Jarðgöng undir Fjarðarheiði með lengstu veggöngum í heimi

Fjarðarheiðargöng yrðu ekki aðeins lengstu veggöng á Íslandi heldur með þeim lengstu í heimi. Kostnaðurinn yrði á bilinu 44-47 milljarðar króna en með framkvæmdinni yrði hæsta fjallvegi milli þéttbýlisstaða á landinu útrýmt.

Tölvugerð mynd af gangamunna Seyðisfjarðarmegin.
Tölvugerð mynd af gangamunna Seyðisfjarðarmegin.
Auglýsing

„Hár­nála­beygj­ur“ og bratti. Snjó­þyngsli sem loka veg­inum oft og ítrekað – jafn­vel dögum sam­an. Hún er fögur akleiðin um Fjarð­ar­heiði en getur verið hættu­leg enda um að ræða hæsta fjall­veg á land­inu sem tengir saman byggð­ar­lög. Í ára­tugi hefur staðið til að grafa göng en það er ekki fyrr en nú að loks hyllir undir að þau verði að veru­leika.

Umhverf­is­mats­skýrsla áform­aðra Fjarð­ar­heið­ar­ganga Vega­gerð­ar­innar hefur verið lögð fram til kynn­ing­ar. Öllum er frjálst að skila inn umsögn­um, eigi síðar en 5. júlí.

Auglýsing

Til stendur að gera 13,3 kíló­metra löng jarð­göng, þau lengstu á land­inu og með þeim lengstu í heimi – hvorki meira né minna. Til við­bótar verða leiðir að göng­unum beggja vegna lag­færðar eða færðar til. Heild­ar­fram­kvæmdin myndi sam­kvæmt mati Vega­gerð­ar­innar kosta á bil­inu 44-47 millj­arða króna á verð­lagi des­em­ber 2021.

Göngin eiga að verða áfangi í teng­ingu allt frá Norð­firði til Seyð­is­fjarðar og þar með hluti af Hring­vegi um Aust­firði. Því í fram­hald­inu stendur til að gera göng frá Seyð­is­firði suður til Mjóa­fjarðar og svo önnur þaðan og til Norð­fjarð­ar. Fjarð­ar­heið­ar­göng eru því aðeins þau fyrstu í jarð­ganga­þrennu sem áformuð er á þessum slóð­um.

Valkostir og verndarsvæði við Fjarðarheiðargöng og vegtengingar beggja vegna. Mynd: Vegagerðin

Veg­ur­inn um Fjarð­ar­heiði er í 620 metra hæð og er þar með hæsti fjall­vegur til þétt­býl­is­staðar á land­inu þar sem aðeins er ein veg­teng­ing. Við slíkar aðstæður þarf ekki mik­inn vind­hraða yfir vetr­ar­tím­ann til þess að aðstæður verði erf­iðar fyrir sam­göng­ur. Slíkt ástand getur verið við­var­andi dögum saman og hamlað för um heið­ina. Á tíma­bil­inu 2015-2020 var veg­ur­inn lok­aður frá 29-56 daga ár hvert.

Veg­ur­inn tengir hinn til­tölu­lega unga kaup­stað Egils­staði við einn þann elsta, hinn sér­stæða Seyð­is­fjörð, þar sem húsin lúra á tak­mörk­uðu lág­lend­inu undir snar­bröttum fjöll­um. Fjöllum sem við vitum að geta byrst sig ræki­lega við ákveðnar aðstæður með til­heyr­andi aur- eða snjó­skrið­um.

Vegna snjó­þyngsla og veð­ur­að­stæðna full­nægir veg­ur­inn um Fjarð­ar­heiði alls ekki kröfum nútím­ans. Brattar brekkur beggja vegna heið­ar­innar eru oft veru­legur far­ar­tálmi fyrir flutn­inga­bíla og fólks­bíla íbúa og ferða­manna á svæð­inu, til að mynda þeirra sem koma með far­þega­ferj­unni Nor­rænu. Fjarð­ar­heiði er oft mesta eða jafn­vel eina hindr­unin sem þeir mæta í allri ferð sinni til Íslands, segir Vega­gerðin í umhverf­is­mats­skýrslu sinni.

Margar krappar beygjur eru á leiðinni upp á Fjarðarheiði. Mynd: Vegagerðin

Í brekk­unum beggja vegna Fjarð­ar­heiðar eru margar krappar beygjur og þar af fjórar svo­nefndar „hár­nála­beygj­ur“ að vest­an­verðu og að aust­an­verðu. Lang­halli er merktur 10 pró­sent á skilt­um, bæði í efstu brekkunni Hér­aðs­megin og í Efri- og Neðri- Staf Seyð­is­fjarð­ar­meg­in.

En það er fleira sem Vega­gerðin vill ná fram með fram­kvæmd­inni en að forða fólki frá því að þurfa að aka yfir heið­ina. Hún vill einnig end­ur­skoða að leiðin að henni liggi að hluta í gegnum miðbæ Egils­staða sem veldur end­ur­teknum umferð­artöfum og hættu.

Þrír val­kostir eru til skoð­unar Hér­aðs­megin gang­anna. Tveir gera ráð fyrir að Hring­veg­ur­inn verði færður út fyrir þétt­býlið á Egils­stöðum og er annar þeirra, svo­nefnd Suð­ur­leið, aðal­val­kostur Vega­gerð­ar­inn­ar. Með þeirri leið yrði Hring­veg­ur­inn færður suður fyrir Egils­staði með nýjum vega­mótum frá Skrið­dals- og Breið­dals­vegi. Sam­tals þarf 6,9 kíló­metra langa vega­gerð á Hér­aði og nýja 110 metra brú á Eyvind­ará.

Suðurleið um Egilsstaði er sú leið sem Vegagerðin vill helst fara. Kort: Vegagerðin

Seyð­is­fjarð­ar­megin yrði ganga­munni við Gufu­foss í um 130 metra hæð og þaðan eru tveir val­kostir í stöð­unni: Lag­fær­ing núver­andi veg­línu eða ný.

Þrátt fyrir að núver­andi vegur yrði lag­færður telur Vega­gerðin það ekki ákjós­an­legan val­kost með til­liti til umferð­ar­ör­ygg­is. Nýja veg­lín­an, sem er aðal­val­kostur Vega­gerð­ar­inn­ar, yrði norðar en núver­andi veg­ur. Gamli veg­ur­inn myndi áfram þjóna svæð­inu í dalnum og yrði því ekki aflagð­ur.

Almennt er það mat stofn­un­ar­innar að lít­ill munur sé á milli þess­ara tveggja kosta hvað varðar áhrif á sam­fé­lag og umhverfi. Helsti mun­ur­inn felist í land­notkun þar sem færa þyrfti golf­völl Golf­klúbbs Seyð­is­fjarðar yrði nýr vegur ofan á.

Jarð­göngin undir heið­ina yrðu tví­breið og hámarks­hrað­inn í þeim 70 km/klst. Miðað er við að þau yrðu unnin frá báðum end­um, 4-5 metrar boraðir og sprengdir í einu, efn­inu ekið út og bergið síðan styrkt eftir þörfum áður en næsta lota er tek­in.

Reiknað er með að það líði rúm­lega ár frá upp­hafi fram­kvæmda þar til göngin ná sam­an. Þá tekur við vinna við loka­styrk­ingar bergs­ins, upp­setn­ingu frá­rennsl­is­kerf­is, lýs­ingar og loft­ræst­ingar sem og upp­bygg­ing vegar með mal­biks­slit­lagi.

Valkostir vegar frá göngum inn á Seyðisfjörð eru tveir: Núverandi vegur eða nýr. Kort: Vegagerðin

Reiknað er með að við gerð Fjarð­ar­heið­ar­ganga verði unnið með tveimur gengjum og að meðal starfs­manna­fjöldi yfir árið verði um 75 manns.

Áætl­aður fram­kvæmda­tími er 7 ár.

Allir val­kostir Hér­aðs­megin koma til með að fara um svæði á C-hluta nátt­úru­minja­skrár og svæði sem var sett á nátt­úru­vernd­ar­á­ætlun 2009–2013, mis­mikið þó. Seyð­is­fjarð­ar­megin eru engin frið­lýst svæði.

Innan áhrifa­svæða val­kosta beggja vegna við göngin má hins vegar finna birki­skóg en sér­stæðir eða vist­fræði­lega mik­il­vægir birki­skógar og leifar þeirra njóta sér­stakrar verndar í nátt­úru­vernd­ar­lög­um. Forð­ast skal að raska þeim nema brýna nauð­syn beri til. Val­kostir við Egils­staði fara einnig um vot­lendi sem nýtur sömu vernd­ar.

Á stefnu­skránni frá árinu 1987

Í vel á fjórða ára­tug hafa stjórn­völd haft það á stefnu­skrá sinni að bæta sam­göngur til og frá Seyð­is­firði með jarð­göng­um. Í skýrslu sem kom út á vegum sam­göngu­ráðu­neyt­is­ins árið 1987 kom fram að göng um Fjarð­ar­heiði og Odds­skarð ættu að vera ofar­lega á for­gangs­list­an­um. En leiðin undir heið­ina til Egils­staða hefur þó ekki alltaf verið efst á blaði.

Á árunum 1988-1993 vann nefnd sem skipuð var af sam­göngu­ráð­herra að mati á jarð­ganga­kostum á Aust­ur­landi. Í skýrslu hennar voru lögð fram og bornar saman þrjár mis­mun­andi leið­ir, svo­nefnd sam­göngu­mynst­ur.

Samgöngumynstrin 3 sem nefndin skoðaði á níunda og tíunda áratug síðustu aldar.

Mynstur A var eins og þáver­andi vega­kerfi nema að því leyti að vegir um Fjarð­ar­heiði og Odds­skarð færu í jarð­göng. Í mynstri B var lögð áhersla á sjáv­ar­síð­una og því göng úr Seyð­is­firði í Mjóa­fjörð, önnur þaðan í Norð­fjörð og þau þriðju síðan undir Odds­skarð til Eski­fjarð­ar. Mynstur C tengdi síðan saman Seyð­is­fjörð og Nes­kaup­stað með tvennum göngum til Mjóa­fjarðar og síðan reiknað með teng­ingu þaðan til Hér­aðs með göngum undir Mjóa­fjarð­ar­heiði. Nefndin lagði til að mynstur C yrði val­ið.

Vega­gerðin segir að síðan þá hafi kröfur til jarð­ganga tekið breyt­ing­um. Til að mynda sé nú talið eðli­legt að göng liggi lægra í land­inu. Á síð­ari árum hafa full­trúar Seyð­is­fjarðar og álykt­anir Sam­bands sveit­ar­fé­laga á Aust­ur­landi einnig lagt mesta áherslu á göng undir Fjarð­ar­heiði.

Í kringum 2005 var ákveðið að hefja rann­sóknir á aðstæðum til ganga­gerðar milli Eski­fjarðar og Norð­fjarðar og nokkrum árum síðar var ákveðið að ráð­ast í fram­kvæmd­ir. Norð­fjarð­ar­göng voru loks opnuð fyrir umferð árið 2017. Þar með var það sam­göngu­mynstur á Aust­ur­landi sem nefnd­ar­innar frá 1993 aðhyllt­ist, ekki lengur talið raun­hæft.

EFLA vann samanburð á valkostum árið 2011. Mynd: Vegagerðin

Árið 2011 vann verk­fræði­stofan EFLA skýrslu þar sem fram kom að með teng­ingu byggð­ar­lag­anna við Hérað með göngum undir Fjarð­ar­heiði feng­ist mun betri hring­teng­ing milli þeirra allra en ein­göngu með teng­ingu undir Mjóa­fjarð­ar­heiði því með henni einni saman hefði Seyð­is­fjörður orðið enda­stöð.

Fimm árum síðar skip­aði sam­göngu­ráð­herra verk­efn­is­hóp um und­ir­bún­ing að ákvarð­ana­töku um Seyð­is­fjarð­ar­göng. Meðal verk­efna hóps­ins var að vega og meta mögu­legar sam­göngu­bætur fyrir Seyð­is­fjörð með hlið­sjón af ávinn­ingi sam­fé­lags­ins og atvinnu­lífs á svæð­inu. Skýrslan kom út 2019 og í henni var lögð til svokölluð hring­teng­ing sem fæli í sér þrenn göng: Fjarð­ar­heið­ar­göng, Mjóa­fjarð­ar­göng og Seyð­is­fjarð­ar­göng. Að mati hóps­ins myndi slík teng­ing ná miklum sam­fé­lags­legum ávinn­ingi fyrir Seyð­is­fjörð og Aust­ur­land í heild. Ávinn­ing­ur­inn fælist helst í bættum sam­göngum og sveigj­an­leika sem væri lík­legt til að styðja við búsetu á svæð­inu, atvinnu­veg og aðgang að þjón­ustu.

Og fleiri göng

Í sam­göngu­á­ætlun 2020-2034 kemur fram að gert sé ráð fyrir að í fram­haldi af Fjarð­ar­heið­ar­göngum verði ráð­ist í gerð ganga milli Seyð­is­fjarðar og Mjóa­fjarðar (Seyð­is­fjarð­ar­göng) og Mjóa­fjarðar og Fann­ar­dals í Norð­firði (Mjóa­fjarð­ar­göng).

Seyð­is­fjarð­ar­göng yrðu um 5,4 kíló­metrar að lengd og myndu liggja í grennd við Gufu­foss á Seyð­is­firði til Mjóa­fjarð­ar, við bæinn Fjörð.

Mjóa­fjarð­ar­göng yrðu um 6,9 kíló­metra löng og eru fyr­ir­huguð frá Fann­ar­dal í Norð­firði með munna í sunn­an­verðum Mjó­a­firði, á móts við bæinn Fjörð. Lengd milli Mjóa­fjarð­ar­ganga og Seyð­is­fjarð­ar­ganga yrði um 800 metr­ar.

Veginum um Fjarðarheiði er oft lokað á hverjum vetri vegna ófærðar. Skjáskot: RÚV

Þótt Fjarð­ar­heið­ar­göng yrðu meðal lengstu veg­ganga í heimi yrðu þau ekki lengstu göng á Íslandi. Á heiðum Aust­ur­lands er að finna göng sem eru mun lengri, göng sem flytja vatn úr Jöklu úr Háls­lóni að stöðv­ar­húsi Kára­hnjúka­virkj­un­ar. Þau eru tæp­lega 40 kíló­metrar að lengd.

Til­gang­ur­inn með Fjarð­ar­heið­ar­göngum er að sögn Vega­gerð­ar­innar að bæta sam­göngur á Aust­ur­landi og hafa þar með jákvæð áhrif á sam­fé­lag­ið. „Með jarð­göngum undir Fjarð­ar­heiði verða sam­göngur áreið­an­legri og örugg­ari.“ Að loknum fram­kvæmdum verður mögu­legt að halda veg­inum á milli Hér­aðs og Seyð­is­fjarðar opnum allan árs­ins hring. „Fram­kvæmdin mun styrkja byggð og atvinnu­líf á Seyð­is­firði og Aust­ur­landi öllu.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir er ritstjóri Stundarinnar, en Jón Trausti Reynisson er framkvæmdastjóri útgáfufélagsins auk þess að vera blaðamaður á miðlinum.
Útgáfufélag Stundarinnar tapaði rúmlega milljón krónum á síðasta ári
Tekjur útgáfufélags Stundarinnar námu 233,9 milljónum króna á síðasta ári og jukust þær um fjögur prósent á milli ára. Tapið af rekstrinum nam 1,2 milljónum króna í fyrra, samanborið við rúmlega sjö milljóna hagnað árið 2020.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir er utanríkisráðherra.
Inga Hrefna nýr aðstoðarmaður Þórdísar Kolbrúnar
Utanríkisráðherra er nú komin með tvo aðstoðarmenn. Alls má ríkisstjórnin ráða 27 aðstoðarmenn. Laun og starfs­­kjör aðstoð­­ar­­manna ráð­herra mið­­ast við kjör skrif­­stofu­­stjóra í ráðu­­neytum sam­­kvæmt ákvörð­unum kjara­ráðs.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Jón Gunnarsson er dómsmálaráðherra.
Leggur til að sameina héraðsdómstóla landsins í eina stofnun
Jón Gunnarsson dómsmálaráðherra er með áform um að sameina þá átta héraðsdómstóla sem eru í landinu í eina stofnun. Forsenda sameiningarinnar er að sameinaður dómstóll hafi starfsstöðvar á landsbyggðinni.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Kolafarmi frá Suður-Afríku skipað upp í pólskri höfn í sumar.
Pólverjum er vandi á höndum
Stærsti framleiðandi kola í Evrópu utan Rússlands er í vanda staddur eftir að hafa bannað innflutning á rússneskum kolum vegna innrásarinnar í Úkraínu.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Kristján Loftsson forstjóri Hvals hf. virðir hér fyrir sér dauðan hval í Hvalfirði í júlímánuði.
Lögregla væntir þess að Hvalur hf. skili dróna svissneska ríkisútvarpsins í dag
Teymi frá svissneska ríkisfjölmiðlafyrirtækinu SRG SSR flaug dróna yfir hvalstöð Hvals hf. fyrr í vikunni. Starfsmenn Hvals hf. hirtu af þeim drónann og lögreglan á Akranesi hefur krafið fyrirtækið um að skila dróna Svisslendinganna.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Hildur Björnsdóttir oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Hildur varði 9,3 milljónum í prófkjörsslaginn og átti eina og hálfa milljón afgangs
Hildur Björnsdóttir oddviti Sjálfstæðisflokksins átti 1,5 milljónir eftir í kosningasjóði sínum þegar prófkjör Sjálfstæðisflokksins í borginni var um garð gengið. Það fé ætlar hún að færa félagi sem hún sjálf stjórnar, en það heitir Frelsisborgin.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Skúli Mogensen hefur byggt upp mikla ferðaþjónustu í Hvammsvík i Hvalfirði.
Áformin einkennist af „einhvers konar firringu“
Zephyr Iceland, sem áformar vindorkuver í Hvalfirði, „forðast að snerta á kjarna málsins“ í matsáætlun á framkvæmdinni. Kjarninn er sá að mati Skúla Mogensen, eiganda sjóbaðanna í Hvammsvík, að áformin einkennast af „einhvers konar firringu“.
Kjarninn 12. ágúst 2022
Vatnsyfirborð Rínarfljóts hefur lækkað stöðugt síðustu vikur.
Hættuástand að skapast í Rínarfljóti – Munu skipin geta siglt?
Vatnsyfirborð Rínarfljóts gæti á næstu dögum orðið hættulega lágt að mati þýskra yfirvalda. Sífellt erfiðara er að flytja vörur um ána, m.a. kol og bensín. Gríðarmiklir þurrkar hafa geisað víða í Evrópu með margvíslegum afleiðingum.
Kjarninn 11. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnSunna Ósk Logadóttir
Meira úr sama flokkiInnlent