Seðlabanki Íslands hafnar athugasemdum umboðsmanns Alþingis

Már Guðmundsson seðlabankastjóri
Már Guðmundsson seðlabankastjóri
Auglýsing

Yfir­stjórn Seðla­banka Íslands seg­ist ekki geta séð hvern­ig ­bank­inn geti komið til móts við athuga­semdir umboðs­manns Alþingis um með­ferð gjald­eyr­is­mála og segir til­vik og athuga­semdir sem umboðs­maður gerð­i ­at­huga­semdir við séu „víða óljós“. Yfir­stjórn bank­ans hafnar því einnig að hafa brotið gegn lög­mæt­is­reglu með stofnun eign­ar­halds­fé­lags­ins Eigna­safns ­Seðla­banka Íslands (ESÍ) eftir banka­hrun, en það félag hefur fengið til sín allar þær eignir og kröfur sem Seðla­bank­an­um hefur áskotn­ast vegna hruns­ins. Um er að ræða eign­ir, meðal ann­ars hlutir í fyr­ir­tækjum og fast­eign­ir, og kröfur upp á hund­ruði millj­arða króna. ESÍ hef­ur á und­an­förnum árum selt margar þeirra eigna sem félag­inu áskotn­að­ist.

Þetta kemur fram í grein­ar­gerð ­sem yfir­stjórn Seðla­banka Íslands hefur tekið saman fyrir banka­ráð hans vegna bréfs sem umboðs­maður Alþingis sendi 2. októ­ber 2015 vegna athug­unar hans á með­ferð gjald­eyr­is­mála og umsýslu og með­ferð krafna og eigna sem félög í eig­u ­bank­ans fara með.  

Sér ekki hvernig bank­inn getur komið til móts við umboðs­mann

Grein­ar­gerð Seðla­bank­ans að hluta til um gjald­eyr­is­mál og þá gagn­rýni umboðs­manns Alþingis sem hann setti fram á með­höndlun Seðla­bank­ans í umsögn sinni. Í áliti umboðs­manns frá því í októ­ber kemur meðal ann­ars fram að hann hafi sjálf­ur, strax við ­upp­haf athug­unar hans í lok árs 2010, stað­næmst sér­stak­lega við þá leið sem farin var í lögum þegar gjald­eyr­is­höftin voru tekin upp haustið 2008. Þar var Seðla­banka Íslands fengin heim­ild til að gefa út, að fengnu sam­þykki ráð­herra, reglur um gjald­eyr­is­mál. Hinar eig­in­legu efn­is­reglur um gjald­eyr­is­höftin voru í regl­unum og brot gegn þeim gátu varðað refs­ing­um. Umboðs­maður taldi vafa leika á því að þetta fyr­ir­komu­lag upp­fyllti þær kröfur sem leiða af reglum um lög­bundnar refsi­heim­ildir og skýr­leika refsi­heim­ilda. 

Auglýsing

Til við­bótar komu síðan atriði sem lutu að sam­þykki ráð­herra á regl­unum og birt­ingu þess, en eins og fram hefur kom­ið, þá felldi Seðla­bank­inn niður 23 mál á dög­un­um, þar sem sér­stakur sak­sókn­ari telur regl­urnar gall­að­ar. Eng­inn ein­stak­lingur hefur fengið dóm fyrir brot á gjald­eyr­is­lög­um, frá því fjár­magns­höft voru lög­fest í nóv­em­ber 2008, eða fyrir tæpum sjö árum.

Banka­ráðs Seðla­banka Íslands hefur sam­þykkt að láta gera athugun á fram­kvæmd gjald­eyr­is­reglna bank­ans, m.a. vegna nið­ur­stöðu umboðs­manns Alþing­is.

Í grein­ar­gerð yfir­stjórnar Seðla­banka Íslands segir að hún geti ekki séð hvernig bank­inn geti komið til móts við athuga­semdir umboðs­manns Alþing­is. „Að meg­in­stefnu til lúta athuga­semdir UA að gildi reglna um gjald­eyr­is­mál sem refsi­heim­ild ásamt til­vís­unum til refsi­heim­ilda, en slíkt er ekki á for­ræði Seðla­bank­ans að meta. Þar að auki liggur fyrir afstaða ráð­herra til gildis regln­anna sem refsi­heim­ild. Líkt og UA bendir á er það fyrst og fremst hlut­verk dóm­stóla að taka afstöðu til slíkra álita­mála. Að öðru leyti eru ábend­ingar umboðs­manns almenns eðlis og lúta að laga­fram­kvæmd almennt, en ekki aðeins að lögum og reglum um gjald­eyr­is­mál. Þegar efni bréfs­ins er dregið sam­an, hvað varðar með­ferð gjald­eyr­is­mála, verður ekki séð hvernig Seðla­bank­inn geti komið til móts við athuga­semdir hans, einkum vegna þess að til­vik eða athuga­semdir sem UA virð­ist byggja á eru víða óljós.“

Alþekkt fyr­ir­komu­lag um víða ver­öld

Hitt atriðið sem gagn­rýnt var í bréfi umboðs­manns var að Seðla­banki Íslands hefði ekki skýra laga­heim­ild til að flytja verk­efni við umsýslu og sölu eigna til ESÍ. Um er að ræða eign­ir, með­al­ ann­ars hlutir í fyr­ir­tækjum og fast­eign­ir, og kröfur upp á hund­ruði millj­arða króna. ESÍ hefur á und­an­förnum árum selt margar þeirra eigna sem félag­in­u á­skotn­að­ist.

Til­efni þess­arrar ­at­hug­unar umboðs­manns voru meðal ann­ars ábend­ingar um að þeir sem kom­ið hefðu fram fyrir hönd bank­ans og ESÍ „hefðu gert það með áþekkum hætti og um væri að ræða einka­að­ila en ekki rík­is­stofn­un. "Er það afstaða umboðs­manns að skýr­ingar bank­ans um laga­heim­ild til flutn­ings verk­efn­anna hafi ekki ver­ið ­full­nægj­andi. Umboðs­maður leggur áherslu á að auk þess sem full­nægj­and­i laga­heim­ild þurfi að vera fyrir hendi til slíks flutn­ings opin­berra verk­efna frá rík­is­stofnun sé líka mik­il­vægt að þeir starfs­menn sem fjalli um þessi mál, við­semj­endur um þessar eignir og kröfur og almennir borg­arar séu ekki í vafa um eftir hvaða regl­um, svo sem um með­ferð valds og upp­lýs­inga, hæfi og máls­með­ferð að öðru leyti, eigi að fara í þessum til­vik­um."

Yfir­stjórn Seðla­bank­ans ­segir í grein­ar­gerð sinni að það sé alþekkt um víða ver­öld að sett séu ­upp sér­stök félög eða sjóðir um eign­ar­hald og stýr­ingu fulln­ustu­eigna í kjöl­far fjár­málakreppu. Með stofnun ESÍ hafi verið að bregð­ast við for­dæma­lausu ástand­i í kjöl­far banka­hruns­ins. Þetta á bæði við um bank­ana hér á landi sem og ­rík­is­sjóði og seðla­banka erlend­is.

Hún hafnar því að brotið hafi verið gegn lög­mæt­is­regl­unn­i ­með stofnun ESÍ. „Ein­göngu var um að ræða aðskilnað innri verk­þátta ­Seðla­bank­ans sem ekki getur talist íþyngj­andi fyrir borg­ar­ana enda höfðu þess­ar ráð­staf­anir í engu áhrif á rétt­indi eða skyldur þeirra sem Seðla­bank­inn átt­i ­kröfu á vegna banka­hruns­ins né þeirra sem hafa átt eða kunna að eiga við­skipt­i við ESÍ. Starf­semi félags­ins felur ekki í sér hefð­bundna stjórn­sýslu, því hef­ur ekki verið falið að taka stjórn­valds­á­kvarð­anir heldur hefur það með hönd­um inn­heimtu og fulln­ustu krafna og sölu fulln­ustu­eigna sem byggir alfarið á grund­velli fulln­ustu­rétt­ar, kröfu- og samn­inga­rétt­ar, rétt eins og verk­efni ann­arra ­kröfu­hafa hinna föllnu banka.“

Með­höndlun krafn­anna og fulln­ustu­eign­anna í höndum ESÍ hafi verið og sé ekki með öðrum hætti  en ef ­eign­irnar hefðu áfram verið skráðar í bókum Seðla­bank­ans.



Þórður Snær Júlíusson
Tækifærið er núna
Kjarninn 23. ágúst 2019
WOW air gríman fallin
Skiptastjórar þrotabús WOW air telja að flugfélagið hafi í síðasta lagi verið ógjaldfært um mitt síðasta ár. Þrátt fyrir það réðist WOW air í skuldabréfaútgáfu sem byggði á upplýsingum um annað.
Kjarninn 23. ágúst 2019
Íslendingar eyddu minna erlendis
Í júlí var mesti samdráttur í kortaveltu Íslendinga erlendis síðan í október 2009, alls dróst veltan saman um 5,3 prósent. Færri brottfarir Íslendinga í kjölfar falls WOW air skýra að hluta til samdráttinn.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Stefán Ólafsson
Verðbólguskot gengur yfir
Kjarninn 22. ágúst 2019
Pólverjar rjúfa 20 þúsund íbúa múrinn á Íslandi
Pólskum ríkisborgurum fjölgaði hér á landi um 5 prósent á átta mánuðum.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Hörður Arnarson
Hið rétta um raforkuverð til stórnotenda
Kjarninn 22. ágúst 2019
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins.
Leggur til að Bretland gerist tímabundið aðili að EES-samningnum
Formaður Miðflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra telur að Bretar muni blómstra eftir útgöngu úr Evrópusambandinu.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Vilja koma í veg fyrir að almannaheillafélög verði misnotuð
Nýr fræðslubæklingur hefur verið gefinn út sem beinist að því að fræða almannaheillafélög um góða stjórnarhætti til að koma í veg fyrir að starfsemi þeirra sé misnotuð.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiInnlent
None