Samþjöppun í sjávarútvegi aukist – Tíu stærstu halda á tveimur þriðja hluta kvótans

Á einu ári hefur heildarverðmæti úthlutaðs kvóta sem tíu stærstu útgerðir landsins halda á farið úr því að vera 53 prósent í að vera rúmlega 67 prósent. Auknar heimildir til að veiða loðnu skipta þar umtalsverðu máli.

Brim, Ísfélag Vestmannaeyja, Samherji og Síldarvinnslan eru þau fjögur sjávarútvegsfyrirtæki sem halda á mestum kvóta. Guðmundur Kristjánsson, Guðbjörg Matthíasdóttir, Þorsteinn Már Baldvinsson og Gunnþór Ingvason stýra eða eiga þau fyrirtæki.
Brim, Ísfélag Vestmannaeyja, Samherji og Síldarvinnslan eru þau fjögur sjávarútvegsfyrirtæki sem halda á mestum kvóta. Guðmundur Kristjánsson, Guðbjörg Matthíasdóttir, Þorsteinn Már Baldvinsson og Gunnþór Ingvason stýra eða eiga þau fyrirtæki.
Auglýsing

Þegar Fiski­stofa tók saman kvóta­stöðu allra útgerða í fyrra­haust var nið­ur­staðan sú að engin ein útgerð héldi á meiri kvóta en lög heim­ila, en sam­kvæmt því má engin ein tengd blokk hald á meira en tólf pró­sent af heild­ar­verð­mæti úthlut­aðra afla­heim­ilda hverju sinni. Brim, sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki sem er skráð á mark­að, var efst á list­anum yfir þær útgerðir sem héldu á mestu með 10,45 pró­sent af úthlut­uðum kvóta. 

­Tíu stærstu útgerð­irnar héldu sam­an­lagt á 53,1 pró­sent af kvót­an­um. Það var svipuð staða og hafði verið árin á und­an. 

Fiski­stofa, sem hefur eft­ir­lit með því að yfir­ráð ein­stakra aðila yfir afla­hlut­deildum fari ekki umfram lög­bundin mörk, birti nýja sam­an­tekt á sam­þjöppun afla­hlut­deildar í gær. Þar birt­ist ný staða. Nú er ein útgerð, Brim, komin yfir lög­bundið kvóta­þak og tíu stærstu útgerð­irnar halda nú á 67,45 pró­sent á öllum úthlut­uðum kvóta. 

Listi yfir þau tíu sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki sem halda á hæstri hlut­deild af kvóta:

  1. Brim hf. 13,20 pró­sent
  2. Ísfé­lag Vest­manna­eyja hf. 10,05 pró­sent
  3. Síld­ar­vinnslan hf. 9,41 pró­sent
  4. Sam­herji Ísland ehf. 8,09 pró­sent
  5. Vinnslu­stöðin hf. 6,98 pró­sent
  6. Skinn­ey-­Þinga­nes hf. 5,93 pró­sent
  7. Eskja hf. 4,96 pró­sent
  8. FISK-­Seafood ehf. 3,40 pró­sent
  9. Þor­björn hf. 2,86 pró­sent
  10. Rammi hf. 2,57 pró­sent

Þar skiptir miklu máli að Krist­ján Þór Júl­í­us­­son, sem enn er sjá­v­­­ar­út­­­vegs- og land­­bún­­að­­ar­ráð­herra þrátt fyrir að hafa ekki verið í fram­­boði til þings í lok síð­­asta mán­að­­ar, und­ir­­rit­aði reglu­­gerð í síð­asta mán­uði sem heim­ilar íslenskum skipum stór­auknar veiðar á loðnu. Raunar verður kom­andi ver­­tíð sú stærsta í tæp 20 ár og afla­verð­­mætið er áætlað um og yfir 50 millj­­arða króna. Þorri þeirrar afla­út­hlut­unar rennur til stór­út­gerða. 

Tengdir aðilar mega ekki halda á meira en tólf pró­sent

Til að veiða fisk í íslenskri lög­­­sögu þarf að kom­­ast yfir úthlut­aðan kvóta sem úthlutað er í sam­ræmi við lög um stjórn fisk­veiða. Um­rædd lög eru skýr. Þau segja að eng­inn hópur tengdra aðila megi halda á meira en tólf pró­­sent af heild­­ar­afla. Þau mörk eiga að koma í veg fyrir of mikla sam­­þjöppun í sjá­v­­­ar­út­­­vegi á meðal þeirra fyr­ir­tæki sem fá að vera vörslu­að­ili fiski­mið­anna, sem eru sam­­kvæmt lögum þó ekki eign þeirra heldur þjóð­­ar­inn­­ar. Til að telj­ast tengdur aðili er þó gerð krafa um meiri­hluta­­eign eða raun­veru­­leg yfir­­ráð. Í því feldst að aðili þurfi að eiga meira en 50 pró­­sent í öðrum aðila eða ráða yfir honum með öðrum hætti til að þeir séu taldir tengdir aðil­­ar. Þau mörk hafa verið harð­lega gagn­rýnd, enda mjög há í öllum sam­an­burð­i. 

Auglýsing
Í þessu sam­­bandi hefur meðal ann­ars verið bent á lög um skrán­ingu raun­veru­­legra eig­enda. Í þeim er miðað við 25 pró­­sent beinan eða óbeinan eign­­ar­hlut til að aðilar telj­ist tengdir eða aðili telj­ist raun­veru­­legur eig­and­i. 

Raun­veru­leg yfir­ráð ekki könnuð

Í jan­úar árið 2019 skil­aði Rík­­is­end­­ur­­skoðun svartri stjórn­­­sýslu­út­­­tekt um Fiski­­stofu, sem á að hafa eft­ir­lit með fram­kvæmd laga um úthlutun hans. Eitt þeirra atriða sem veru­­legar athuga­­semdir voru gerðar við, og vakti mikla athygli, var að Fiski­­stofa kann­aði ekki hvort yfir­­ráð tengdra aðila í sjá­v­­­ar­út­­­vegi yfir afla­hlut­­deild­um, eða kvóta, væru í sam­ræmi við lög.

Skiptar skoð­­anir hafa verið uppi um hvort það tak­­mark hafi náðst. En skýrsla Rík­­is­end­­ur­­skoð­unar ýtti málum aðeins áfram. Í henni var meðal ann­­ars lagt til að ráð­­ast í end­­ur­­skoðun á lögum um stjórn fisk­veiða sem snúa að yfir­­ráðum yfir afla­heim­ildum og ákvæðum sem fjalla um tengsl aðila „svo tryggja megi mark­visst eft­ir­lit með sam­­­­þjöppun afla­heim­ilda“. 

Í mars 2019 var skipuð verk­efna­­stjórn sem falið var þetta verk­efni. Hún skil­að­i ­skrif­­­lega af sér drögum 30. des­em­ber 2019 þar sem lagðar voru fram ýmsar til­lögur tl úrbóta.

Fimm til­lögur

Til­­lög­­urnar voru fimm. Lagðar voru til breyt­ingar á skil­­­grein­ingum á tengdum aðilum þannig að þær yrðu látnar ná til hjóna, sam­­­búð­­­ar­­­fólks og barna þeirra. Þá var lagt til að ákveðin stjórn­­­un­­­ar­­­leg tengsl milli fyr­ir­tækja myndu leiða til þess að fyr­ir­tækin eru talin tengd nema sýnt væri fram á hið gagn­­­stæða og að sér­­stak­­lega yrði skil­­greint í lög­­unum hvað fælist í raun­veru­­legum yfir­­ráðum yfir öðru fyr­ir­tæki. Einnig átti að skikka aðila sem ráða yfir meira en sex pró­­­sent af afla­hlut­­­deild, sem eru örfá fyr­ir­tæki, eða 2,5 pró­­­sent af krókafla­hlut­­­deild til að til­­­kynna til Fiski­­­stofu áætl­­­aðan sam­runa. Sama myndi eiga við þegar fram færu kaup í félagi sem ráði yfir afla­hlut­­­deild eða við kaup á afla­hlut­­­deild og áttu þau kaup ekki til fram­­­kvæmda nema sam­­­þykki Fiski­­­stofu lægi fyr­­ir. Að end­ingu átti að veita Fiski­­­stofu auknar heim­ildir til afla gagna.

Í til­­­lög­unum var hvorki tekin afstaða til reglna um hámarks­­afla­hlut­­deild né kröfu um hlut­­­fall meiri­hluta­­­eignar í tengdum aðil­­­um. Þau mál yrðu áfram til skoð­unar hjá nefnd­inn­i.  

Tak­mark­aðar breyt­ingar náðu ekki fram að ganga

Þegar loka­­skýrsla verk­efna­­stjórn­­­ar­innar var birt í fyrra­sumar kom í ljós að hún gerði engar til­­­lögur að breyt­ingum á kvóta­­­þaki eða kröfu um hlut­­­­fall meiri­hluta­­­­eignar í tengdum aðil­um í nýrri skýrslu verk­efna­­­stjórnar um bætt eft­ir­lit með fisk­veið­i­­auð­lind­inn­i. 

Krist­ján Þór hafði þá þegar lagt fram drög að frum­varpi um skil­grein­ingu tengdra aðila í sjáv­ar­út­vegi í sam­ráðs­gátt stjórn­valda, sem byggði á vinnu verk­efna­stjórn­ar­inn­ar. Í þeim drögum kom fram að þeir sem laga­breyt­ingin hefur áhrif á munu hafa fram á fisk­veið­i­­árið 2025/2026 til að koma sér undir lög­­­bundið kvóta­­­þak, eða sex ár. 

Drögin náðu aldrei að verða full­numa frum­varp og því er staða mála varð­andi skil­grein­ingu á tengdum aðilum sú sama og hún var í upp­hafi síð­asta kjör­tíma­bils. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Frá brautarpalli við aðallestarstöðina í þýsku borginni Speyer. Ef til vill hafa einhverjir þessara farþega nýtt sér níu evru miðann.
Aðgangur að almenningssamgöngum í heilan mánuð fyrir níu evrur
Níu evru miðinn gildir í allar svæðisbundnar samgöngur í Þýskalandi til loka ágústmánaðar. Þetta samgönguátak er hluti af aðgerðapakka stjórnvalda vegna vaxandi verðbólgu og hækkandi orkuverðs en er einnig ætlað að stuðla að umhverfisvænni ferðavenjum.
Kjarninn 26. júní 2022
Steingrímur J. Sigfússon hætti á þingi í fyrrahaust. Síðan þá hefur hann verið skipaður til að leiða tvo hópa á vegum ríkisstjórnarinnar.
Steingrímur J., Óli Björn og Eygló skipuð í stýrihóp til að endurskoða örorkukerfið
Fyrrverandi formaður Vinstri grænna, þingmaður Sjálfstæðisflokks, fyrrverandi félagsmálaráðherra og aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar mynda stýrihóp sem á að endurskoða örorkulífeyriskerfið. Hópurinn á að skila af sér eftir tvö ár. Ingu Sæland er óglatt.
Kjarninn 26. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Heildartekjur fjarskiptafyrirtækja jukust um 6,1 milljarð í fyrra og voru 72,4 milljarðar
Farsímaáskriftum fjölgaði aftur í fyrra eftir að hafa fækkað í fyrsta sinn frá 1994 á árinu 2020. Tekjur fjarskiptafyrirtækjanna af sölu á farsímaþjónustu jukust gríðarlega samhliða þessari þróun.
Kjarninn 26. júní 2022
Anna Marsibil Clausen, ritstjóri hlaðvarpa hjá RÚV.
„Rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár“
Svokölluð fylgivörp, hlaðvörp um sjónvarpsefni, eru rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár að mati ritstjóra hlaðvarpa hjá RÚV.
Kjarninn 26. júní 2022
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar