Samþjöppun í sjávarútvegi aukist – Tíu stærstu halda á tveimur þriðja hluta kvótans

Á einu ári hefur heildarverðmæti úthlutaðs kvóta sem tíu stærstu útgerðir landsins halda á farið úr því að vera 53 prósent í að vera rúmlega 67 prósent. Auknar heimildir til að veiða loðnu skipta þar umtalsverðu máli.

Brim, Ísfélag Vestmannaeyja, Samherji og Síldarvinnslan eru þau fjögur sjávarútvegsfyrirtæki sem halda á mestum kvóta. Guðmundur Kristjánsson, Guðbjörg Matthíasdóttir, Þorsteinn Már Baldvinsson og Gunnþór Ingvason stýra eða eiga þau fyrirtæki.
Brim, Ísfélag Vestmannaeyja, Samherji og Síldarvinnslan eru þau fjögur sjávarútvegsfyrirtæki sem halda á mestum kvóta. Guðmundur Kristjánsson, Guðbjörg Matthíasdóttir, Þorsteinn Már Baldvinsson og Gunnþór Ingvason stýra eða eiga þau fyrirtæki.
Auglýsing

Þegar Fiski­stofa tók saman kvóta­stöðu allra útgerða í fyrra­haust var nið­ur­staðan sú að engin ein útgerð héldi á meiri kvóta en lög heim­ila, en sam­kvæmt því má engin ein tengd blokk hald á meira en tólf pró­sent af heild­ar­verð­mæti úthlut­aðra afla­heim­ilda hverju sinni. Brim, sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki sem er skráð á mark­að, var efst á list­anum yfir þær útgerðir sem héldu á mestu með 10,45 pró­sent af úthlut­uðum kvóta. 

­Tíu stærstu útgerð­irnar héldu sam­an­lagt á 53,1 pró­sent af kvót­an­um. Það var svipuð staða og hafði verið árin á und­an. 

Fiski­stofa, sem hefur eft­ir­lit með því að yfir­ráð ein­stakra aðila yfir afla­hlut­deildum fari ekki umfram lög­bundin mörk, birti nýja sam­an­tekt á sam­þjöppun afla­hlut­deildar í gær. Þar birt­ist ný staða. Nú er ein útgerð, Brim, komin yfir lög­bundið kvóta­þak og tíu stærstu útgerð­irnar halda nú á 67,45 pró­sent á öllum úthlut­uðum kvóta. 

Listi yfir þau tíu sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki sem halda á hæstri hlut­deild af kvóta:

  1. Brim hf. 13,20 pró­sent
  2. Ísfé­lag Vest­manna­eyja hf. 10,05 pró­sent
  3. Síld­ar­vinnslan hf. 9,41 pró­sent
  4. Sam­herji Ísland ehf. 8,09 pró­sent
  5. Vinnslu­stöðin hf. 6,98 pró­sent
  6. Skinn­ey-­Þinga­nes hf. 5,93 pró­sent
  7. Eskja hf. 4,96 pró­sent
  8. FISK-­Seafood ehf. 3,40 pró­sent
  9. Þor­björn hf. 2,86 pró­sent
  10. Rammi hf. 2,57 pró­sent

Þar skiptir miklu máli að Krist­ján Þór Júl­í­us­­son, sem enn er sjá­v­­­ar­út­­­vegs- og land­­bún­­að­­ar­ráð­herra þrátt fyrir að hafa ekki verið í fram­­boði til þings í lok síð­­asta mán­að­­ar, und­ir­­rit­aði reglu­­gerð í síð­asta mán­uði sem heim­ilar íslenskum skipum stór­auknar veiðar á loðnu. Raunar verður kom­andi ver­­tíð sú stærsta í tæp 20 ár og afla­verð­­mætið er áætlað um og yfir 50 millj­­arða króna. Þorri þeirrar afla­út­hlut­unar rennur til stór­út­gerða. 

Tengdir aðilar mega ekki halda á meira en tólf pró­sent

Til að veiða fisk í íslenskri lög­­­sögu þarf að kom­­ast yfir úthlut­aðan kvóta sem úthlutað er í sam­ræmi við lög um stjórn fisk­veiða. Um­rædd lög eru skýr. Þau segja að eng­inn hópur tengdra aðila megi halda á meira en tólf pró­­sent af heild­­ar­afla. Þau mörk eiga að koma í veg fyrir of mikla sam­­þjöppun í sjá­v­­­ar­út­­­vegi á meðal þeirra fyr­ir­tæki sem fá að vera vörslu­að­ili fiski­mið­anna, sem eru sam­­kvæmt lögum þó ekki eign þeirra heldur þjóð­­ar­inn­­ar. Til að telj­ast tengdur aðili er þó gerð krafa um meiri­hluta­­eign eða raun­veru­­leg yfir­­ráð. Í því feldst að aðili þurfi að eiga meira en 50 pró­­sent í öðrum aðila eða ráða yfir honum með öðrum hætti til að þeir séu taldir tengdir aðil­­ar. Þau mörk hafa verið harð­lega gagn­rýnd, enda mjög há í öllum sam­an­burð­i. 

Auglýsing
Í þessu sam­­bandi hefur meðal ann­ars verið bent á lög um skrán­ingu raun­veru­­legra eig­enda. Í þeim er miðað við 25 pró­­sent beinan eða óbeinan eign­­ar­hlut til að aðilar telj­ist tengdir eða aðili telj­ist raun­veru­­legur eig­and­i. 

Raun­veru­leg yfir­ráð ekki könnuð

Í jan­úar árið 2019 skil­aði Rík­­is­end­­ur­­skoðun svartri stjórn­­­sýslu­út­­­tekt um Fiski­­stofu, sem á að hafa eft­ir­lit með fram­kvæmd laga um úthlutun hans. Eitt þeirra atriða sem veru­­legar athuga­­semdir voru gerðar við, og vakti mikla athygli, var að Fiski­­stofa kann­aði ekki hvort yfir­­ráð tengdra aðila í sjá­v­­­ar­út­­­vegi yfir afla­hlut­­deild­um, eða kvóta, væru í sam­ræmi við lög.

Skiptar skoð­­anir hafa verið uppi um hvort það tak­­mark hafi náðst. En skýrsla Rík­­is­end­­ur­­skoð­unar ýtti málum aðeins áfram. Í henni var meðal ann­­ars lagt til að ráð­­ast í end­­ur­­skoðun á lögum um stjórn fisk­veiða sem snúa að yfir­­ráðum yfir afla­heim­ildum og ákvæðum sem fjalla um tengsl aðila „svo tryggja megi mark­visst eft­ir­lit með sam­­­­þjöppun afla­heim­ilda“. 

Í mars 2019 var skipuð verk­efna­­stjórn sem falið var þetta verk­efni. Hún skil­að­i ­skrif­­­lega af sér drögum 30. des­em­ber 2019 þar sem lagðar voru fram ýmsar til­lögur tl úrbóta.

Fimm til­lögur

Til­­lög­­urnar voru fimm. Lagðar voru til breyt­ingar á skil­­­grein­ingum á tengdum aðilum þannig að þær yrðu látnar ná til hjóna, sam­­­búð­­­ar­­­fólks og barna þeirra. Þá var lagt til að ákveðin stjórn­­­un­­­ar­­­leg tengsl milli fyr­ir­tækja myndu leiða til þess að fyr­ir­tækin eru talin tengd nema sýnt væri fram á hið gagn­­­stæða og að sér­­stak­­lega yrði skil­­greint í lög­­unum hvað fælist í raun­veru­­legum yfir­­ráðum yfir öðru fyr­ir­tæki. Einnig átti að skikka aðila sem ráða yfir meira en sex pró­­­sent af afla­hlut­­­deild, sem eru örfá fyr­ir­tæki, eða 2,5 pró­­­sent af krókafla­hlut­­­deild til að til­­­kynna til Fiski­­­stofu áætl­­­aðan sam­runa. Sama myndi eiga við þegar fram færu kaup í félagi sem ráði yfir afla­hlut­­­deild eða við kaup á afla­hlut­­­deild og áttu þau kaup ekki til fram­­­kvæmda nema sam­­­þykki Fiski­­­stofu lægi fyr­­ir. Að end­ingu átti að veita Fiski­­­stofu auknar heim­ildir til afla gagna.

Í til­­­lög­unum var hvorki tekin afstaða til reglna um hámarks­­afla­hlut­­deild né kröfu um hlut­­­fall meiri­hluta­­­eignar í tengdum aðil­­­um. Þau mál yrðu áfram til skoð­unar hjá nefnd­inn­i.  

Tak­mark­aðar breyt­ingar náðu ekki fram að ganga

Þegar loka­­skýrsla verk­efna­­stjórn­­­ar­innar var birt í fyrra­sumar kom í ljós að hún gerði engar til­­­lögur að breyt­ingum á kvóta­­­þaki eða kröfu um hlut­­­­fall meiri­hluta­­­­eignar í tengdum aðil­um í nýrri skýrslu verk­efna­­­stjórnar um bætt eft­ir­lit með fisk­veið­i­­auð­lind­inn­i. 

Krist­ján Þór hafði þá þegar lagt fram drög að frum­varpi um skil­grein­ingu tengdra aðila í sjáv­ar­út­vegi í sam­ráðs­gátt stjórn­valda, sem byggði á vinnu verk­efna­stjórn­ar­inn­ar. Í þeim drögum kom fram að þeir sem laga­breyt­ingin hefur áhrif á munu hafa fram á fisk­veið­i­­árið 2025/2026 til að koma sér undir lög­­­bundið kvóta­­­þak, eða sex ár. 

Drögin náðu aldrei að verða full­numa frum­varp og því er staða mála varð­andi skil­grein­ingu á tengdum aðilum sú sama og hún var í upp­hafi síð­asta kjör­tíma­bils. 

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Síminn vill greiða hluthöfum 31,5 milljarða vegna sölunnar á Mílu – og svo sennilega meira
Franska fyrirtækið Ardian er búið að gera upp við Símann vegna kaupanna á Mílu. Síminn ætlar að leggja tillögu um að greiða hluthöfum 31,5 milljarða króna af söluandvirðinu fyrir hluthafafund í lok október.
Kjarninn 30. september 2022
Á fjórum stöðum streymir gas upp af leiðslunni í Eystrasalti.
„Um viljaverk var að ræða“
Götin á Nord Stream-gasleiðslunum er mjög stór og gríðarlegt magn metans streymir enn út í andrúmsloftið. Danir og Svíar ætla að gæta þess að á fundi öryggisráðs Sþ í kvöld verði fjallað um staðreyndir, „nefnilega þær að um viljaverk var að ræða“.
Kjarninn 30. september 2022
Fleiri íbúar landsbyggðarinnar en höfuðborgarsvæðisins telja sig hafa verið bitna af lúsmýi og mest er aukningin á Norðurlandi.
Lúsmýið virðist hafa náð fótfestu á Norðurlandi í sumar
Áttunda sumarið í röð herjaði lúsmýið á landann. Nærri þrefalt fleiri landsmenn telja sig hafa verið bitna af lúsmýi í sumar, tvöfalt fleiri en fyrir þremur árum. Mest var aukningin á Norðurlandi.
Kjarninn 30. september 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Deng Xiaoping - seinni hluti 邓小平 下半
Kjarninn 30. september 2022
Gatnamótin sem um ræðir eru við norðurenda stokksins og yrðu mislæg, en þó í plani við umhverfið í kring.
Borgin vill sjá útfærslu umfangsminni gatnamóta við mynni Sæbrautarstokks
Allt að sex akreinar verða á hluta Kleppsmýrarvegar samkvæmt einu tillögunni að nýjum mislægum gatnamótum við mynni Sæbrautarstokks sem lögð var fram í matsáætlun. Reykjavíkurborg vill að umfangsminni gatnamót verði skoðuð til samanburðar.
Kjarninn 30. september 2022
Gylfi Helgason
Staða menningarmála: Fornleifar
Kjarninn 30. september 2022
Vilhjálmur Árnason (t.v.) er fyrsti flutningsmaður tillögunnar. Bergþór Ólason þingmaður Miðflokksins er á meðal alls 22 meðflutningsmanna Vilhjálms.
Yfir tuttugu þingmenn vilja að Ísland verði leiðandi í rannsóknum á hugvíkkandi efnum
Stór hópur þingmanna úr öllum flokkum nema Vinstrihreyfingunni – grænu framboði vill sjá heilbrigðisráðherra skapa löglegan farveg fyrir rannsóknir á virka efninu í ofskynjunarsveppum hér á landi, þannig að Ísland verði „leiðandi“ í rannsóknum á efninu.
Kjarninn 30. september 2022
Þóra Hreinsdóttir var fimmtán ára er hún ritaði í dagbókina sína um náin samskipti við Jón Baldvin árið 1970.
Unglingsstúlka lýsti nánu sambandi við Jón Baldvin Hannibalsson í dagbók
Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands, sagði í bréfi til stúlku árið 1970 að hjarta hans slægi örar og blóðið rynni hraðar þegar hann hugsaði til hennar. Stúlkan var 15 ára. Hann 31 árs. Var kennarinn. Hún nemandinn.
Kjarninn 30. september 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar