Í þá tíð… Síðasti keisari Kína settur af

Á þessum degi fyrir réttum 105 árum, hinn 12. febrúar árið 1912, var Hsian-T‘ung keisari þvingaður til afsagnar eftir uppreisn lýðveldissinna undir stjórn Sun-Yat-sen.

 Ungi keisarinn, aðeins tveggja ára gamall.
Ungi keisarinn, aðeins tveggja ára gamall.
Auglýsing

Á þessum degi fyrir réttum 105 árum, hinn 12. febr­úar árið 1912, var Hsi­an-T‘ung keis­ari þving­aður til afsagnar eftir upp­reisn lýð­veld­is­sinna undir stjórn Sun-Yat-­sen. Hsi­an-T‘ung var aðeins sex ára gam­all þegar hann var settur af og hafði ríkt í fjögur ár eftir að Kuang-hsu, föð­ur­bróðir hans lést í emb­ætti.

Þegar Hsi­an-T‘ung hrökkl­að­ist úr Dreka­há­sæt­inu var bund­inn endir á 2000 ára keis­ara­veldi í Kína og 267 ára valda­tíð Man­sjú-ætt­bálks­ins. Hann tók upp nafnið Henry Pu Yi og fékk að búa í For­boðnu Borg­inni, hýbýlum keis­ar­ans, næstu tólf ár, en þá var hann gerður útlæg­ur. Raunar var hann settur í keis­ara­stól­inn á ný árið 1917 í skjóli stríðs­herra nokk­urs, en nokkrum dögum síðar rann það aftur út í sand­inn.

Fjarar undan stór­veldi

Rætur kín­verskrar sið­menn­ingar liggja djúpt og hafa Kín­verjar haft mikil áhrif, til dæmis á sviðum tækni, lista, hern­aðar og heim­speki. Lengi vel ein­angr­uðu kín­verskir ráða­menn landið frá umheim­in­um, en þegar komið var fram á miðja nítj­ándu öld fór smátt og smátt að fúna í und­ir­stöðum Kína og keis­ara­veld­is­ins.

Auglýsing

Í fullum skrúða sem keisari Mansjúkó.Eftir að hafa fengið slæma útreið í stríðum gegn erlendum ríkjum og miklar róstur inn­an­lands varð sífellt ljós­ara að stjórn­kerfið var mein­gall­að. Illa gekk að færa sam­fé­lagið í átt að nútíma­væð­ingu og óánægja fór sífellt vax­andi.

And­spyrnu­hreyf­ingar spruttu víða upp og hófu virka upp­reisn gegn keis­ara­stjórn­inni. Xin­hai-­upp­reisnin hófst árið 1911 og var Sun Yat-­sen fyrsti for­seti Kína, en var ýtt til hliðar áður en Pu Yi hafði sagt af sér og Yuan Shikai tók við. 

Leppur Jap­ana í Man­sjúríu

Pu Yi flúði til Tianj­in-­borg­ar, sem þá var á valdi Jap­ana, en Jap­anir áttu eftir að her­taka stóran hluta af aust­ur­hluta Kína. Árið 1932 stofn­uðu Jap­anir svo lepp­ríkið Man­sjúkó í Man­sjúr­íu­hér­aði og settu Pu Yi yfir það og krýndu hann keis­ara. Þar ríkti Pu Yi allt til loka seinni heims­styrj­aldar þegar hann var tek­inn höndum af her­liði Sov­ét­ríkj­anna þar sem hann var við það að stíga um borð í flug­vél til Jap­ans. 

Réttað var yfir honum vegna stríðs­glæpa, en hann sagð­ist sak­laus og aðeins hafa verið vilja­laust verk­færi Jap­ana. Rétt­ur­inn sá fram­vind­una ekki sömu augum og dæmdi hann sek­an.

Pu Yi var fram­seldur til Kína árið 1950, skömmu eftir að lýð­veldið leið undir lok og komm­ún­ista­flokk­ur­inn undir stjórn Maó Zedong komst til valda, og sat í fang­elsi í níu ár, frá 1950 til 1959. 

Frið­samt ævi­kvöld keis­ar­ans

Eftir það flutti hann til Beijing þar sem hann hóf nýtt líf sem almennur borg­ari, hét Komm­ún­ista­flokk­inum holl­ustu­eið, gekk í hjóna­band og vann meðal ann­ars á verk­stæði og í grasa­garði borg­ar­inn­ar. Árið 1964 hóf hann störf hjá Komm­ún­ista­flokknum og gegndi því til ævi­loka, en hann lést úr nýrna­krabba­meini og hjarta­sjúk­dómi árið 1967. 

Jarð­neskum leifum hans var komið fyrir í kirkju­garði þar sem hátt­settir menn í komm­ún­ista­flokknum voru jarð­að­ir, en árið 1995 fann ekkja hans honum stað í öðrum kirkju­garði í nágrenni við graf­hýsi keis­ara­ætt­ar­inn­ar. 

Aðrir mark­verðir atburðir sem gerð­ust 12. febr­ú­ar:

1916

Aðgerð­ar­sinn­inn Emma Gold­man er hand­tekin í New York fyrir þann glæp að halda fyr­ir­lestur um getn­að­ar­varn­ir.

1945

Yalta-ráð­stefn­unni lýk­ur. Þar lögðu leið­togar Banda­ríkj­anna, Bret­lands og Sov­ét­ríkj­anna lín­urnar varð­andi skipt­ingu áhrifa­svæða eftir Síð­ari heims­styrj­öld­ina. Þar var fulln­að­ar­sigur á Þýska­landi ein­ungis tíma­spurs­mál.

1974 

And­ófs­mað­ur­inn og Nóbels­skáldið Alex­ander Solzhenitsyn er gerður útlægur frá Sov­ét­ríkj­un­um.

1990 

Nel­son Mand­ela fær frelsi eftir 27 ára fang­els­is­vist vegna and­stöðu sinnar við aðskiln­að­ar­stefnu stjórn­valda í Suð­ur­-Afr­íku.

1990 

Buster Dou­glas vinnur ein­hvern óvæntasta sigur í hnefa­leika­sög­unni þegar hann rotar heims­meist­ar­ann Mike Tyson í 10. lotu.

1993

Hinn tveggja ára gamli James Bul­ger er myrtur af tveimur tíu ára drengjum eftir að hafa verið num­inn brott í versl­un­ar­mið­stöð.

1999 

Bill Clinton Banda­ríkja­for­seti er úrskurð­aður sak­laus af ákæru sem sett var fram til að svipta hann emb­ætti. Ákæran var vegna fram­göngu hans í máli Mon­icu Lewinski.

2002

Rétt­ar­höld hefj­ast yfir Slobodan Milos­evic, for­seta Serbíu, fyrir Alþjóð­lega glæpa­dóm­stóln­um. Sak­ar­efnin voru stríðs­glæp­ir, þjóð­ern­is­hreins­anir og glæpir gegn mann­kyni, en Milos­evic lést fjórum árum síð­ar, áður en mál­inu lauk.

2012

Söng­stjarnan Whit­ney Hou­ston deyr, 48 ára göm­ul. Hún drukkn­aði í baðk­ari vegna fíkni­efna­neyslu og hjarta­sjúk­dóms. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Climate Strikes and Societal Responsibility
Kjarninn 22. október 2019
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – English
Samtal við samfélagið – Women in prison
Kjarninn 21. október 2019
Curio hlaut Nýsköpunarverðlaunin
Elliði Hreinsson er framkvæmdastjóri og stofnandi Curio.
Kjarninn 21. október 2019
Ef ég væri VG þá myndi ég láta mig hverfa
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata, gagnrýndi stjórnvöld fyrir stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins og mögulega sölu á eignarhlutum í ríkisbönkunum.
Kjarninn 21. október 2019
Samkvæmisleikur að geta til um stefnu stjórnvalda í bankamálum
Oddný Harðardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, var málshefjandi umræðu um sölu á ríkisbönkunum. Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, minnti hana á að hún hefði mælt fyrir frumvarpi sem ráðherra um sölu á bönkum.
Kjarninn 21. október 2019
Jón Grétar Guðjónsson
Ekki láta góða kreppu fara til spillis – nýttu hana sem tækifæri
Kjarninn 21. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Það er ekki ósmekklegt að segja satt
Kjarninn 21. október 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson
„Sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál“
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sést bregða fyrir í nýrri kvikmynd um Panamaskjölin og lögfræðistofuna Mossack Fonseca. Hann segir að eins og honum þyki það sárt og óþolandi að vera bendlaður við þessi spillingarmál þá verði myndinni vart breytt.
Kjarninn 21. október 2019
Meira úr sama flokkiFólk
None