Mynd: Skjáskot/Hringbraut hordur_aegisson_hringbraut_skjaskot
Mynd: Skjáskot/Hringbraut

Ritstjóri Markaðarins á hlutabréf í félögum sem hann fjallar um

Formaður Blaðamannafélagsins segir siðareglur félagsins kveða á um að blaðamenn ættu ekki að fjalla um félög sem þeir eiga hlutabréf í. Ritstjóri Markaðarins á Fréttablaðinu á hlutabréf í 13 Kauphallarfélögum að andvirði níu milljóna króna.

Þór­dís Kol­brún R. Gylfa­dótt­ir, ferða­mála-, iðn­að­ar- og nýsköp­un­ar­ráð­herra, lagði fram frum­varp um breyt­ingar á lögum um árs­reikn­inga í fyrra sem átti að stuðla að auknu gagn­sæi stærri kerf­is­lega mik­il­vægra félaga. Frum­varpið var sam­þykkt á Alþingi og tóku lögin svo gildi í upp­hafi árs 2021.

Á meðal þess sem lögin leiddu af sér var að öll skráð félög á hluta­bréfa­mark­aði þurftu, í fyrsta sinn, að birta heild­ar­hlut­haf­alista sína opin­ber­lega í sam­stæðu­reikn­ingum sem þau skil­uðu inn til árs­reikn­inga­skrár. Áður hafði ein­ungis verið hægt að sjá hverjir 20 stærstu eig­endur hvers félags voru. Því var um mikla breyt­ingu að ræða.

Önnur breyt­ing sem varð þegar lögin tóku gildi er sú að aðgangur að árs­reikn­ingum er gjald­frjáls á vef Rík­is­skatt­stjóra. Því var, allt í einu, hægt að nálg­ast upp­lýs­ingar um fjár­hags­lega hags­muni þús­unda ein­stak­linga, þar án greiðslu.

Auglýsing

Á und­an­förnum árum hafa verið stigin skref í sem skylda ákveðna hópa til að skrá skil­greinda hags­muni sína og gera þá skrán­ingu opin­bera. Til­gangur þess er að auka traust í sam­fé­lag­inu. Þannig þurfa þing­menn, sumir sveit­ar­stjórn­ar­menn og emb­ætt­is­menn til dæmis að gera grein fyrir ákveðnum eignum sínum í hags­muna­skrán­ingu. Þar á meðal er hluta­fjár­eign. Til við­bótar liggur fyrir að aðr­ir, til dæmis blaða- og frétta­menn, geta skapað hags­muna­á­rekstra með því að eiga hlut í skráðum félögum sem þeir svo fjalla um í starfi sínu.

Kjarn­inn hefur und­an­farnar vikur greint þá hlut­haf­alista sem birti voru í sam­stæðu­reikn­ingum skráðra félaga með það fyrir augum að ganga úr skugga hvort settum reglum um hags­muna­skrán­ingu sé fylgt, og hvort mögu­legir hags­muna­á­rekstrar séu til stað­ar.

Siða­reglur ná til hluta­bréfa­eignar

Í fimmtu grein siða­reglna Blaða­manna­fé­lags­ins stend­ur:

Blaða­maður var­ast að lenda í hags­muna­á­grein­ingi, til dæmis með því að flytja fréttir eða frá­sagnir af fyr­ir­tækjum eða hags­muna­sam­tökum þar sem hann á sjálfur aðild.

Í svari við fyr­ir­spurn Kjarn­ans segir Sig­ríður Dögg Auð­uns­dótt­ir, for­maður félags­ins, þessa reglu eiga við um hluta­bréfa­eign blaða­manna og að engu máli skipti hversu stóran hlut þeir eiga. Hins vegar gildir þessi regla almennt ekki um frétta­þuli ef þeir hafa ekki komið nálægt því að vinna frétt­ina sjálfir, sam­kvæmt henni.

Sigríður Dögg Auðunsdóttir, formaður Blaðamannafélags Íslands.
Mynd: Aðsend

Svip­aðar reglur má finna í reglum Siða­nefndar breskra fjöl­miðla (IPSO). Sam­kvæmt þeim mega við­skipta­blaða­menn ekki fjalla um félög tengd fjár­mála­gern­ingum sem þeir eða skyld­menni þeirra eiga stóran hlut í, án þess að greina frá því við rit­stjóra. Sömu­leiðis mega þeir ekki kaupa hluti í félögum sem þeir hafa nýlega skrifað fréttir um eða munu skrifa um í náinni fram­tíð.

Siða­reglur hjá New York Times eru afdrátt­ar­laus­ari, en sam­kvæmt þeim mega blaða­menn ekki eiga fjár­mála­gern­inga í neinum félögum sem koma fyrir í umfjöll­unum þeirra. Hið sama gildir um starfs­menn danska rík­is­út­varps­ins DR, en starfs­menn norska dag­blaðs­ins Aften­posten mega ekki eiga nein bréf á norskum hluta­bréfa­mark­aði yfir höf­uð.

Níu millj­ónir króna bundnar í skráðum félögum

Hörður Ægis­son, rit­stjóri Mark­að­ar­ins á Frétta­blað­inu, er skráður hlut­hafi í 13 félögum í Kaup­höll­inni. Þar af á hann fimm millj­óna króna hlut í Arion banka og eins millj­óna króna hlut í Mar­el.

Mark­aðsvirði hluta­bréf­anna sem Hörður er skráður fyrir nemur sam­tals rúm­lega níu millj­ónum króna. Meiri­hluti þeirra er í Arion banka og Mar­el, en hann á einnig yfir 100 þús­und króna hlut í Kviku, Icelanda­ir, Reitum og Brimi.

Auglýsing

Það sem af er ári hefur Hörður skrifað að minnsta kosti 19 fréttir um Arion banka og eina frétt um Mar­el. Þar að auki hefur hann tekið við­tal við við sér­fræð­ing hjá Arion banka í sjón­varps­þætti Mark­að­ar­ins, sem sýndur er á Hring­braut, og skrifað fjölda ann­arra frétta um hin félögin sem hann á hluta­bréf í.

Kallar hluta­bréfa­eign­ina óveru­lega

Sam­kvæmt Jóni Þór­is­syni, rit­stjóra Frétta­blaðs­ins, kveða siða­reglur starfs­manna blaðs­ins á um að halda skuli siða­reglum Blaða­manna­fé­lags Íslands í heiðri.

Í svari við fyr­ir­spurn Kjarn­ans segir Hörður hins vegar að hluta­bréfa­eign sín sé óveru­leg og að ekk­ert í siða­reglum Frétta­blaðs­ins kveði á um að starfs­mönnum bæri að upp­lýsa um slíka eign.

Aðspurður hvort hann hafi þurft að meta hæfi sitt til að fjalla um félögin sem hann er hlut­hafi að vegna fjár­hags­legra hags­muna sagði hann: „Ég, ásamt sam­starfs­fé­lögum mínum á Mark­að­in­um, metum reglu­lega hæfi okkar til að fjalla um marg­vís­leg frétta­mál hverju sinni, rétt eins og vænt­an­lega er gert á rit­stjórnum allra fjöl­miðla.“

Aðrir blaða­menn á hlut­haf­alist­unum

Engin sér­stök hags­muna­skrán­ing er til fyrir blaða­menn, en alþing­is­menn, borg­ar­full­trúar og hátt­settir emb­ætt­is­menn þurfa allir að til­greina ef þeir eiga hluta­bréf að and­virði meira en milljón króna.

Auglýsing

Á hlut­haf­alistum skráðra félaga í Kaup­höll­inni má einnig finna blaða­menn á öðrum fjöl­miðlum en Kjarn­inn fann engin til­vik um að þeir sem ættu meira en milljón krónur í hluta­bréf hefðu flutt fréttir af félögum sem þeir áttu aðild að.

Heiðar Örn Sig­ur­finns­son, vara­f­rétta­stjóri RÚV, sagði að starfs­reglur þar væru sam­bæri­legar siða­reglum Blaða­manna­fé­lags­ins í svari við fyr­ir­spurn Kjarn­ans, þótt ekki sé getið sér­stak­lega um hluta­bréfa­eign. Sam­kvæmt honum eiga frétta- og dag­skrár­gerð­ar­menn á RÚV að forð­ast að fjalla um mál sem þeir séu tengdir fjár­hags­lega, en séu þeir í vafa skulu þeir hafa sam­band við frétta­stjóra eða dag­skrár­stjóra.

Telur birt­ing­una fara gegn lögum

Ekki er víst hvort heild­ar­hlut­haf­alist­arnir sem not­aðir voru til að finna hluta­bréfa­eign blaða­mann­anna verði aðgengi­legir í langan tíma, en líkt og Kjarn­inn fjall­aði um á dög­unum telur Per­sónu­vernd birt­ingu þeirra fara gegn lög­um.

Í áliti sem stofn­unin birti í þar­síð­ustu viku segir að orða­lag laga­breyt­ing­anna feli að óbreyttu ekki í sér nægi­lega skýra heim­ild til birt­ing­ar­lista yfir alla hlut­hafa félaga sem undir lögin falla með árs­reikn­ingum þeirra. Þess má geta að árið 2018 fetti stofn­unin fingur út í það að Kaup­höllin sjálf birti reglu­lega upp­færðar upp­lýs­ingar um 20 stærstu hlut­hafa skráðra félaga á vef sín­um.

Per­sónu­vernd lagði fyrir rík­is­skatt­stjóra að láta af slíkri birt­ingu upp­lýs­inga innan mán­aðar frá ákvörð­un­inni, það er að segja fyrir 18. júlí næst­kom­andi.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Efnisflokkar:
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar