Kassadama sem varð forsætisráðherra

Konur í áhrifastöðum mega iðulega sæta háðsglósum og niðurlægjandi umælum. Því hefur forsætisráðherra Finna, Sanna Marin, fengið að kynnast. Hún hefur verið kölluð kassadama, gleðikona, tík og fleira í svipuðum dúr.

Sanna Marin, í miðjunni, ásamt fjórum ráðherrum finnsku stjórnarinnar. 12 af 19 ráðherrum eru konur.
Sanna Marin, í miðjunni, ásamt fjórum ráðherrum finnsku stjórnarinnar. 12 af 19 ráðherrum eru konur.
Auglýsing

Eftir þing­kosn­ingar sum­arið 2019 urðu stjórn­ar­skipti í Finn­landi. Fimm flokkar stóðu að nýju stjórn­inni, for­sæt­is­ráð­herra var Antti Rinne leið­togi Jafn­að­ar­manna­flokks­ins. Af 19 ráð­herrum voru 11 kon­ur. Antti Rinne sat ein­ungis örfáa mán­uði í for­sæt­is­ráðu­neyt­inu, í byrjun des­em­ber 2019 sagði hann af sér í kjöl­far verk­falls starfs­fólks pósts­ins. Þá hafði einn stjórn­ar­flokk­anna lýst yfir van­trausti á for­sæt­is­ráð­herr­ann. Rík­is­stjórnin sat þó áfram en við starfi for­sæt­is­ráð­herra tók Sanna Mar­in, vara­for­maður flokks jafn­að­ar­manna.

Sanna Mar­in, sem er fædd 1985, lauk námi í opin­berri stjórn­sýslu frá Háskól­anum í Tampere árið 2012, og var sama ár kjörin í borg­ar­stjórn Tampere. Árið 2014 varð hún vara­for­maður Jafn­að­ar­manna­flokks­ins og sett­ist á þing ári síð­ar. Þegar Antti Rinne mynd­aði stjórn sum­arið 2019 varð Sanna Marin sam­göngu- og sam­skipta­ráð­herra. Hún stopp­aði stutt í því starfi því 10. des­em­ber sama ár tók hún við starfi for­sæt­is­ráð­herra, eftir kosn­ingar í flokki jafn­að­ar­manna. Hún er yngsti for­sæt­is­ráð­herra í sögu Finn­lands.

Fjórar kon­ur, einn karl

Þótt Norð­ur­löndin hrósi sér iðu­lega þegar kemur að jafn­rétt­is­málum og telji sig standa fram­ar­lega í þeim efnum hefur jafn­rétt­ið, í gegnum tíð­ina, ekki náð til for­sæt­is­ráð­herra­emb­ætt­is­ins. Hér á Íslandi hafa tvær konur gegnt emb­ætt­inu, Jóhanna Sig­urð­ar­dóttir og Katrín Jak­obs­dótt­ir, sömu sögu er að segja frá Nor­egi, þar hafa þær Gro Harlem Brundtland og Erna Sol­berg setið á for­sæt­is­ráð­herra­stóli. Í Dan­mörku hafa tvær konur gegnt emb­ætt­inu, Helle Thorn­ing-Schmidt og Mette Frederik­sen. Finnar hafa þrisvar sinnum haft konu sem for­sæt­is­ráð­herra, Ann­eli Tuulikki Jäätteen­mäki, Mari Johanna Kiviniemi og Sanna Mar­in. Svíar reka lest­ina í þessum efn­um, ef svo má að orði kom­ast, þar hefur kona aldrei verið for­sæt­is­ráð­herra.

Þótt konur hafi, eins og áður var nefnt, borið skarðan hlut frá for­sæt­is­ráð­herra­borði, er annað upp á ten­ingnum núna. Fjórir af fimm for­sæt­is­ráð­herrum Norð­ur­land­anna eru nú kon­ur: Katrín Jak­obs­dótt­ir, Erna Sol­berg, Mette Frederik­sen og Sanna Mar­in. Sú síð­ast­nefnda er þeirra yngst, 35 ára. Fimmti for­sæt­is­ráð­herr­ann er svo Sví­inn Stefan Löf­ven. Hann er jafn­framt ald­urs­for­set­inn í ,,for­sæt­is­ráð­herra­klúbbn­um“ fæddur 1957. Erna Sol­berg er fædd 1961, Katrín Jak­obs­dóttir 1976, Mette Frederik­sen 1977 og Sanna Marin 1985, eins og fyrr var nefnt.

Vakti athygli

Þegar Sanna Marin kynnti rík­is­stjórn sína fyrir fjöl­miðlum 10. des­em­ber 2019 kom í ljós að af 19 ráð­herrum voru 12 kon­ur. For­menn allra flokk­anna fimm sem stóðu að stjórn­inni voru konur og fjórar þeirra, þar á meðal for­sæt­is­ráð­herrann, yngri en 35 ára. Þetta vakti athygli víða um heim. Í við­tölum við fjöl­miðla sagði for­sæt­is­ráð­herr­ann að vel gæti hugs­ast að þeim sem ekki þekki til finnskra stjórn­mála þyki það athygl­is­vert hve hlutur kvenna væri þar drjúgur ,,okkur þykir þetta hins­vegar sjálf­sagður hlut­ur“. Ráð­herr­ann nefndi að Finn­land hefði verið fyrsta landið í Evr­ópu þar sem konur fengu kosn­inga­rétt, það var árið 1906. Og nú eru konur 47 pró­sent þing­manna á finnska þing­inu.

Kjósa ein­stak­linga

Anne Holl­ie, pró­fessor í stjórn­mála­fræði við háskól­ann í Helsinki, sagði í við­tali að ein ástæða þess hve margar konur sitji á finnska þing­inu sé kosn­inga­fyr­ir­komu­lagið sem sé öðru­vísi en víða ann­ars stað­ar. Í Finn­landi merkir kjós­andi við þann ein­stak­ling sem hann styð­ur, og þá jafn­framt til­tek­inn flokk.

Auglýsing

Tarja Cron­berg, fyrr­ver­andi þing­maður og ráð­herra, sagði í við­tali við danska dag­blaðið Information að móðir sín hefði ætíð lagt mikla áherslu á að konur ættu að kjósa kon­ur. ,,Þegar ég var barn skildi ég þetta ekki en síðar átt­aði ég mig á því að þetta væri lík­lega þyngsta lóðið á jafn­rétt­is­vog­ar­skál­inn­i.“

Ekki allir jafn hrifnir

Þótt margir Finnar séu stoltir af hlut kvenna í stjórn­málum deila ekki allir þeim við­horf­um. Skömmu eftir að Sanna Marin tók við emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra hædd­ist Mart Helme inn­an­rík­is­ráð­herra Eist­lands að finnsku rík­is­stjórn­inni í útvarps­við­tali. Sagði að í stjórn­inni væri kassada­ma, götu­mót­mæl­endur og ómenntað lið. Fleiri orð í svip­uðum dúr lét eist­neski inn­an­rík­is­ráð­herrann, sem er íhalds­samur þjóð­ern­is­sinni, falla um finnsku stjórn­ina. Ummælin vöktu mikla athygli og Kersti Kalju­laid for­seti Eist­lands hringdi sam­stundis í Sauli Niini­stö for­seta Finn­lands. Í sím­tal­inu baðst hún afsök­unar á ummælum inn­an­rík­is­ráð­herr­ans. Finnska stjórnin greindi frá afsök­un­ar­beiðn­inni í frétta­til­kynn­ingu. Eist­neski for­sæt­is­ráð­herr­ann sagði jafn­framt frá því í fjöl­miðlum að stjórn sín mæti finnska for­sæt­is­ráð­herr­ann og finnsku stjórn­ina mik­ils. Mart Helme sagði síðar að ummæli sín hefðu verið mistúlk­uð.

Þessi mynd af finnska forsætisráðherranum vakti mikla athygli. Hefði líklega ekki þótt tiltökumál ef karl hefði átt í hlut.

Sanna Marin birti færslu á Twitter vegna umæla Mart Helme. Þar sagð­ist hún vera stolt af Finn­landi. ,,Hér getur barn úr fátækri fjöl­skyldu fengið menntun og látið drauma sína ræt­ast. Jafn­vel kassadama getur orðið for­sæt­is­ráð­herra.“ Hún vís­aði þarna til þess að sjálf ólst hún upp við kröpp kjör og vann sem ung­lingur við afgreiðslu­störf í stór­versl­un.

Þess má geta að Mart Helme var knú­inn til afsagnar í nóv­em­ber á síð­asta ári. Þá hafði hann haldið því fram að nið­ur­stöður for­seta­kosn­ing­anna í Banda­ríkj­unum hefðu verið fals­að­ar.

Snemma á síð­asta ári þegar kór­óna­veiran var fyrir alvöru farin að láta á sér kræla sagði Mart Helme að venju­legt kvef hefði skyndi­lega fengið nýtt nafn, væri nú kallað kór­óna­veira. Hann mælti með að fólk bæri gæsafitu á bring­una, klædd­ist hlýjum sokkum og yrði sér úti um hitakrem og mak­aði á kropp­inn. Þá hyrfi þetta kvef innan fárra daga.

Rann­sóknin sem breytt­ist

Fyrir nokkrum dögum birtu finnskir fjöl­miðlar nið­ur­stöðu sér­stakrar rann­sóknar sem unnin var að beiðni rík­is­stjórnar Finn­lands, þeirrar sem sat á undan núver­andi rík­is­stjórn. Rann­sókn­inni var ætlað að kom­ast að því hvort eitt­hvað væri hæft í því að Rússar reyndu með skipu­legum hætti að blanda sér í finnsk inn­an­rík­is­mál, á net­miðl­inum Twitt­er. Finnska rík­is­stjórnin fékk stofnun á vegum NATO, til að ann­ast rann­sókn­ina. Nokkuð dróst að vinna við rann­sókn­ina hæf­ist og í milli­tíð­inni höfðu orðið stjórn­ar­skipti í Finn­landi. Skemmst er frá því að segja að rann­sóknin leiddi ekki í ljós umtals­verð afskipti Rússa. En það var annað sem vakti sér­staka athygli rann­sókn­ar­hóps­ins og hann ákvað að beina sjónum að.

Níð, háð, spott og klúr­yrði

Þetta sem vakti svo mikla athygli rann­sókn­ar­hóps­ins voru ummæli og athuga­semdir um konur sem sitja á finnska þing­inu, og ráð­herrana. Rann­sókn­ar­hóp­ur­inn skoð­aði mörg hund­ruð þús­und ummæli og nið­ur­stöð­urnar voru slá­andi, eins og sagði í skýrsl­unni. Stór hluti athuga­semd­anna ein­kenn­ist af ókvæð­is­orð­um, upp­nefn­um, hót­unum og hat­urs­fullum yfir­lýs­ing­um. Stórum hluta þess­ara ummæla var beint að finnska for­sæt­is­ráð­herr­an­um, hún var til dæmis kölluð hóra, tík, gála, búð­ar­stúlka, föð­ur­leys­ingi (móðir ráð­herr­ans hefur búið með annarri konu) og fleira í sama dúr. Rík­is­stjórnin kölluð tampax-­geng­ið, sokka­buxna­stjórn­in, tíkur með vara­lit og fleira af svip­uðu tagi. Þótt karl­arnir í rík­is­stjórn­inni og á þing­inu fái líka athuga­semdir eru þær marg­falt færri og ekki jafn harð­orð­ar. Rolf Fred­heim, einn stjórn­enda rann­sókn­ar­hóps­ins sagði að hópnum hefði blöskrað að sjá orð­bragðið á net­inu ,,við fengum eig­in­lega hálf­gert áfall. Mest kom á óvart hve hat­urs­full, ræt­in, klúr og bein­línis dóna­leg ummælin í garð kvenna reynd­ust ver­a“. Ummæli um klæða­burð kvenn­anna voru mörg og oft­ast nei­kvæð, hins­vegar lítt eða ekki gerðar athuga­semdir um klæða­burð karla.

Til­raun til að þagga niður í konum

Skýrslan frá NATO StratCom, eins og rann­sókn­ar­stofn­unin heit­ir, hefur vakið tals­verða athygli í Finn­landi. Maria Ohisalo inn­an­rík­is­ráð­herra sagði í við­tali við finnska sjón­varpið að niðr­andi ummæli um konur væru aðferð til að þagga niður í þeim. ,,Þegar rökin þrýtur er gripið til níðs og háðs.“ For­sæt­is­ráð­herr­ann skrif­aði á Twitter og nefndi þar ýmis orð sem um hana hafa verið látin falla í netheim­um. Það fer vel á að enda þennan pistil á loka­orðum finnska for­sæt­is­ráð­herr­ans í pistli hennar á Twitt­er: ,,Já, konur eru í for­ystu í stjórn­inni. Get over it.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 35. þáttur: Nunnusjóguninn I
Kjarninn 22. apríl 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Vill framlengja skattfrjálsa heimild fyrir þá sem nota séreign til að borga niður húsnæði
Frá miðju ári 2014 hefur tæplega þriðjungur íslensks vinnumarkaðar fengið yfir 21 milljarð króna í skattafslátt til að borga niður húsnæðislánin sín. Nú á að framlengja það úrræði. Reykjavík vill að ríkið bæti borginni tekjutap sem úrræðið veldur henni.
Kjarninn 22. apríl 2021
Stefán Eiríksson útvarpsstjóri.
Tekjur RÚV stóðu í stað milli ára – Fengu 4,9 milljarða króna úr ríkissjóði
RÚV skilaði tapi á síðasta ári í fyrsta sinn síðan 2014 þrátt fyrir að tekjur fyrirtækisins hafi verið þær sömu og 2019. RÚV hefur á síðustu árum selt byggingarétt og lengt í skuldabréfaflokki til að auka verulega á fjárhagslegt svigrúm til skamms tíma.
Kjarninn 22. apríl 2021
28 þingmenn sögðu já.
Svona féllu atkvæði þingmanna um breytingar á sóttvarnalögum í nótt
Þingmenn tveggja flokka, Vinstri grænna og Framsóknar, greiddu allir atkvæði með tímabundnum lagabreytingum er tengjast landamærum þegar atkvæðagreiðsla fór fram í nótt. Ellefu þingmenn Sjálfstæðisflokks sögðu já, einn sagði nei og þrír voru fjarverandi.
Kjarninn 22. apríl 2021
Þórður Snær Júlíusson
Fullnaðarsigur skattsvikara
Kjarninn 22. apríl 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - Apple kynnir skífur fyrir utangátta, nýjan iMac og iPad Pro
Kjarninn 22. apríl 2021
Efstu fjórir frambjóðendur á lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi: (F.v.) Þórunn Wolfram Pétursdóttir, Sigurjón Vídalín Guðmundsson, Elva Dögg Sigurðardóttir og Guðbrandur Einarsson.
Guðbrandur leiðir lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi
Fyrsti framboðslisti Viðreisnar fyrir þingkosningarnar í haust er í Suðurkjördæmi. Guðbrandur Einarsson, forseti bæjarstjórnar í Reykjanesbæ, leiðir listann. Í öðru sæti er Þórunn Wolfram Pétursdóttir.
Kjarninn 22. apríl 2021
Katrín Baldursdóttir
Kærleikshagkerfið
Kjarninn 22. apríl 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar