Þrjátíu þúsund ára gömul veira vaknar til lífsins

veira.jpg
Auglýsing

Frönsku vís­inda­menn­irnir og hjónin Chan­tal Abergel og Jean-Michel Claverie starfa hjá Aix-Marseille háskól­anum í Provence. Þau hafa nýlega fundið nýja teg­und af veiru í sífrer­anum í Aust­ur-Sí­ber­íu. Veiran sem þau hafa nefnt Moll­i­virus Siber­icum (Mjúka veiran frá Síber­íu) er af hinni svoköll­uðu risa­veiru­ætt sem er til­ölu­lega nýupp­götvuð og hafa þessar nýju risa­veirur vakið upp nokkrar spurn­ing­ar, t.d. varð­andi lofts­lags­breyt­ing­ar, sjúk­dóma í mönnum og upp­runa lífs­ins.

Skrímsli að stærð



Fyrsta risa­veiran, Mimi­virus, fannst árið 1992 í Brad­ford í Englandi. Fyrst var talið að um bakt­eríu væri að ræða en árið 2003 var hún skil­greind sem risa­veira. Síðan hafa nokkrar aðrar týpur fund­ist, meðal ann­ars í Ástr­alíu og Chile og frönsku hjónin hafa átt þátt í að finna og rann­saka þær flest­ar. Til þess að átta sig á stærð þeirra er gott að miða við hefð­bundna inflú­ensu­veiru sem hefur um 11 gen og er um 100 nanó­metrar í þver­mál. Risa­veir­urnar geta haft um 2500 gen og verið um 1000 sinnum stærri. Sú stærsta sem fund­ist hef­ur, Pand­ora­virus, er stærri en sumar bakt­er­íur og heilkjarna frum­ur. Þetta eru því sann­ar­lega skrímsli miðað við aðrar veir­ur, en góðu frétt­irnar eru þær að skrímslin ráð­ast ekki á menn heldur amöb­ur. Amöbur eru ein­frum­ungs slím­dýr sem lifa bæði í vot­lendi og innan í dýrum, þar á meðal mönn­um. Moll­i­virus er önnur risa­veiran sem Abergel og Claverie finna í sífrer­an­um. Á sein­asta ári komust þau í heims­frétt­irnar þegar þau fundu veiruna Pit­hovirus Siber­icum. Þau tóku sýni á 30 metra dýpi í sífrer­anum í Chukotka í Aust­ur-Sí­ber­íu, þíddu það og settu lif­andi amöbur í sýnið sem drápust í kjöl­far­ið. Moll­i­virus fannst í þessu sama sýni.





Ísald­ar­veirur



Sýnin eru tekin úr jarð­lagi frá svoköll­uðu pleistó­sen tíma­bili, sem í dag­legu tali er kallað ísöld. Má ætla að Pit­hovirus og Moll­i­virus séu um 30 þús­und ára gamlar veir­ur. Sífrer­inn við­heldur líf­verum á alveg ótrú­legan hátt. Mammútar hafa fund­ist þar svo heil­legir að kjötið af þeim er ætt og vís­inda­menn hafa gælt við þá hug­mynd að klóna þá. Árið 2012 fengu rúss­neskir vís­inda­menn þiðið blóma­fræ til að spíra sem var um 32 þús­und ára gam­alt en heims­metið fyrir þann tíma var um 2000 ár. Veirur eru ekki líf­verur í hef­bundnum skiln­ingi en engu að síður virð­ist nokkuð auð­velt að „lífga“ þær við með því að setja þær í lif­andi hýsla, sem í þessu til­felli eru amöb­ur. Það er ekki óal­gengt að gamlar veirur séu lífg­aðar við á þennan hátt á til­raun­stofum til þess að fræð­ast meira um þær og sjá hvernig þær hafa áhrif á hýsla. Til að mynda var spænska veikin svo­kall­aða (H1N1 inflú­ensa) end­ur­lífguð af amer­ískum vís­inda­mönnum árið 2004, 85 árum eftir að hún drap tug­millj­ónir jarð­ar­búa í einum mesta heims­far­aldri sög­unn­ar. Sú veira var ræktuð úr líki inúíta­konu sem fannst í sífrer­anum í Alaska. Abergel og Claverie lofa hins vegar að lífgun Moll­i­virus sé alger­lega skað­laust mann­fólki. Til­raun­irnar verði gerðar í öruggu umhverfi og veiran drepi ein­ungis amöb­ur.

Chantal Abergel og Jean-Michel Claverie. Þau fundu veiruna við rannsóknir í Síberíu. Mynd: EPA. Chan­tal Abergel og Jean-Michel Claverie. Þau fundu veiruna við rann­sóknir í Síber­íu. Mynd: EPA.

Auglýsing

Furðu­verur



Það hefur mikla vís­inda­lega þýð­ingu fyrir okkur að lífga þessar risa­veirur við og sjá hvernig þær starfa og hvernig erfða­mengi þeirra er upp­byggt. Abergel seg­ir: „Við höldum að þessar risa­veirur hjálpi okkur að skilja hvernig lífið byrj­aði hér á jörð. Við höldum að það séu svo mörg gen sem eru sér­stök í þessum erfða­mengjum og það er margt sem hægt er að læra af þessum gen­um.“ Ein­ungis um sjö pró­sent af genum risa­veir­anna eru áður þekkt. Abergel telur að veir­urnar hafi þró­ast úr frum­um. Frumum sem hafi verið allt öðru­vísi en þær  sem við þekkjum í dag í hinu þriggja léna kerfi (gerl­ar, forn­gerlar og heil­kjörn­ung­ar). Hún telur að sumar frumur hafi þró­ast út í þær sem við þekkjum í dag en aðrar hafi lifað á þeim og orðið að veir­um. Risa­veir­urnar eru nýupp­götv­aðar og rann­sóknir ennþá á algjöru frum­stigi. Ætla má að margar nýjar teg­undir finn­ist á næstu árum og senni­lega verða Abergel og Claverie ekki langt und­an.

Stafar hætta?



Þó að þær risa­veirur sem fund­ist hafa í sífrer­anum í Síberíu séu alger­lega skað­lausar mann­fólki kenna þær okkur að hafa var­ann á í fram­tíð­inni. Það er ekki víst að allar frosnar veirur séu mein­laus­ar. Óum­flýj­an­legt er að sífrer­inn þiðni að ein­hverju leyti sam­fara lofts­lags­breyt­ingum af manna­völd­um. Þó veirur séu djúpt í jörð geta hlutir eins og jarð­ra­sk, náma­gröft­ur, olíu og gasleit á þessum svæðum komið þeim af stað. Það þarf ekki nema einn hýsil og eitt smit. Claviere seg­ir: „Ef við pössum okkur ekki, og við iðn­væðum þessi svæði án þess að gera örygg­is­ráð­staf­an­ir, eigum við það á hættu að vakna upp einn dag með veirur á borð við bólu­sótt sem við héldum að væri búið að upp­ræta.“ Fundur Abergel og Claviere getur svo sann­ar­lega komið ímynd­un­ar­afl­inu af stað. Einnn orð­hepp­inn sagði að það væri nákvæm­lega svona sem allar lélegar hryll­ings­myndir hæfust. Fram­leið­endur tölvu­leiks­ins Plague Inc. voru ekki lengi að nýta sér fund­inn og bættu Pit­hovirus Siber­icum inn í leik­inn. Þar spilar maður sem veiran og tak­markið er að leggja undir sig allt mann­kyn. Allar heimsenda­spár eru senni­lega úr lausu lofti gripnar en engu að síður er nauð­syn­legt að sýna aðgát og gera frek­ari rann­sóknir á þessum svæð­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar.
Leggja fram ólíkar breytingar á erfðafjárskatti
Fjármálaráðherra og þingmenn Viðreisnar hafa lagt fram tvö ólík frumvörp um breytingar á lögum um erfðafjárskatt. Mikill munur er á frumvörpunum en annað tekur meðal annars mið af skattstofni dánarbúsins en hitt af arfgreiðslum hvers erfingja fyrir sig.
Kjarninn 18. október 2019
Kristbjörn Árnason
Koxgráa spillingar þjóðfélagið Ísland!
Leslistinn 18. október 2019
Punktur Punktur
Punktur Punktur
Punktur Punktur – Nr. 5 Guðmundur Atli Pétursson - ljósahönnuður hjá RÚV.
Kjarninn 18. október 2019
Guðmundur Ingi Guðbrandsson
Stóraukin áhersla á náttúruvernd
Kjarninn 18. október 2019
Molar
Molar
Molar – Lækkanir, Austin Texas og Guðmundur Jaki
Kjarninn 18. október 2019
Seðlabankinn dæmdur til að veita blaðamanni Fréttablaðsins upplýsingar
Seðlabanki Íslands var í morgun dæmdur til að afhenda blaðamanni Fréttablaðsins upplýsingar um samning sem Már Guðmundsson, þáverandi seðlabankastjóri, gerði við Ingibjörgu Guðbjartsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra gjaldeyriseftirlits bankans.
Kjarninn 18. október 2019
Ísland á gráa listann vegna peningaþvættis
Ísland hefur verið sett á gráa lista FATF ásamt Mongólíu og Simbabve. Aðgerðir sem ráðist hefur verið í síðastliðið eitt og hálft ár reyndust ekki nægjanlegar.
Kjarninn 18. október 2019
Helgi Magnússon eignast allt Fréttablaðið – Jón Þórisson nýr ritstjóri
Fjárfestirinn Helgi Magnússon hefur keypt þann hluta í Torgi, útgáfufélagi Fréttablaðsins, sem hann átti ekki fyrir. Til stendur að sameina Fréttablaðið og Hringbraut.
Kjarninn 18. október 2019
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None