Seinni hálfleikur kjörtímabilsins gæti breytt stjórnmálunum varanlega - Seinni hluti

15997269815_43426fc31c_z.jpg
Auglýsing

Það stytt­ist í seinni hálf­leik kjör­tíma­bils­ins. Fyrri hálf­leik­ur­inn þró­að­ist á annan hátt en flestir áttu von á. Rík­is­stjórn sem naut gríð­ar­legs stuðn­ings í kjöl­far þess að hún tók við hefur náð að koma nokkrum af sínum helstu stefnu­málum í gegn, en er samt sem áður að mæl­ast með afar lít­inn stuðn­ing. Minnsti flokk­ur­inn á þingi mælist hins vegar langstærsti flokkur lands­ins þrátt fyrir að stefna hans sé fyrst og síð­ast að breyta stjórn­mála­kerf­inu. Frjáls­lyndu miðju­flokk­arnir eru í sárum og upp hafa blossað blóðug inn­an­flokksá­tök. Við þess­ari stöðu þurfa þeir allir að bregðast, með mis­mund­andi hætti.

Þetta er búinn að vera mjög áhuga­verður fyrri hálf­leik­ur.  En sá síð­ari verður lík­lega enn áhuga­verð­ari. Og loka­staðan gæti leitt til þess að íslensk stjórn­mál breyt­ist umtals­vert og var­an­lega.

Hér að neðan verður rýnt í stöðu fjór­flokks­ins, sem glímir við mikla til­vist­ar­kreppu þótt eðli hennar sé mis­mun­andi á milli flokk­anna.

Auglýsing

Per­sónu­fylgi sem skilar sér ekki til fólks­ins



Hin mikla athygli sem verið hefur á Bjartri fram­tíð og Pírötum að und­an­förnu hefur dregið athygl­ina að ein­hverju leyti frá þeirri stöðu sem er uppi hjá fjór­flokkn­um, hefð­bundnu stjórn­mála­flokk­unum á Íslandi. Sá eini þeirra sem siglir nokkuð lygnan sjó í kringum það sem mætti telj­ast eðli­legt fylgi í sögu­legu sam­hengi eru Vinstri græn­ir.

Þar skiptir lyk­il­máli mikið per­sónu­fylgi Katrínar Jak­obs­dótt­ur, for­manns flokks­ins. Ljóst má vera að þrýst­ingur á hana um að taka slag­inn í for­seta­kosn­ing­unum á næsta ári mun aukast umtals­vert á næstu miss­er­um. Nýleg könnun Gallup sýndi að 17 pró­sent þeirra sem tóku afstöðu til þess hvern þeir vildu sem næsta for­seta nefndu Katrínu, þrátt fyrir að hún hafi gefið það út að hún sækt­ist ekki eftir starf­inu. Það gæti orðið mikið áfall fyrir Vinstri græna ef Katrín myndi skipta um skoðun og láta slag standa. Lík­ast til myndi fylgið dala í kjöl­farið og mögu­legur eft­ir­maður hennar í starfi er ekki aug­ljós. Vinstri græn nutu þess framan af líf­tíma sínum að vera með mjög öfl­uga, unga og rót­tæka gras­rót. Minna hefur sést til hennar að und­an­förnu og svo virð­ist sem nokkur þreyta sé komin í flokks­starf­ið. Svo má vel færa rök fyrir því að áfram­hald­andi þing­seta hinna mjög reyndu, en afar umdeildu, Stein­gríms J. Sig­fús­sonar og Ögmundar Jón­as­son­ar, séu að standa flokknum fyrir þrif­um.

Katrín Jakobsdóttir mælist með mikið persónufylgi og margir vilja sjá hana sem næsta forseta Íslands. Það fylgi skilar sér ekki til flokksins sem hún leiðir, Vinstri grænna. Katrín Jak­obs­dóttir mælist með mikið per­sónu­fylgi og margir vilja sjá hana sem næsta for­seta Íslands. Það fylgi skilar sér ekki til flokks­ins sem hún leið­ir, Vinstri grænna.

Sam­fylk­ingin gæti logn­ast út af sem stjórn­mála­afl



Sú klemma Vinstri grænna er hins vegar eins og fyrsta heims vanda­mál við hlið­ina á þeirri til­vist­ar­kreppu sem Sam­fylk­ingin stendur frammi fyr­ir. Síð­ustu ár hafa verið ein sam­felld sorg­ar­saga hjá flokknum á lands­vísu, þótt að betur hafi gengið í borg­inni, og margir lyk­il­menn innan hans ótt­ast raun­veru­lega um að Sam­fylk­ingin gæti logn­ast út af sem stjórn­mála­afl. Eftir erf­iða stjórn­ar­setu á síð­asta kjör­tíma­bili beið flokk­ur­inn sögu­legt afhroð í þing­kosn­ing­unum vorið 2013, þegar hann fékk 12,9 pró­sent atkvæða. Aldrei nokkru sinni í sögu íslenskra stjórn­mála hefur einn flokkur tapað jafn miklu fylgi á milli kosn­inga og Sam­fylk­ingin gerði á milli áranna 2009 og 2013. Og honum hefur gengið mjög illa að koma erindi sínu á fram­færi við kjós­endur það sem af er þessu kjör­tíma­bili.

Ótrú­legur lands­fundur flokks­ins í mars síð­ast­liðn­um, þar sem Árni Páll Árna­son for­maður hélt emb­ætti sínu með því að sigra Sig­ríði Ingi­björgu Inga­dóttur með einu atkvæði í for­manns­kjöri, veikti stöðu Sam­fylk­ing­ar­innar enn frek­ar. Hið skyndi­lega mót­fram­boð Sig­ríðar Ingi­bjargar opin­ber­aði ber­sýni­lega inn­an­flokksá­tök um hvert flokk­ur­inn eigi að stefna og fyrir hvað hann eigi að standa. Á þessu hefur ekki verið tekið og það end­ur­speglar stöðu Sam­fylk­ing­ar­innar í skoð­ana­könn­un­um, þar sem fylgið mælist minna en það var í síð­ustu kosn­ing­um.

Lítið per­sónu­fylgi Árna Páls hlýtur einnig að vera mikið áhyggju­efni fyrir flokks­menn. Í könnun MMR sem birt var í lok apríl sögðu til dæmis þrjú pró­sent aðspurðra að hann væri fæddur leið­togi. Engin stjórn­málafor­ingi mæld­ist lægri í þeim flokki. Svo virð­ist sem ákvörðun Árna Páls, skömmu eftir að hann tók við sem for­maður í mars 2013, að fresta afgreiðslu á nýrri stjórn­ar­skrá fram yfir kosn­ingar hafi verið afdrifa­rík­ari fyrir hann en haldið var. Auð­velt er að álykta að sú ákvörðun hafi skipt meira máli í fylg­is­flótt­anum frá Sam­fylk­ing­unni og yfir til Pírata, sem vilja nýja stjórn­ar­skrá sem end­ur­speglar betur þær breyt­ingar á til­færslu valds frá vald­höfum til almenn­ings sem flokk­ur­inn seg­ist standa fyr­ir.

Árni Páll Árnason stóð af sér atlögu að formennsku hans í flokknum. Hann sigraði formannskjör í mars með einu atkvæði. Árni Páll Árna­son stóð af sér atlögu að for­mennsku hans í flokkn­um. Hann sigr­aði for­manns­kjör í mars með einu atkvæð­i.

Helstu málin komin í gegn en samt óvin­sæl

Vel­gengni Pírata og til­vist­ar­kreppa Sam­fylk­ingar og Bjartrar fram­tíðar hafa að ein­hverju leyti dempað umræðu um hversu döpur staða stjórn­ar­flokk­anna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks, er sam­kvæmt könn­un­um. Sér­stak­lega í ljósi þess að íslenskt hag­kerfi hefur heldur betur tekið við sér frá því að rík­is­stjórnin tók við völd­um, þótt vel megi færa hald­bær rök fyrir að aðgerðir þeirra tveggja rík­is­stjórna sem sátu á undan henni eigi þar líka stóran hlut að máli.

Til við­bótar hefur rík­is­stjórn Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar komið sínum helstu áherslu­málum í gegn. Það er búið að ráð­ast í höf­uð­stólslækkun verð­tryggðra skulda hluta lands­manna, skattar og gjöld hafa verið lækk­aðir og áætlun um losun hafta og enda­lok þrota­búa gömlu bank­ana verið sett fram og ýtt í fram­kvæmd.



Samt mælist rík­is­stjórnin að jafn­aði með um þriðj­ungs fylgi. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mælist með minna fylgi en hann fékk í verstu útreið sinni í kosn­ingum í sög­unni og Fram­sókn mælist með tæpan helm­ing kjör­fylgis síns á góðum degi. Á vondum degi mælist fylgið lægra en það hefur nokkru sinni mælst síðan að Sig­mundur Davíð tók við flokkn­um.

Ástæður þessa eru fjöl­marg­ar. Erf­iðar kjara­við­ræð­ur, leka­mál­ið, varð­staða um skipt­ingu ágóða af nýt­ingu sjáv­ar­auð­lind­ar­inn­ar, aukin mis­skipt­ing og ákaf­lega erfið staða á hús­næð­is­mark­aði spila þar ugg­laust stóra rullu. Fram­koma og ummæli sumra ráð­herra í og um fjöl­miðla gera það líka og þá virð­ist blasa við að hluti kjós­enda telji flokk­anna tvo mun frekar ganga erinda sér­hags­muna en almanna­hags­muna. En lík­ast til eru valda­flokkar eins þeir, sem hafa getað gengið að völdum og áhrifum nokkuð vís­um, orðnir barn síns tíma. Ekki ósvipað og dag­blöð í heimi sem gengið hefur í gegnum upp­lýs­inga- og tækni­bylt­ingu.

Nóg eftir af leiknum



Næstu tvö ár, síð­ari hluti kjör­tíma­bils­ins, verða því mjög áhuga­verð. Píratar þurfa að finna leiðir til að halda í það aðdrátt­ar­afl sem þeir hafa komið sér upp og finna leiðir til að láta mód­elið sitt virka í stærri hópi ef ske kynni að fylgið hald­ist fram að næstu kosn­ing­um. Frjáls­lyndu miðju­flokk­arn­ir, Sam­fylk­ing og Björt fram­tíð, eru í raun­veru­legri hættu á að logn­ast út af og þurfa að horfa gaum­gæfi­lega í eigin barm til að greina hvað það sé við þau sem gerir það að verkum að kjós­endur vilja ekki kjósa þá. Því kjós­endur ráða alltaf á end­an­um. Það er ekki mik­ill tíma fyrir þessa tvo flokka að ná vopnum sín­um.

Ríkisstjórnin stendur frammi fyrir vandasömu verki á síðari hluta kjörtímabilsins. Það er oft mun erfiðara að stýra í uppsveiflu en í kreppu. Rík­is­stjórnin stendur frammi fyrir vanda­sömu verki á síð­ari hluta kjör­tíma­bils­ins. Það er oft mun erf­ið­ara að stýra í upp­sveiflu en í kreppu.

Stjórn­ar­flokk­arnir eru auð­vitað í þeirri stöðu að geta ein­fald­lega keypt sér auknar vin­sæld­ir, líkt og ráð­andi vald­hafar eru alltaf í aðdrag­anda kosn­ing­ar. Það yrði þvert á ráð­legg­ingar nán­ast allra sér­fræð­inga sem hafa bent á að ríkið eigi að halda að sér höndum í opin­berum fram­kvæmdum næstu árin vegna þenslu í hag­kerf­inu. Slíkar ráð­legg­ingar eru þó fljótar að verða auka­at­riði í aðdrag­anda kosn­inga ef fylg­is­staða flokka er léleg.

Það má færa sterk rök fyrir því að mun auð­veld­ara hafi verið að stýra Íslandi á fyrri helm­ingi kjör­tíma­bils­ins en það verður á þeim síð­ari. Þá var Ísland í höftum og að jafna sig eftir kreppu. Á næstu tveimur árum verða höft losuð og rík­is­stjórnin þarf að stunda þá vanda­sömu jafn­væg­is­list að halda aftur að verð­bólgu í upp­gangi á Íslandi. Það hefur engum tek­ist til lengri tíma áður. Hafta­los­unin mun einnig gera það að verkum að hávaxta­landið Ísland verður ber­skjald­aðri fyrir spá­kaup­mennsku­há­körlum heims­ins sem renna á blóð­lykt hvar sem hana er að finna, sér­stak­lega í ljósi þess að það er ekki mikið spenn­andi æti fyrir þá á öðrum mörk­uðum sem stend­ur.

Píratar unnu fyrri hálf­leik­inn. En það er nóg eftir af leikn­um.

 

Þetta er síð­ari hluti grein­ingar Kjarn­ans á lands­lagi íslenskra stjórn­mála eins og það blasir við á miðju kjör­tíma­bili. Fyrri hlut­inn birt­ist í dag. Hann má lesa hér.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Charles Michel, formaður leiðtogaráðs ESB, á blaðamannafundi síðasta föstudag.
Erfiðar viðræður um björgunarpakka ESB framundan
Aðildarríki Evrópusambandsins munu reyna að sammælast um björgunarpakka vegna efnahagslegra afleiðinga COVID-19 faraldursins næsta föstudag. Búist er við erfiðum viðræðum þar sem mikill ágreiningur ríkir milli landa um stærð og eðli útgjaldanna.
Kjarninn 12. júlí 2020
Stíflurnar loka fyrir flæði sjávar úr Adríahafi inn í Feneyjalónið.
Feneyingar prófa flóðavarnir sem beðið hefur verið eftir
Framkvæmdir við flóðavarnakerfi Feneyinga hafa staðið yfir frá því 2003. Verkefnið er langt á eftir áætlun og kostnaður við það hefur margfaldast.
Kjarninn 12. júlí 2020
Meiri áhugi virðist vera á íbúðum utan höfuðborgarsvæðisins.
Fleiri kaupa utan Reykjavíkur
Talið er að vaxtalækkanir Seðlabankans hafi komið í veg fyrir mikla niðursveiflu á íbúðamarkaðnum, sem tekið hefur við sér að nokkru leyti á síðustu mánuðum. Fleiri kjósa þó að kaupa íbúð utan höfuðborgarsvæðisins heldur en innan þess.
Kjarninn 12. júlí 2020
Trump stígur í vænginn við Færeyinga
Bandaríkjamenn hafa mikinn áhuga á aukinni samvinnu við Færeyinga. Þótt í orði kveðnu snúist sá áhugi ekki um hernaðarsamvinnu dylst engum hvað að baki býr.
Kjarninn 12. júlí 2020
Fé á leið til slátrunar.
Bændum á Íslandi heimilt að aflífa dýr utan sláturhúsa með ýmsum aðferðum
Yrði sláturhús á Íslandi óstarfhæft vegna hópsmits yrði fyrsti kosturinn sá að senda dýr til slátrunar í annað sláturhús. Ef aflífa þarf dýr utan sláturhúsa mega bændur beita til þess ýmsum aðferðum, m.a. gösun, höfuðhöggi og pinnabyssu.
Kjarninn 12. júlí 2020
Þriðjungsfjölgun í Siðmennt á rúmu einu og hálfu ári
Af trúfélögum bætti Stofnun múslima á Íslandi við sig hlutfallslega flestum meðlimum á síðustu mánuðum. Meðlimum þjóðkirkjunnar heldur áfram að fækka en hlutfallslega var mesta fækkunin hjá Zúistum.
Kjarninn 11. júlí 2020
Aldís Hafsteinsdóttir, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og bæjarstjóri Hveragerðis.
„Við þurfum fleiri ferðamenn“
Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga telur nauðsynlegt að fleiri ferðamenn komi til Íslands sem fyrst og vill breytingar á fyrirkomulagi skimana á Keflavíkurflugvelli.
Kjarninn 11. júlí 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Frekju og yfirgangi Ísraels engin takmörk sett
Kjarninn 11. júlí 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None