stýri­vexti niður í 0,75 pró­­­sent og afnam tíma­bundið hinn svo­­­kall­aða sveiflu­­­jöfn­un­­­ar­auka, og rík­­­is­­­stjórn Íslands, sem lækk­­­aði banka­skatt þannig að tekjur rík­­­is­­­sjóðs af honum rýrn­uðu um sex millj­­­arða króna á ári. 

Frá mars 2020 og næstu tvö árin juk­ust hrein ný útlán Lands­­­­bank­ans, Íslands­­­­­­­banka og Arion banka, með veði í íbúð, gríð­­ar­­lega. Mark­aðs­hlut­­­­deild bank­anna í öllum útistand­andi lánum til íbúð­­­­ar­­­­kaupa hefur vaxið úr 55 í meira en 70 pró­­­­sent.

Þessi miklu útlána­vöxtur mynd­aði grunn­inn að gríð­­­ar­­­legum hagn­aði bank­anna þriggja í fyrra, sem sam­tals var 81,2 millj­­­arðar króna. 

Búist við mik­illi hækkun stýri­vaxta

Hækk­andi hús­næð­is­verð er svo stærsti þátt­ur­inn í þeirri stór­auknu verð­bólgu sem mælist á Íslandi, en hún er nú 7,2 pró­sent. Seðla­banki Íslands hefur reynt ýmis­legt til að stemma stigu við ástand­inu og meðal ann­ars hækkað stýri­vexti upp í 2,75 pró­sentu­stig, sem hækkar afborg­anir af lánum og gerir það að verkum að færri geta tekið slík. 

Í sept­em­ber í fyrra ákvað fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd Seðla­banka Íslands einnig að setja reglur um hámark greiðslu­byrðar á fast­eigna­lánum og end­ur­vekja hinn svo­kall­aða sveiflu­jöfn­un­ar­auka. Áður hafði nefndin lækkað hámark veð­­setn­ing­­ar­hlut­­falls fast­­eigna­lána til neyt­enda lækkað úr 85 í 80 pró­­sent en hámarks­­hlut­­fall fyrir fyrstu kaup­endur hélst óbreytt í 90 pró­­sent.

Auglýsing
Enn sem komið er hafa þessar aðgerðir Seðla­bank­ans ekki bitið sem neinu nem­ur. Þvert á móti hækk­aði íbúða­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu um 3,1 pró­sent í síð­asta mán­uð­i. 

Því er búist við að pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­bank­inn hækki stýri­vexti enn og aftur í þess­ari viku. Spár bank­anna segja að sú hækkun verði á bil­inu 0,75 til 1,0 pró­sentu­stig. Það mun skila sér í hærri hús­næð­is­kostn­aði fyrir fleiri. 

Dýr lán og gríð­ar­leg sam­keppni um allt hús­næði sem býðst til sölu gerir það að verkum að fleiri lán­takar eru að færa sig í þau lán sem bera lægstu afborg­an­irn­ar. Það eru verð­tryggð lán, en hin mikla verð­bólga sem nú er gerir þau lán þó afar óhag­stæð, enda leggst verð­bólgan sem verð­bætur á höf­uð­stól þeirra lána. 

Sam­kvæmt nýbirtum tölum Seðla­banka Íslands um útlán banka lands­ins þá tók lands­menn verð­tryggð lán á föstum vöxtum fyrir 3,5 millj­arða króna í mars. Þeir hafa ekki tekið jafn mikið af slíkum lánum síðan í des­em­ber 2016. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mette Frederiksen, Ursula van der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB, Olaf Scholz kanslari Þýskalands, Mark Rutte forsætisráðherra Hollands og Alexander De Croo forsætisráðherra Belgíu hittust í Esbjerg.
Tíu þúsund risastórar vindmyllur
Á næstu árum og áratugum verða reistar 10 þúsund vindmyllur, til raforkuframleiðslu, í Norðursjónum. Samkomulag um þessa risaframkvæmd, sem fjórar þjóðir standa að, var undirritað í Danmörku sl. miðvikudag.
Kjarninn 22. maí 2022
Jódís Skúladóttir þingmaður VG.
Segir náin tengsl á milli hatursglæpa, vændis, kvenhaturs og útlendingahaturs
Þingmaður Vinstri grænna segir að hinsegin fólk sem fellur undir hatt fleiri minnihlutahópa sé útsettara fyrir ofbeldi en annað hinsegin fólk og því sé aldrei hægt að gefa afslátt í málaflokkum sem viðkoma þessum hópum.
Kjarninn 21. maí 2022
Hanna Katrín Friðriksson þingmaður Viðreisnar.
„Hvernig stendur á þessari vitleysu?“
Þingflokksformaður Viðreisnar telur að líta þurfi á heilbrigðiskerfið í heild sinni og spyr hvort það sé „í alvöru til of mikils ætlast að stjórnvöld ráði við það verkefni án þess að það bitni á heilsu og líðan fólks“.
Kjarninn 21. maí 2022
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ er í lykilstöðu um myndun meirihluta bæjarstjórnar.
Viðræðum Framsóknarflokksins og Vina Mosfellsbæjar slitið
Framsóknarflokkurinn í Mosfellsbæ tilkynnti Vinum Mosfellsbæjar skömmu fyrir áætlaðan fund þeirra í morgun að ákveðið hefði verið að slíta viðræðum. Líklegast er að Framsókn horfi til þess að mynda meirihluta með Samfylkingunni og Viðreisn.
Kjarninn 21. maí 2022
Gísli Pálsson
„Svartur undir stýri“: Tungutak á tímum kynþáttafordóma
Kjarninn 21. maí 2022
Horft frá toppi Úlfarsfells yfir Blikastaði
Blikastaðir eru „fallegasta byggingarland við innanverðan Faxaflóa“
„Notaleg“ laxveiði, æðardúnn í eina sæng á ári og næstu nágrannar huldufólk í hóli og kerling í bæjarfjallinu. Blikastaðir, ein fyrsta jörðin sem Viðeyjarklaustur eignaðist á 13. öld, á sér merka sögu.
Kjarninn 21. maí 2022
Selur í sínu náttúrulega umhverfi.
Ætla að gelda selina í garðinum með lyfjum
Borgaryfirvöld fundu enga lausn á óviðunandi aðstöðu selanna í Húsdýragarðinum aðra en að stækka laugina. Þeir yngstu gætu átt 3-4 áratugi eftir ólifaða. 20-30 kópum sem fæðst hafa í garðinum hefur verið lógað frá opnun hans.
Kjarninn 21. maí 2022
Í ávarpi sínu fór Katrín yfir þann lærdóm sem hægt er að draga af kórónuveirufaraldrinum, meðal annars að samheldni samfélagsins hafi reynst okkar mestu verðmæti.
Ekki einungis hægt að vísa ábyrgð á launafólk
Katrín Jakobsdóttir segir atvinnulíf og stjórnvöld bera mikla ábyrgð á bráttunni við verðbólguna og að ekki sé hægt að vísa ábyrgðinni eingöngu á launafólk í komandi kjarasamningum.
Kjarninn 20. maí 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar