Seðlabankinn segir greiðslubyrði íbúðalána hafa að meðaltali hækkað um 160 þúsund á ári

Hækkun stýrivaxta og stóraukin verðbólga hafa haft neikvæð áhrif á greiðslubyrði heimila. Mest eru áhrifin á þau sem eru með óverðtryggð lán á breytilegum vöxtum. Seðlabankinn hefur tekið saman meðaltalsaukningu á greiðslubyrði allra íbúðalána frá 2020.

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Auglýsing

Greiðslu­byrði allra íbúða­lána hefur auk­ist að með­al­tali um 13 til 14 þús­und krónur á mán­uði frá byrjun árs 2020 og fram í ágúst 2022 hjá nýjum lán­tak­end­um, eða rúm­lega 160 þús­und krónur á ári. Hin aukna greiðslu­byrði skipt­ist afar mis­jafn­lega milli lán­tak­enda eftir því hvernig lán þeir eru með. Séu lánin verð­tryggð hefur greiðslu­byrðin auk­ist mun minna en ef þau eru óverð­tryggð en á móti leggj­ast verð­bætur á höf­uð­stól sem hækka hann umtals­vert, sér­stak­lega í mik­illi verð­bólgu eins og nú er. Sumir eru með fasta vexti sem tryggja stöð­ug­leika til þriggja eða fimm ára og fyrir þá sem festu óver­tryggðu lánin sín t.d. snemma árs 2021 þá mun það skila þeim miklum ábata í ljósi þeirra vaxta­hækk­ana sem dunið hafa yfir síð­an. Þá má nefna að mörg lán eru blönd­uð. Þ.e, hluti þeirra eru verð­tryggð, hluti óverð­tryggð, hluti mögu­lega á föstum vöxtum og hluti á breyti­legum vöxt­u­m. 

Þetta má lesa úr minn­is­blaði sem Seðla­banki Íslands vann og skil­aði til fjár­laga­nefndar i síð­ustu viku. Það byggir á grein­ingu bank­ans á 80 pró­sent af heild­ar­fjár­hæð útistand­andi íbúða­lána og 60 pró­sent af heild­ar­fjölda lán­tak­enda, sem bank­inn telur gefa nokkuð góða mynd af stöðu lán­tak­enda. Til­efni minn­is­blaðs­ins var að gera grein fyrir breyt­ingum á greiðslu­byrði fast­eigna­lána til neyt­enda. Þ.e. hvernig greiðslu­byrði fast­eigna­lána til neyt­enda hefði þró­ast sund­ur­greint eftir aldri og tekjum lán­taka eftir að Seðla­bank­inn hóf að hækka vexti í maí 2021, en síðan þá hafa stýri­vextir farið úr 0,75 í 5,75 pró­sent.

Svipuð aukn­ing hjá tekju­hærri og tekju­lægri hópnum

Í minn­is­blað­inu er lán­tak­endum skipt í tvo hópa, þá sem eru með ráð­stöf­un­ar­tekj­ur, laun að frá­dregnum sköttum og öðrum gjöld­um, yfir 650 þús­und krónum á mán­uði og þá sem eru með undir þeirri upp­hæð til að spila úr mán­að­ar­lega. 

Auglýsing
Samkvæmt grein­ingu Seðla­bank­ans var með­al­greiðslu­byrði lán­taka með ráð­stöf­un­ar­tekjur undir 650 þús­und krónum á mán­uði um 127 þús­und. krónur á mán­uði í ágúst 2022. Hjá lán­tak­endum með ráð­stöf­un­ar­tekjur yfir 650 þús­und krónum á mán­uði var með­al­greiðslu­byrði um 186 þús­und krónur á mán­uði. „Hlut­fall tekju­lægri lán­taka (undir 650 þús. kr.) með greiðslu­byrði undir 200 þús. kr. á mán­uði var um 90 pró­sent en 60 pró­sent í til­felli tekju­hærri (yfir 650 þús. kr.) lán­tak­enda. Þar sem tekju­hærri hóp­ur­inn skuldar að jafn­aði meira en tekju­lægri hóp­ur­inn hefði mátt búast við því að greiðslu­byrði hans hefði auk­ist meira en tekju­lægri hóps­ins þegar vextir hækk­uð­u.“

Annað hafi hins vegar komið í ljós. Aukn­ing á greiðslu­byrði var að með­al­tali svipuð hjá báðum tekju­hóp­unum þegar hún er skoðuð frá lán­töku til ágúst 2022, eða um 13 til 14 þús­und krónur á mán­uði. Það sem helst skýrir þetta er, að sögn Seðla­bank­ans, að tekju­hærri hóp­ur­inn er lík­legri en sá tekju­lægri til að taka óverð­tryggð lán með föstum vöxt­um. „Séu slík lán tekin með jöfnum greiðslum helst greiðslu­byrðin óbreytt í krónum talið út fast­vaxta­tíma­bilið sem alla jafna er annað hvort þrjú eða fimm ár.“

Greiðslu­byrði hefur minnkað hjá sum­um, aðal­lega tekju­hærri

Sam­kvæmt gögnum Seðla­bank­ans hefur greiðslu­byrði fast­eigna­lána meira að segja minnkað hjá 20 til 25 pró­sent lán­taka á umræddu tíma­bili, í meiri mæli hjá tekju­hærri hópnum en hinum tekju­lægri. „Ástæðan fyrir þessu er helst sú, gefið að vextir hald­ist óbreytt­ir, að í til­viki láns með jöfnum afborg­unum lækkar heild­ar­greiðslu­byrðin að nafn­virði yfir líf­tíma þess ef um óverð­tryggt lán er að ræða en að raun­virði sé lánið verð­tryggt. Sumir lán­veit­endur krefj­ast þess raunar að s.k. við­bót­ar­lán séu með jöfnum afborg­un­um. Slík lán bera þyngri greiðslu­byrði til að byrja með en lán með jöfnum greiðslum en tryggja jafn­framt hrað­ari nið­ur­greiðslu láns­ins.“

Auglýsing
Seðlabankinn segir í minn­is­blað­inu að í umræðu um vaxta­hækk­anir hans hafi útreikn­ingar á áhrifum þeirra á greiðslu­byrði óverð­tryggðra lána með breyti­legum vöxtum verið áber­andi og oft nefndar nokkuð háar tölur í því sam­hengi og sér­stök dæmi tekin til að sýna það. Þar er meðal ann­ars verið að vísa til umfjöll­unar í nýjasta Fjár­­­­­mála­­­stöð­ug­­­leika­­­riti Seðla­­­banka Íslands þar sem kom fram að ​​um 28 pró­­­sent útistand­andi fast­­­eigna­lána væru óverð­­­tryggð og með breyt­i­­­legum vöxt­­­um. Sam­an­lögð upp­­­hæð þeirra eru á sjö­unda hund­rað millj­­­arða króna. Í rit­inu var nefnt að vegnir með­­­al­vextir nýrra íbúða­lána sem veitt voru af bönk­­­unum í júlí 2021 voru 3,7 pró­­­sent en ári síðar voru þeir komnir upp í 6,6 pró­­­sent. „Fyrir 40 millj­­­óna króna óverð­­­tryggt jafn­­­greiðslu­lán til 40 ára á breyt­i­­­legum vöxtum felur slík vaxta­hækkun í sér rúm­­­lega 77 þús­und króna hækkun á mán­að­­­ar­­­legri greiðslu­­­byrði eða sem sam­svarar tæpum 48 pró­­­sent af upp­­­haf­­­legri greiðslu­­­byrði láns­ins.“

Í minn­is­blað­inu segir að það kunni því að koma á óvart að greiðslu­byrði lán­taka hafi almennt ekki hækkað meira en raun ber vitni. „Raunar hefur greiðslu­byrði 57 pró­sent nýrra lán­taka minnkað eða vaxið um minna en 10 þús. kr. á mán­uði. Greiðslu­byrði 82 pró­sent lán­tak­enda í tekju­lægri hópnum hefur minnkað eða vaxið um minna en 30 þús. kr. á mán­uði, en hjá 77 pró­sent lán­tak­enda í tekju­hærri hópn­um. Ein af ástæð­unum fyrir þessu er að lán­takar blanda gjarnan saman lána­form­um. Þannig er algengt að tekin séu tvö til þrjú lán sem eru oft blanda af verð­tryggðum og óverð­tryggðum lánum með breyti­lega og/eða fasta vext­i.“ 

Því hafi vaxta­hækk­anir Seðla­bank­ans aðeins haft áhrif á greiðslu­byrði hluta þeirra lána sem lán­takar hafa tek­ið. 

Lendir afar mis­mun­andi á hópum

Þótt með­al­tals­hækkun á greiðslu­byrði sé 13 til 14 þús­und krónur á mán­uði eru hópar sem hafa þurft að taka sig mun hærri byrðar vegna vaxta­hækk­ana Seðla­banka Íslands, líkt og sést á mynd­inni hér að neð­an. Greiðslu­byrði hefur hækkað mest hjá þeim sem eru með óverð­tryggð lán á breyti­legum vöxt­um. Á mynd­inni má sjá að greiðslu­byrði margra af íbúða­lánum hefur hækkað um tugi þús­unda króna á mán­uði og á það við lán­tak­endur úr báðum tekju­hóp­um, þ.e. þá sem eru með ráð­stöf­un­ar­tekjur undir og yfir 650 þús­und krónum á mán­uði.

Úr minnisblaði Seðlabanka Íslands til fjárlaganefndar sem dagsett er 9. nóvember 2022.

Þá ber að nefna að skulda­staða heim­ila í hús­næði er afar mis­mun­andi. Því lægri sem lánin eru því minni áhrif hafa vaxta­hækk­anir á afborg­an­ir. Frá upp­hafi árs 2020 hefur íbúða­verð á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, þar sem flestir lands­menn búa, hækkað um 50 pró­sent. Þeir eru að koma inn á íbúða­mark­að­inn á þessum tíma hafa því þurft að taka mun hærri lán en áður og verða því fyrir meiri áhrifum af verð­bólgu, sem nú er 9,4 pró­sent, og háum vöxt­um, en Seðla­bank­inn hefur nú hækkað stýri­vexti níu sinnum í röð. 

Þá stytt­ist í end­­­ur­­­skoðun á vaxta­­­kjörum fjölda óverð­­­tryggðra lána sem veitt voru á föstum vöxtum til til­­­­­tek­ins tíma, en alls verða vextir á lánum upp á 340 millj­­­arða króna end­­­ur­­­skoð­aðir á árunum 2023 og 2024 og vextir á lánum upp á 250 millj­­­arða króna koma til end­­­ur­­­skoð­unar árið 2025. Þorri þeirra lána eru óverð­­­tryggð.

Óverð­­­tryggðir vextir stóru bank­anna þriggja, sem halda á 72 pró­­­sent af útistand­andi íbúð­ar­lán­um, hafa ekki verið jafn háir og þeir eru nú síðan 2015. Þess ber þó að gera að óverð­­tryggðir vextir eru enn tölu­vert undir verð­­bólgu. Raun­vextir þessa hóps lán­tak­anda eru því nei­­kvæðir og eigna­­myndun á síð­­ast­liðnu ári, þegar hús­næð­is­verð hefur hækkað um rúm­lega 22 pró­­sent á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu, verið umtals­verð hjá þessum hópi þrátt fyrir að greiðslu­­byrðin hafi hækkað mik­ið.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stewart Rhodes, stofnandi og leiðtogi öfga- og vígasamtakanna The Oath Keepers.
„Maðurinn með leppinn“ sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið
Leiðtogi vígasveitarinnar Oath Keepers, maðurinn sem er með lepp af því að hann skaut sjálfan sig í augað, hefur verið sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið í janúar í fyrra. Hann á yfir höfði sér 20 ára fangelsisdóm.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Helstu eigendur Samherja Holding eru Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherjasamstæðan átti eigið fé upp á tæpa 160 milljarða króna um síðustu áramót
Endurskoðendur Samherja Holding gera ekki lengur fyrirvara við ársreikningi félagsins vegna óvissu um „mála­rekstur vegna fjár­hags­legra uppgjöra sem tengj­ast rekstr­inum í Namib­íu.“ Félagið hagnaðist um 7,9 milljarða króna í fyrra.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Ari Trausti Guðmundsson
Flugaska eða gjóska?
Kjarninn 30. nóvember 2022
Vilhjálmur Birgisson er formaður Starfsgreinasambands Íslands.
Samningar við Starfsgreinasambandið langt komnir – Reynt að fá VR um borð
Verið er að reyna að klára gerð kjarasamninga við Starfsgreinasambandið um 20 til 40 þúsund króna launahækkanir, auknar starfsþrepagreiðslur og flýtingu á útgreiðslu hagvaxtarauka. Samningar eiga að gilda út janúar 2024.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason er forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur.
Vindorkuver um land allt yrðu mesta umhverfisslys Íslandssögunnar
Forstjóri Orkuveitunnar segir að ef þúsund vindmyllur yrðu reistar um landið líkt og vindorkufyrirtæki áforma „ættum við engu umhverfisslysi til að jafna úr Íslandssögunni. Hér væri reyndar ekki um slys að ræða því myllurnar yrðu reistar af ásetningi.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Halla Hrund Logadóttir orkumálastjóri.
„Matseðill möguleika“ ef stjórnvöld „vilja raunverulega setja orkuskipti í forgang“
Langtímaorkusamningar um annað en orkuskipti geta tafið þau fram yfir sett loftlagsmarkmið Íslands, segir orkumálastjóri. „Þótt stjórnvöld séu með markmið þá eru það orkufyrirtækin sem í raun og veru ákveða í hvað orkan fer.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun.
„Það var mjög óheppilegt að náinn ættingi hafi verið í þessum kaupendahópi“
Forsætisráðherra segir að ekki hafi verið ákveðið hvenær Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og hvaða fyrirkomulag taki við þegar selja á hlut í ríkisbanka. Hún hafði ekki séð það fyrir að faðir Bjarna Benediktssonar yrði á meðal kaupenda í ríkisbanka.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Á meðal eigna Bríetar er þetta fjölbýlishús á Selfossi.
Leigufélagið Bríet gefur 30 prósent afslátt af leigu í desember
Félag í opinberri eigu sem á um 250 leiguíbúðir um allt land og er ekki rekið með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi ætlar að lækka leigu allra leigutaka frá og með næstu áramótum.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar