Þrjátíu þúsund ára gömul veira vaknar til lífsins

veira.jpg
Auglýsing

Frönsku vís­inda­menn­irnir og hjónin Chan­tal Abergel og Jean-Michel Claverie starfa hjá Aix-Marseille háskól­anum í Provence. Þau hafa nýlega fundið nýja teg­und af veiru í sífrer­anum í Aust­ur-Sí­ber­íu. Veiran sem þau hafa nefnt Moll­i­virus Siber­icum (Mjúka veiran frá Síber­íu) er af hinni svoköll­uðu risa­veiru­ætt sem er til­ölu­lega nýupp­götvuð og hafa þessar nýju risa­veirur vakið upp nokkrar spurn­ing­ar, t.d. varð­andi lofts­lags­breyt­ing­ar, sjúk­dóma í mönnum og upp­runa lífs­ins.

Skrímsli að stærð



Fyrsta risa­veiran, Mimi­virus, fannst árið 1992 í Brad­ford í Englandi. Fyrst var talið að um bakt­eríu væri að ræða en árið 2003 var hún skil­greind sem risa­veira. Síðan hafa nokkrar aðrar týpur fund­ist, meðal ann­ars í Ástr­alíu og Chile og frönsku hjónin hafa átt þátt í að finna og rann­saka þær flest­ar. Til þess að átta sig á stærð þeirra er gott að miða við hefð­bundna inflú­ensu­veiru sem hefur um 11 gen og er um 100 nanó­metrar í þver­mál. Risa­veir­urnar geta haft um 2500 gen og verið um 1000 sinnum stærri. Sú stærsta sem fund­ist hef­ur, Pand­ora­virus, er stærri en sumar bakt­er­íur og heilkjarna frum­ur. Þetta eru því sann­ar­lega skrímsli miðað við aðrar veir­ur, en góðu frétt­irnar eru þær að skrímslin ráð­ast ekki á menn heldur amöb­ur. Amöbur eru ein­frum­ungs slím­dýr sem lifa bæði í vot­lendi og innan í dýrum, þar á meðal mönn­um. Moll­i­virus er önnur risa­veiran sem Abergel og Claverie finna í sífrer­an­um. Á sein­asta ári komust þau í heims­frétt­irnar þegar þau fundu veiruna Pit­hovirus Siber­icum. Þau tóku sýni á 30 metra dýpi í sífrer­anum í Chukotka í Aust­ur-Sí­ber­íu, þíddu það og settu lif­andi amöbur í sýnið sem drápust í kjöl­far­ið. Moll­i­virus fannst í þessu sama sýni.





Ísald­ar­veirur



Sýnin eru tekin úr jarð­lagi frá svoköll­uðu pleistó­sen tíma­bili, sem í dag­legu tali er kallað ísöld. Má ætla að Pit­hovirus og Moll­i­virus séu um 30 þús­und ára gamlar veir­ur. Sífrer­inn við­heldur líf­verum á alveg ótrú­legan hátt. Mammútar hafa fund­ist þar svo heil­legir að kjötið af þeim er ætt og vís­inda­menn hafa gælt við þá hug­mynd að klóna þá. Árið 2012 fengu rúss­neskir vís­inda­menn þiðið blóma­fræ til að spíra sem var um 32 þús­und ára gam­alt en heims­metið fyrir þann tíma var um 2000 ár. Veirur eru ekki líf­verur í hef­bundnum skiln­ingi en engu að síður virð­ist nokkuð auð­velt að „lífga“ þær við með því að setja þær í lif­andi hýsla, sem í þessu til­felli eru amöb­ur. Það er ekki óal­gengt að gamlar veirur séu lífg­aðar við á þennan hátt á til­raun­stofum til þess að fræð­ast meira um þær og sjá hvernig þær hafa áhrif á hýsla. Til að mynda var spænska veikin svo­kall­aða (H1N1 inflú­ensa) end­ur­lífguð af amer­ískum vís­inda­mönnum árið 2004, 85 árum eftir að hún drap tug­millj­ónir jarð­ar­búa í einum mesta heims­far­aldri sög­unn­ar. Sú veira var ræktuð úr líki inúíta­konu sem fannst í sífrer­anum í Alaska. Abergel og Claverie lofa hins vegar að lífgun Moll­i­virus sé alger­lega skað­laust mann­fólki. Til­raun­irnar verði gerðar í öruggu umhverfi og veiran drepi ein­ungis amöb­ur.

Chantal Abergel og Jean-Michel Claverie. Þau fundu veiruna við rannsóknir í Síberíu. Mynd: EPA. Chan­tal Abergel og Jean-Michel Claverie. Þau fundu veiruna við rann­sóknir í Síber­íu. Mynd: EPA.

Auglýsing

Furðu­verur



Það hefur mikla vís­inda­lega þýð­ingu fyrir okkur að lífga þessar risa­veirur við og sjá hvernig þær starfa og hvernig erfða­mengi þeirra er upp­byggt. Abergel seg­ir: „Við höldum að þessar risa­veirur hjálpi okkur að skilja hvernig lífið byrj­aði hér á jörð. Við höldum að það séu svo mörg gen sem eru sér­stök í þessum erfða­mengjum og það er margt sem hægt er að læra af þessum gen­um.“ Ein­ungis um sjö pró­sent af genum risa­veir­anna eru áður þekkt. Abergel telur að veir­urnar hafi þró­ast úr frum­um. Frumum sem hafi verið allt öðru­vísi en þær  sem við þekkjum í dag í hinu þriggja léna kerfi (gerl­ar, forn­gerlar og heil­kjörn­ung­ar). Hún telur að sumar frumur hafi þró­ast út í þær sem við þekkjum í dag en aðrar hafi lifað á þeim og orðið að veir­um. Risa­veir­urnar eru nýupp­götv­aðar og rann­sóknir ennþá á algjöru frum­stigi. Ætla má að margar nýjar teg­undir finn­ist á næstu árum og senni­lega verða Abergel og Claverie ekki langt und­an.

Stafar hætta?



Þó að þær risa­veirur sem fund­ist hafa í sífrer­anum í Síberíu séu alger­lega skað­lausar mann­fólki kenna þær okkur að hafa var­ann á í fram­tíð­inni. Það er ekki víst að allar frosnar veirur séu mein­laus­ar. Óum­flýj­an­legt er að sífrer­inn þiðni að ein­hverju leyti sam­fara lofts­lags­breyt­ingum af manna­völd­um. Þó veirur séu djúpt í jörð geta hlutir eins og jarð­ra­sk, náma­gröft­ur, olíu og gasleit á þessum svæðum komið þeim af stað. Það þarf ekki nema einn hýsil og eitt smit. Claviere seg­ir: „Ef við pössum okkur ekki, og við iðn­væðum þessi svæði án þess að gera örygg­is­ráð­staf­an­ir, eigum við það á hættu að vakna upp einn dag með veirur á borð við bólu­sótt sem við héldum að væri búið að upp­ræta.“ Fundur Abergel og Claviere getur svo sann­ar­lega komið ímynd­un­ar­afl­inu af stað. Einnn orð­hepp­inn sagði að það væri nákvæm­lega svona sem allar lélegar hryll­ings­myndir hæfust. Fram­leið­endur tölvu­leiks­ins Plague Inc. voru ekki lengi að nýta sér fund­inn og bættu Pit­hovirus Siber­icum inn í leik­inn. Þar spilar maður sem veiran og tak­markið er að leggja undir sig allt mann­kyn. Allar heimsenda­spár eru senni­lega úr lausu lofti gripnar en engu að síður er nauð­syn­legt að sýna aðgát og gera frek­ari rann­sóknir á þessum svæð­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Ekki æskilegt að einblína á fjölgun starfa í ferðaþjónustu í hálaunalandi eins og Íslandi
Prófessor í hagfræði segir að ferðaþjónusta sé grein sem þrífist best í löndum þar sem vinnuafl er ódýrt. Endurreisn ferðaþjónustu í sömu mynd og áður sé því varla æskileg, enda hafi hún að uppistöðu verið mönnum með innfluttu vinnuafli.
Kjarninn 1. júní 2020
Barnabætur og sérstakur barnabótaauki skilaði 15 milljörðum til barnafjölskyldna
Íslenska barnabótakerfið hefur verið harðlega gagnrýnt undanfarin ár fyrir að vera fyrst og fremst nokkurs konar fátækrahjálp við tekjulágar fjölskyldur. Tekjutengdu bæturnar hækkuðu lítillega í fyrra og sérstakur barnabótaauki var greiddur út á föstudag.
Kjarninn 1. júní 2020
Þorsteinn Már Baldvinsson, er annar forstjóra Samherja.
Sjávarútvegsfyrirtæki fengu 175 milljónir króna úr hlutabótaleiðinni
Tvö dótturfyrirtæki Samherja skera sig úr á meðal sjávarútvegsfyrirtækja sem nýttu hlutabótaleiðina. Alls voru 245 starfsmenn þeirra settir á leiðina. Samstæðan ætlar að endurgreiða ríkissjóði greiðslurnar sem hún fékk.
Kjarninn 1. júní 2020
Eiríkur Rögnvaldsson
Tölum íslensku við útlendinga
Kjarninn 1. júní 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar.
Fyrirtækin sem ætla að endurgreiða hlutabætur fá reikning í vikunni
Stöndug fyrirtæki sem nýttu sér hlutabótaleiðina, en hafa óskað eftir því að fá að endurgreiða það sem þau fengu úr ríkissjóði í gegnum hana, munu fá send skilaboð í vikunni um hvað þau skulda og hvernig þau eiga að borga.
Kjarninn 1. júní 2020
Landamæri margra landa opna á nýjan leik á næstunni. En ferðamennska sumarsins 2020 verður með öðru sniði en venjulega.
Lokkandi ferðatilboð í skugga hættu á annarri bylgju
Lægri skattar, niðurgreiðslur á ferðum og gistingu, ókeypis gisting og læknisaðstoð ef til veikinda kemur eru meðal þeirra aðferða sem lönd ætla að beita til að lokka ferðamenn til sín. Á sama tíma vara heilbrigðisyfirvöld við hættunni á annarri bylgju.
Kjarninn 1. júní 2020
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Glæpur og refsing: Skipta kyn og kynþáttur máli?
Kjarninn 1. júní 2020
Minkar eru ræktaðir á búum víða um heim, m .a. á Íslandi, vegna feldsins.
Menn smituðust af minkum
Fólk er talið hafa borið kórónuveiruna inn í minkabú í Hollandi. Minkarnir sýktust og smituðu svo að minnsta kosti tvo starfsmenn. Engin grunur hefur vaknað um kórónuveirusmit i minkum eða öðrum dýrum hér á landi.
Kjarninn 1. júní 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None