Skammarlegt fyrir Bandaríkin, hræðilegt fyrir Kunduz

Afganistan.jpg
Auglýsing

Það ger­ist ekki oft að Banda­ríkja­for­seti biðj­ist per­sónu­lega afsök­unar á aðgerðum banda­ríska hers­ins. Það gerð­ist árið 2012, eftir að banda­rískir her­menn brenndu í ógáti ein­tök af Kór­an­inum í Afganistan, og þar áður árið 2004 eftir að banda­rískir her­menn mis­þyrmdu föngum í Abu Ghraib fang­els­inu í Írak. Og svo á mið­viku­dag­inn var. Obama hringdi sjálfur í fram­kvæmda­stóra Lækna án landamæra til að biðj­ast afsök­unar á loft­árás banda­ríska hers­ins á sjúkra­hús sam­tak­anna í Kunduz í Norð­ur­-Afganist­an.



Afsök­un­ar­beiðnin er mót­tek­in, var þurrt og ákveðið svar Joanne Liu, fram­kvæmda­stjóra Lækna án landamæra. Sam­tökin standa eftir sem áður fast við kröfu sína um óháða rann­sókn og kalla árás­ina stríðs­glæp.

Auglýsing

Var þetta stríðs­glæp­ur?



Á þriðja tug lækna og sjúk­linga liggja í valnum eftir loft­árás­ina. Æðsti hers­höfð­ingi Banda­ríkja­manna í Afganistan, John Camp­bell, við­ur­kennir að her­inn hafi að öllum lík­indum brotið sínar eigin reglur. Senni­lega var árásin gerð að beiðni afganska hers­ins, sem ber hit­ann og þung­ann af bar­átt­unni við tali­bana á jörðu niðri. Hins vegar var árásin gerð af Banda­ríkja­mönnum og ákvörð­unin var tekin af Banda­ríkja­mönn­um. Ábyrgðin er því þeirra.

„Al­var­leiki atviks­ins er slíkur að ef dómur kemst að þeirri nið­ur­stöðu að árásin hafi verið gerð af yfir­lögðu ráði, þá getur árás á sjúkra­hús talist stríðs­glæpur,” segir mann­rétt­inda­stjóri Sam­ein­uðu þjóð­anna, Zeid Ra'ad al-Hussein. Það þarf sumsé að vera hægt að sýna fram á ein­beittan brota­vilja, og jafn­vel þó hann sé til stað­ar, þá er þó nokkuð svig­rúm í túlkun lag­anna fyrir að mis­tök séu gerð og rangar ákvarð­anir teknar í hita leiks­ins.

Gleymum því hins vegar ekki að hér lét­ust óbreyttir borg­arar og heil­brigð­is­starfs­fólkið sem var að sinna þeim. Íbúar Kunduz standa nú uppi án sjúkra­húss og átök­unum milli stjórn­ar­hers­ins og tali­bana er hvergi nærri lok­ið. Sam­tökin sem eru þekkt fyrir að vera “fyrst inn og síð­ust út” eru ekki end­an­lega búin að yfir­gefa hér­að­ið, en þau eru jú búin að missa aðstöð­una sína í hér­aðs­höf­uð­borg­inni.

Hvað segja Gen­far­sátt­mál­arn­ir?



Sjúkra­hús og sjúk­lingar njóta sér­stakrar verndar sam­kvæmt fyrsta Gen­far­sátt­mál­an­um. Þar er tekið skýrt fram að jafn­vel særðir liðs­menn her­sveita njóti vernd­ar, svo fremi sem þeir leggi niður vopn. Ef þetta örugga skjól er mis­notað af víga­sveitum fellur verndin nið­ur, en þó ekki fyrr en búið er að gefa við­vör­un, sem ekki var gert í þessu til­felli. – Af tækni­legum ástæðum gilda reyndar ekki Gen­far­sátt­mál­arnir orð­rétt í átök­unum í Afganistan, en meg­in­at­riðin eru löngu orðin þjóð­rétt­ar­venja og þar með reglur sem öll ríki heims, sem og ófrið­ar­seggir aðr­ir, eru bundin af.

Tals­maður afganska inn­an­rík­is­ráðu­neyt­is­ins Sediq Sed­iqqi sagði í við­tali við NBC að um 15 liðs­menn tali­bana hafi verið komnir inn á sjúkra­hú­s­lóð­ina og hafi skotið þaðan í átt að afgönskum her­mönn­um. Því hafi verið gerð árás til að taka þá úr umferð. Læknar án landamæra neita þessum sögu­sögnum stað­fast­lega. En ef rétt reynist, þá er það vissu­lega líka stríðs­glæpur af hálfu tali­bana, sem spila sjálfir ekki alltaf eftir regl­un­um.

Það breytir ekki því að ein af grund­vall­ar­reglum alþjóða mann­rétt­inda­laga, með Gen­far­sátt­málana sem þunga­miðju, er sú að ávallt skuli vega hern­að­ar­legt mik­il­vægi skot­marks á móti skað­anum sem hugs­an­leg árás kunni að valda. Með öðrum orðum getur það ekki talist nógu hern­að­ar­lega mik­il­vægt að taka nokkra víga­menn úr umferð (- hafi þeir yfir höfuð verið til stað­ar) til að það rétt­læti að brjóta hina mjög svo mik­il­vægu vernd­ar­reglu um sjúkra­hús, vit­andi að þar munu deyja bæði særðir almennir borg­arar sem hafa leitað skjóls, og heil­brigð­is­starfs­fólk sem er lífs­nauð­syn­legt til að tryggja líkn og hjúkrun í átök­un­um.

Hvað er Kunduz og af hverju skiptir það máli?



Tali­banar hafa sótt mjög fram í Norð­ur­-Afganistan og náðu hinni mik­il­vægu hér­aðs­höf­uð­borg Kunduz á sitt vald í síð­ustu viku. Þetta er tal­inn einn mik­il­væg­asti hern­að­ar­sigur tali­bana í 15 ár.

Þegar tali­banar héldu um stjórn­ar­taumana í Afganistan frá 1996 til 2001 var Kunduz eitt höf­uð­vígi þeirra í Norð­ur­-Afganistan, sem þeim reynd­ist ann­ars tor­velt að leggja undir sig. Það segir all­nokkuð um mik­il­vægi borg­ar­innar en er líka vís­bend­ing um að tali­banar hafi í mörg ár átt und­ir­tök í hér­að­inu.

Tali­banar standa enn sterkt í Suð­ur- og Aust­ur-Afganistan, sem er þeirra heima­byggð. Þeir til­heyra lang­flestir þjóð­ar­brot­inu pas­tún­um, en í Norð­ur­-Afganistan eru önnur þjóð­ar­brot algeng­ari. Að auki sækja þeir fram í norðr­inu.

Í fjalla­hér­að­inu Badakhs­han í norð­aust­ur­horni lands­ins hafa tali­banar sölsað undir sig dal eftir dal, þorp eftir þorp. Það hérað var hið eina sem tali­banar náðu aldrei að leggja undir sig þegar þeir voru við völd, hér­aðið þar sem and­spyrnan átti sitt aðset­ur.  Í Far­yab í norð­vest­ur­horn­inu, þar sem íslenska frið­ar­gæslan vann eitt sinn að þró­un­ar­mál­um, eru tali­banar við borg­ar­múr­ana í Maím­ana, (- ef svo má að orði kom­ast um hið til­vilj­ana­kennda borg­ar­skipu­lag sem oft vill verða í Afganistan).

Land­vinn­ingar tali­bana í Norð­ur­-Afganistan vekja ugg, einmitt út af því að ógnin er að breiða úr sér á svæðum sem hingað til hafa verið til­tölu­lega frið­sæl. Af þessu leiðir kunn­ug­legt Kalas­hnikov-víg­bún­að­ar­kapp­hlaup sem óbreyttir Afganar þekkja af illu einu og fáir vilja upp­lifa á ný.

NATO aftur í skot­graf­irnar



Fregnir af loft­árásum Banda­ríkja­manna eru til merkis um hversu alvar­lega Atl­ants­hafs­banda­lagið og Banda­ríkja­menn taka þessa ógn. Eig­in­lega voru menn hættir í þessu hlut­verki. Eig­in­lega ætl­uðu Banda­ríkja­menn og NATO bara að vera að þjálfa og styðja afganska her­inn frá og með 1. jan­úar 2015, kannski með ein­staka dróna­árásum hér og þar.

Mynd/l­inkur: https://vi­meo.com/115809611 - Texti: Heim­ild­ar­myndin Tell Spring Not to Come This Year segir sögu afganskra her­manna sem víð­ast hvar berj­ast við tali­bana án beinnar þátt­töku alþjóð­aliðs­ins. Myndin hefur unnið til verð­launa á kvik­mynda­há­tíð­inni í Berlín og hjá Amnesty Internationa­l.  

Í nýju sam­starfs­samn­ing­unum við afganska ríkið frá í fyrra haust eru samt mjög opnar klausur þess efnis að Banda­ríkin og Atl­ants­hafs­banda­lagið geti einnig sinnt öðrum mik­il­vægum hern­að­ar­legum verk­efnum í sam­starfi og sam­ráði við afgönsk stjórn­völd.

Nú virð­ist því vera sem Banda­ríkja­menn og Atl­ants­hafs­banda­lagið séu komnir aftur í gömul og kunn­ug­leg hlut­verk sem þeir ætl­uðu helst að segja skilið við: að veita afganska hernum stuðn­ing úr lofti í götu­bar­dögum við tali­bana. Það verður for­vitni­legt að sjá hvernig þetta þróast, því tali­banar eru síður en svo komnir að fótum fram. Þessi bar­dagi er ekki búinn.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ingunn Reynisdóttir
Í þágu hestsins
Kjarninn 22. janúar 2022
Þorkell Helgason
Aukið vægi útstrikana í komandi sveitarstjórnarkosningum
Kjarninn 22. janúar 2022
Ráðherrar þeirrar ríkisstjórnarinnar sem sat að völdum þegar eftirlaunalögin voru samþykkt.
Tíu hlutir sem hægt væri að gera fyrir kostnað vegna eftirlauna ráðherra og þingmanna
257 fyrrverandi þingmenn og 46 fyrrverandi ráðherrar fá eftirlaun á grundvelli umdeildra eftirlaunalaga sem voru í gildi á árunum 2003 til 2009. Alls kostaði þetta 876 milljónir króna í fyrra. Hér eru tíu hlutir sem hægt væri að gera fyrir það fé á ári.
Kjarninn 22. janúar 2022
Jepplingur á ferð í Laugarnesi í Reykjavík. Bílar af þessari stærðargráðu og stærri hafa orðið æ algengari á götunum undanfarin ár.
Bílarnir á götunum þyngjast og þyngjast
Nýskráðir fólksbílar á Íslandi árið 2021 voru að meðaltali um 50 prósentum þyngri en bílarnir voru árið 1990. Þetta er alþjóðleg þróun – sem sumir segja að sé helst leidd af bílaframleiðendum sem vilja selja almenningi stærri og dýrari bíla ár frá ári.
Kjarninn 22. janúar 2022
Nokkrir valkostanna sem eru til skoðunar gera ráð fyrir jarðgöngum í gegnum Reynisfjall og að vegurinn liggi meðfram Víkurfjöru.
Sér ekki hvað nýr valkostur um Mýrdal á að leysa
Oddviti Mýrdalshrepps telur að nýjum valkosti Vegagerðarinnar við færslu hringvegarins í Mýrdal myndi fylgja umtalsvert meira jarðrask en láglendisvegi og jarðgöngum.
Kjarninn 22. janúar 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Microsoft kaupir Blizzard og frábær CES
Kjarninn 22. janúar 2022
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Stefnt að því að koma Íslandi í efstu sætin á Regnbogakortinu
Forsætisráðherra hefur lagt fram framkvæmdaáætlun í málefnum hinsegin fólks í 17 liðum fram í samráðsgátt stjórnvalda. Á meðal aðgerða er að stjórnendur hjá ríkinu og lögreglumenn fái fræðslu um málefni hinsegin fólks.
Kjarninn 21. janúar 2022
N1 Rafmagn er dótturfélag N1, sem er eitt dótturfélaga Festi hf., sem er að uppistöðu í eigu íslenskra lífeyrissjóða.
N1 reiknar með því að útskýra rafmagnsendurgreiðslur betur eftir helgi
N1 Rafmagn, sem áður hét Íslensk orkumiðlun, hefur verið orkusali til þrautavara frá 1. júní 2020. Fyrirtækið hefur ekki útskýrt hvers vegna það hyggst einungis endurgreiða neytendum mismun tveggja taxta frá 1. nóvember 2021.
Kjarninn 21. janúar 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None