Samningar um aðgöngumiðann að innri markaðnum lausir í fjórtán mánuði

Fors----a1-7_crop.jpg
Auglýsing

Við­ræður Íslands, Nor­egs og Liect­hen­stein  ríkj­anna þriggja sem eru aðilar að samn­ingnum um Evr­ópska efna­hags­svæðið (EES), við Evr­ópu­sam­bandið um greiðslur í þró­un­ar­sjóð EFTA hafa enn hafa enn ekki borið ávöxt. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans er verið að reyna að mjaka mál­inu áfram en fátt frétt­næmt hefur gerst unda­farna mán­uði.

Greiðslur í sjóð­inn eru oft kall­aðar aðgangs­mið­inn að innri mark­aði Evr­ópu, gjaldið sem ríkin þrjú greiða fyrir aukað­ild sína að þessumstærsta útflutn­ings­mark­aði sínum án þess að vera full­gildir með­limir Evr­ópu­sam­bands­ins.

Frá árinu 1994, þegar EES-­samn­ing­ur­inn gekk í gildi, hefur þurft að end­ur­semja um þennan aðgöngu­miða á fimm ára fresti. Samn­ingar um greiðslur í sjóð­inn hafa nú verið lausir frá 30. apríl 2014, eða í rúma fjórtán mán­uði. Ástæða þess að illa hefur gengið að semja nú er sú að Evr­ópu­sam­bandið hefur farið fram á allt að þriðj­ungs­hækkun á fram­lögum í sjóð­inn, sem EES-löndin þrjú hafa ekki viljað sætta sig við.

Auglýsing

Ef gengið yrði að upp­haf­legum kröfum Evr­ópu­sam­bands­ins myndi Ísland þurfa að greiða um 6,5 millj­arða króna í sjóð­inn vegna tíma­bils­ins 2014-2019. Fyrir síð­asta samn­ings­tíma­bil, sem stóð frá 2009-2014, greiddum við 4,9 millj­arða króna. Því yrði um hækkun upp á 1,6 millj­arða króna að ræða. Ekk­ert EFTA-­ríkj­anna þriggja sem greiða í sjóð­inn eru til­búin til að ganga að þessum kröfum og taka á sig hækk­anir af þess­ari stærð­argráðu.

Vinnur gegn mis­munun í ríkjum ESB



Þró­un­ar­sjóður EFTA var settur upp sem hluti af EES-­samn­ingn­um, sem gekk í gildi 1. jan­úar 1994. EFTA-­ríkin Ísland, Nor­egur og Liect­hen­stein greiða í hann eftir stærð og lands­fram­leiðslu hvers þeirra. Yfir­lýstur til­gangur hans er að vinna gegn efna­hags­legri- og félags­legri mis­munum í þeim ríkjum Evr­ópu­sam­bands­ins sem þiggja aðstoð úr sjóðn­um.

Styrkir eru greiddir út á grund­velli áætl­anna sem styrkt­ar­löndin gera. Á síð­asta samn­ings­tíma­bili runnu greiðslur úr sjóðnum til 15 Evr­ópu­sam­bands­landa sem upp­fylltu skil­yrði til að þiggja þær. Stærstu heild­ar­styrkirnir fóru til Pól­lands (267 millj­ónir evra) og Rúm­eníu (191 milljón evr­a). Önnur ríki sem fengu greiðslur eru Bulgar­ía, Kýp­ur, Tékk­land, Eist­land, Grikk­land, Ung­verja­land, Lett­land, Lit­há­en, Malta, Portú­gal, Slóvakía, Sló­venía og Spánn.

Ekki í fyrsta sinn sem illa gengur að semja



Þetta er alls ekki í fyrsta sinn sem við­ræður um end­ur­nýjun á sam­komu­lag­inu ganga illa. Þegar sam­komu­lagið rann út árið 2009 tók tæpt ár að semja um nýja lausn, en hún lá ekki fyrir fyrr en á fyrri hluta árs­ins 2010. Sá tími sem nú er lið­inn síðan að sam­komu­lagið rann út er því orð­inn tölu­vert lengri en sá sem leið síð­ast.

Í það skiptið var samið um að fram­lög Íslands, Nor­egs og Liect­hen­stein myndu hækka um 33 pró­sent á milli tíma­bila en að tvö síð­ar­nefndu ríkin myndu taka meiri hluta hækk­un­ar­innar á sínar herðar vegna þeirrar stöðu sem var uppi í íslensku efna­hags­lífi eftir banka­hrunið haustið 2008. Heim­ildir Kjarn­ans herma að kröfur Evr­ópu­sam­bands­ins um hækkun nú hafi verið að sam­bæri­legri stærð­argráðu og um samd­ist síð­ast.

Sam­kvæmt síð­asta sam­komu­lagi greiddu EES-­ríkin tæpan millj­arð evra, tæp­lega 150 millj­arða króna á verð­lagi dags­ins í dag, í sjóð­inn. Þar af greiddu­Norð­menn tæp­lega 95 pró­sent upp­hæð­ar­inn­ar. Til við­bótar felur sam­komu­lagið um greiðslur EES-­ríkj­anna til Evr­ópu­sam­bands­ins í sér að Norð­menn greiða til hliðar í sér­stakan Þró­un­ar­sjóð Nor­egs. Alls borg­uðu Norð­menn tæpa 125 millj­arða króna í hann á tíma­bil­inu. Þeir greiddu því um 260 millj­arða króna fyrir aðgöngu sína að innri mark­aðn­um. Ljóst er að þorri þeirrar fjár­hags­legu byrðar sem greiðsl­urnar orsaka lenda á Norð­mönn­um.

Ástæður þessa eru ein­fald­ar. Þegar upp­haf­lega var samið um greiðsl­urnar þá var ákveðið að fram­lag hverrar þjóðar fyrir sig myndi reikn­ast út frá lands­fram­leiðslu og höfða­tölu. Norð­menn eru lang­rík­asta og lang­fjöl­menn­asta EFTA-­ríkið sem á aðild að EES-­samn­ingnum og borgar þar af leið­andi lang mest.

1. maí Mögu­leg aðild að Evr­ópu­sam­band­inu hefur verið mikið hita­mál á Íslandi um ára­langt skeið. Sitj­andi rík­is­stjórn er and­víg aðild og hefur lagt mikið á sig til að Ísland sé ekki lengur talið umsókn­ar­ríki að sam­band­in­u.

 

Greiðslur Íslands auk­ist um 70 pró­sent



Greiðslur Íslands voru mun lægri, þótt þær hafi farið ört hækk­and­i.  Frá árinu 1994, þegar EES-­samn­ing­ur­inn gekk í gildi, og fram til 1. maí 2009 greiddum við sam­tals 2,9 millj­arða króna á verð­lagi árs­ins 2010. Þrátt fyrir að Íslandi hafi verið sýnt skiln­ingur í síð­asta samn­ingi þá juk­ust greiðslur lands­ins samt sem áður gríð­ar­lega og voru 4,9 millj­arðar króna á árunum 2009-2014. Þar af er áætlað að við greiddum um 1,4 millj­arða króna í sjóð­inn í fyrra, á árinu 2014. Aðgöngu­mið­inn að innri mark­aði Evr­ópu­sam­bands­ins er því að hækka mjög hratt í verði. Greiðslur Íslands á síð­ustu fimm árum eru 70 pró­sent hærri en greitt var í sjóð­inn fimmtán árin þar áður.

Við­ræður um nýtt sam­komu­lag hófust snemma á síð­asta ári. Fyrsti form­legi fundur EFTA-­ríkj­anna og full­trúa Evr­ópu­sam­bands­ins vegna þess var 22. jan­úar síð­ast­lið­inn. Við­ræður um nýtt sam­komu­lag hófust snemma á síð­asta ári. Fyrsti form­legi fundur EFTA-­ríkj­anna og full­trúa Evr­ópu­sam­bands­ins vegna þess var 22. jan­úar síð­ast­lið­inn.

Mik­il­væg­asti við­skipta­samn­ingur Íslands



EES-­samn­ing­ur­inn er mik­il­væg­asti við­skipta­samn­ingur sem Ísland hefur gert. Hann veitir Íslandi nokk­urs­konar auka­að­ild að innir mark­aði Evr­ópu án tolla og gjalda á flestar vör­ur. Um 80 pró­sent af útflutn­ingi okkar fer til Evr­ópu, að lang­mestu leyti til landa sem til­heyra innri mark­að­in­um, og um 60 pró­sent af því sem við flytjum inn koma það­an.

Van­kost­irnir við EES-­samn­ing­inn eru síðan þeir að Ísland und­ir­gekkst að taka upp stóran hluta af reglu­verki Evr­ópu­sam­bands­ins án þess að geta haft nokkur áhrif á mótun þess. Í Evr­ópu­stefnu sitj­andi rík­is­stjórnar er lögð áhersla á að efla hags­muna­gæslu Íslands innan EES og stór­efldu sam­starfi við Norð­menn á þeim vett­vangi. Þess­ari stefnu eigi að fram­fylgja meðal ann­ars með því að koma sjón­ar­miðum Íslands á fram í lög­gjaf­ar­starfi Evr­ópu­sam­bands­ins strax á fyrstu stigum mála. Það er ljóst að slík hags­muna­gæsla mun kosta tölu­vert fé, enda nauð­syn­legt að fjölga veru­lega starfs­fólki í Brus­sel, aðal­bæki­stöð Evr­ópu­sam­bands­ins, til að fram­fylgja henni.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
James Hatuikulipi.
Enn einn „hákarlinn“ fellur – Hatuikulipi segir af sér
Allir þrír áhrifamennirnir í Namibíu sem tryggðu Samherja kvóta á undirverði gegn ætluðum mútugreiðslum hafa nú sagt af sér.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Mussila hlýtur Norrænu EdTech verðlaunin
Sprotafyrirtækið Mussila framleiðir hugbúnað sem kennir börnum tónlist í gegnum skapandi umhverfi.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Vitundarvarpið
Vitundarvarpið
Vitundarvarpið – Lífið breyttist eftir að Kamilla kynntist kakóinu
Kjarninn 20. nóvember 2019
Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Menntamálaráðuneytið telur sig hafa uppfyllt eftirlitsskyldu sína með RÚV
Mennta- og menningarmálaráðuneytið tekur ekki afstöðu til ábend­ingar Rík­is­end­ur­skoð­unar um að færa eign­ar­hlut rík­is­ins í RÚV til fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­is­ins. Ráðu­neytið segir að það sé Alþingis að ákvarða um slíkt.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Haukur ráðinn framkvæmdastjóri fjármálastöðugleika hjá Seðlabankanum
Enn hefur ekki verið ráðið í stöðu varaseðlabankastjóra á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Ásta Svavarsdóttir
Þú ert svo sæt svona réttindalaus
Kjarninn 20. nóvember 2019
Samherji kynnti Síldarvinnsluna sem hluta af samstæðunni
Þegar Samherji kynnti samstæðuna sína erlendis þá var Síldarvinnslan kynnt sem uppsjávarhluti hennar og myndir birtar af starfsemi fyrirtækisins. Á Íslandi hefur Samherji aldrei gengist við því að Síldarvinnslan sé tengdur aðili.
Kjarninn 20. nóvember 2019
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir – Útskurður
Kjarninn 20. nóvember 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None