Samningar um aðgöngumiðann að innri markaðnum lausir í fjórtán mánuði

Fors----a1-7_crop.jpg
Auglýsing

Við­ræður Íslands, Nor­egs og Liect­hen­stein  ríkj­anna þriggja sem eru aðilar að samn­ingnum um Evr­ópska efna­hags­svæðið (EES), við Evr­ópu­sam­bandið um greiðslur í þró­un­ar­sjóð EFTA hafa enn hafa enn ekki borið ávöxt. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans er verið að reyna að mjaka mál­inu áfram en fátt frétt­næmt hefur gerst unda­farna mán­uði.

Greiðslur í sjóð­inn eru oft kall­aðar aðgangs­mið­inn að innri mark­aði Evr­ópu, gjaldið sem ríkin þrjú greiða fyrir aukað­ild sína að þessumstærsta útflutn­ings­mark­aði sínum án þess að vera full­gildir með­limir Evr­ópu­sam­bands­ins.

Frá árinu 1994, þegar EES-­samn­ing­ur­inn gekk í gildi, hefur þurft að end­ur­semja um þennan aðgöngu­miða á fimm ára fresti. Samn­ingar um greiðslur í sjóð­inn hafa nú verið lausir frá 30. apríl 2014, eða í rúma fjórtán mán­uði. Ástæða þess að illa hefur gengið að semja nú er sú að Evr­ópu­sam­bandið hefur farið fram á allt að þriðj­ungs­hækkun á fram­lögum í sjóð­inn, sem EES-löndin þrjú hafa ekki viljað sætta sig við.

Auglýsing

Ef gengið yrði að upp­haf­legum kröfum Evr­ópu­sam­bands­ins myndi Ísland þurfa að greiða um 6,5 millj­arða króna í sjóð­inn vegna tíma­bils­ins 2014-2019. Fyrir síð­asta samn­ings­tíma­bil, sem stóð frá 2009-2014, greiddum við 4,9 millj­arða króna. Því yrði um hækkun upp á 1,6 millj­arða króna að ræða. Ekk­ert EFTA-­ríkj­anna þriggja sem greiða í sjóð­inn eru til­búin til að ganga að þessum kröfum og taka á sig hækk­anir af þess­ari stærð­argráðu.

Vinnur gegn mis­munun í ríkjum ESB



Þró­un­ar­sjóður EFTA var settur upp sem hluti af EES-­samn­ingn­um, sem gekk í gildi 1. jan­úar 1994. EFTA-­ríkin Ísland, Nor­egur og Liect­hen­stein greiða í hann eftir stærð og lands­fram­leiðslu hvers þeirra. Yfir­lýstur til­gangur hans er að vinna gegn efna­hags­legri- og félags­legri mis­munum í þeim ríkjum Evr­ópu­sam­bands­ins sem þiggja aðstoð úr sjóðn­um.

Styrkir eru greiddir út á grund­velli áætl­anna sem styrkt­ar­löndin gera. Á síð­asta samn­ings­tíma­bili runnu greiðslur úr sjóðnum til 15 Evr­ópu­sam­bands­landa sem upp­fylltu skil­yrði til að þiggja þær. Stærstu heild­ar­styrkirnir fóru til Pól­lands (267 millj­ónir evra) og Rúm­eníu (191 milljón evr­a). Önnur ríki sem fengu greiðslur eru Bulgar­ía, Kýp­ur, Tékk­land, Eist­land, Grikk­land, Ung­verja­land, Lett­land, Lit­há­en, Malta, Portú­gal, Slóvakía, Sló­venía og Spánn.

Ekki í fyrsta sinn sem illa gengur að semja



Þetta er alls ekki í fyrsta sinn sem við­ræður um end­ur­nýjun á sam­komu­lag­inu ganga illa. Þegar sam­komu­lagið rann út árið 2009 tók tæpt ár að semja um nýja lausn, en hún lá ekki fyrir fyrr en á fyrri hluta árs­ins 2010. Sá tími sem nú er lið­inn síðan að sam­komu­lagið rann út er því orð­inn tölu­vert lengri en sá sem leið síð­ast.

Í það skiptið var samið um að fram­lög Íslands, Nor­egs og Liect­hen­stein myndu hækka um 33 pró­sent á milli tíma­bila en að tvö síð­ar­nefndu ríkin myndu taka meiri hluta hækk­un­ar­innar á sínar herðar vegna þeirrar stöðu sem var uppi í íslensku efna­hags­lífi eftir banka­hrunið haustið 2008. Heim­ildir Kjarn­ans herma að kröfur Evr­ópu­sam­bands­ins um hækkun nú hafi verið að sam­bæri­legri stærð­argráðu og um samd­ist síð­ast.

Sam­kvæmt síð­asta sam­komu­lagi greiddu EES-­ríkin tæpan millj­arð evra, tæp­lega 150 millj­arða króna á verð­lagi dags­ins í dag, í sjóð­inn. Þar af greiddu­Norð­menn tæp­lega 95 pró­sent upp­hæð­ar­inn­ar. Til við­bótar felur sam­komu­lagið um greiðslur EES-­ríkj­anna til Evr­ópu­sam­bands­ins í sér að Norð­menn greiða til hliðar í sér­stakan Þró­un­ar­sjóð Nor­egs. Alls borg­uðu Norð­menn tæpa 125 millj­arða króna í hann á tíma­bil­inu. Þeir greiddu því um 260 millj­arða króna fyrir aðgöngu sína að innri mark­aðn­um. Ljóst er að þorri þeirrar fjár­hags­legu byrðar sem greiðsl­urnar orsaka lenda á Norð­mönn­um.

Ástæður þessa eru ein­fald­ar. Þegar upp­haf­lega var samið um greiðsl­urnar þá var ákveðið að fram­lag hverrar þjóðar fyrir sig myndi reikn­ast út frá lands­fram­leiðslu og höfða­tölu. Norð­menn eru lang­rík­asta og lang­fjöl­menn­asta EFTA-­ríkið sem á aðild að EES-­samn­ingnum og borgar þar af leið­andi lang mest.

1. maí Mögu­leg aðild að Evr­ópu­sam­band­inu hefur verið mikið hita­mál á Íslandi um ára­langt skeið. Sitj­andi rík­is­stjórn er and­víg aðild og hefur lagt mikið á sig til að Ísland sé ekki lengur talið umsókn­ar­ríki að sam­band­in­u.

 

Greiðslur Íslands auk­ist um 70 pró­sent



Greiðslur Íslands voru mun lægri, þótt þær hafi farið ört hækk­and­i.  Frá árinu 1994, þegar EES-­samn­ing­ur­inn gekk í gildi, og fram til 1. maí 2009 greiddum við sam­tals 2,9 millj­arða króna á verð­lagi árs­ins 2010. Þrátt fyrir að Íslandi hafi verið sýnt skiln­ingur í síð­asta samn­ingi þá juk­ust greiðslur lands­ins samt sem áður gríð­ar­lega og voru 4,9 millj­arðar króna á árunum 2009-2014. Þar af er áætlað að við greiddum um 1,4 millj­arða króna í sjóð­inn í fyrra, á árinu 2014. Aðgöngu­mið­inn að innri mark­aði Evr­ópu­sam­bands­ins er því að hækka mjög hratt í verði. Greiðslur Íslands á síð­ustu fimm árum eru 70 pró­sent hærri en greitt var í sjóð­inn fimmtán árin þar áður.

Við­ræður um nýtt sam­komu­lag hófust snemma á síð­asta ári. Fyrsti form­legi fundur EFTA-­ríkj­anna og full­trúa Evr­ópu­sam­bands­ins vegna þess var 22. jan­úar síð­ast­lið­inn. Við­ræður um nýtt sam­komu­lag hófust snemma á síð­asta ári. Fyrsti form­legi fundur EFTA-­ríkj­anna og full­trúa Evr­ópu­sam­bands­ins vegna þess var 22. jan­úar síð­ast­lið­inn.

Mik­il­væg­asti við­skipta­samn­ingur Íslands



EES-­samn­ing­ur­inn er mik­il­væg­asti við­skipta­samn­ingur sem Ísland hefur gert. Hann veitir Íslandi nokk­urs­konar auka­að­ild að innir mark­aði Evr­ópu án tolla og gjalda á flestar vör­ur. Um 80 pró­sent af útflutn­ingi okkar fer til Evr­ópu, að lang­mestu leyti til landa sem til­heyra innri mark­að­in­um, og um 60 pró­sent af því sem við flytjum inn koma það­an.

Van­kost­irnir við EES-­samn­ing­inn eru síðan þeir að Ísland und­ir­gekkst að taka upp stóran hluta af reglu­verki Evr­ópu­sam­bands­ins án þess að geta haft nokkur áhrif á mótun þess. Í Evr­ópu­stefnu sitj­andi rík­is­stjórnar er lögð áhersla á að efla hags­muna­gæslu Íslands innan EES og stór­efldu sam­starfi við Norð­menn á þeim vett­vangi. Þess­ari stefnu eigi að fram­fylgja meðal ann­ars með því að koma sjón­ar­miðum Íslands á fram í lög­gjaf­ar­starfi Evr­ópu­sam­bands­ins strax á fyrstu stigum mála. Það er ljóst að slík hags­muna­gæsla mun kosta tölu­vert fé, enda nauð­syn­legt að fjölga veru­lega starfs­fólki í Brus­sel, aðal­bæki­stöð Evr­ópu­sam­bands­ins, til að fram­fylgja henni.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Komum á dag- og göngudeildir fækkaði um 30 prósent í faraldrinum
Komum á dag- og göngudeildir fækkaði að meðaltali um 30 prósent á meðan kórónuveirufaraldurinn stóð sem hæst. Þá fækkaði samskiptum við sjálfstætt starfandi sérfræðinga um 25 prósent, samkvæmt upplýsingum frá landlækni.
Kjarninn 13. júlí 2020
Kári Stefánsson, forstjóri ÍE.
Íslensk erfðagreining heldur áfram að skima í viku í viðbót
Til stóð að dagurinn í dag ætti að vera síðasti dagurinn sem Íslensk erfðagreining myndi skima á landamærunum.
Kjarninn 13. júlí 2020
Mótefni minnkar strax á fyrstu mánuðum
Þó að mótefni sem líkaminn myndar gegn veirunni SARS-CoV-2 sem veldur COVID-19 minnki þegar á fyrstu þremur mánuðunum eftir að þau verða þarf það ekki að þýða að ónæmi viðkomandi sé ekki lengur til staðar.
Kjarninn 13. júlí 2020
Veldi Storytel stækkar
Fyrstu tíu daga júlímánaðar keypti Storytel ráðandi hluti í tveimur fyrirtækjum og eitt til viðbótar.
Kjarninn 13. júlí 2020
Icelandair skrifar undir samning við lettneska flugfélagið airBaltic
Um er að ræða samstarfssamning sem felur í sér að bæði flugfélögin geta selt og gefið út flugmiða hvort hjá öðru.
Kjarninn 13. júlí 2020
(F.v.) Richard Curtis, Jerry Greenfield og Abigail Disney eru meðal þeirra milljónamæringa sem skrifa undir bréfið.
Auðmenn vilja að ríkisstjórnir hækki skatta „á fólk eins og okkur“
„Milljónamæringar eins og við gegna lykilhlutverki í því að græða heiminn,“ segir í bréfi 83 auðmanna sem vilja skattahækkanir á ríkt fólk – eins og þá sjálfa – til að draga úr misrétti vegna COVID-19 og flýta fyrir efnahagsbata.
Kjarninn 13. júlí 2020
Dagur B. Eggertsson
Dagur: Nauðsyn­legt að hætta skot­grafa­hernaði varðandi ferðamáta
Borgarstjórinn segir að nauðsyn­legt sé að kom­ast „út úr þeim skot­grafa­hernaði að líta á að ein­hver einn ferðamáti skuli ráða“. Hann vill að Borgarlínunni verði flýtt.
Kjarninn 13. júlí 2020
Charles Michel, formaður leiðtogaráðs ESB, á blaðamannafundi síðasta föstudag.
Erfiðar viðræður um björgunarpakka ESB framundan
Aðildarríki Evrópusambandsins munu reyna að sammælast um björgunarpakka vegna efnahagslegra afleiðinga COVID-19 faraldursins næsta föstudag. Búist er við erfiðum viðræðum þar sem mikill ágreiningur ríkir milli landa um stærð og eðli útgjaldanna.
Kjarninn 12. júlí 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None