Einræðistaktar Erdogan

2016 hefur verið viðburðaríkt ár í Tyrklandi. Aukin tíðni hryðjuverkaárása, misheppnuð valdaránstilraun, auknir einræðistaktar hjá forseta landsins, Recep Tayyip Erdogan, og átökin í Sýrlandi hafa sett djúp stjórnarfarsleg spor í landinu.

Erdogan
Auglýsing

Þann 10. des­em­ber setti for­sæt­is­ráð­herra Tyrk­lands, Binali Yildirim, fram til­lögur að víð­tækum stjórn­ar­skrár­breyt­ingum sem hafa það að mark­miði að safna öllu fram­kvæmd­ar­valdi stjórn­sýsl­unnar í hendur Erdogan. Ef breyt­ing­arnar verða sam­þykkt­ar, fyrst af þing­inu og síðar í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu, munu þær tákna stærstu umrót í stjórn­ar­fari lands­ins frá stofnun lýð­veld­is­ins af Mustafa Kemal Ata­türk árið 1923 eftir sex hund­ruð ára keis­ara­dæmi Ottómana.

Til­raun Erdogan er nýr kafli í lang­vinnri bar­áttu hans til að auka völd sín og hafa ýmsir afdrifa­ríkir atburðir bæði inn­an­lands og utan stuðlað að auknu rými fyrir ein­ræðistakta í landi sem fyrir rúmum ára­tug síðan stóð í umfangs­miklum lýð­ræð­is­legum umbótum til að upp­fylla skil­yrði ESB-að­ildar. Aðdrag­andi þess­arar þró­unar er langur en atburðir á þessu ári hafa hraðað henni svo um mun­ar.

"Lýð­ræði er eins og lest; þú ferð úr henni þegar þú ert komin á áfanga­stað"

Auglýsing

Erdogan, sem var vin­sæll borg­ar­stjóri í Ist­an­búl á tíunda ára­tugn­um, stofn­aði árið 2001 AK-­flokk­inn (Rétt­læt­is- og þró­un­ar­flokk­ur­inn) sem vann stór­sigur í þing­kosn­ing­unum 2002 en Erdogan sjálfur gat ekki tekið við emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra strax vegna fang­els­is­dóms sem hann hlaut árið 1999 fyrir hat­urs­orð­ræðu eftir að hann þuldi ljóð eftir þjóð­ern­is­sinn­ann Ziya Gökalp í ræðu til stuðn­ings­manna sinna. Laga­breyt­ingar ári seinna gerðu það að verkum að hann fékk að taka við emb­ætt­inu árið 2003 en ljóst var að hin íslamska þjóð­ern­is­stefna sem ein­kenndi hug­mynda­fræði Erdogan ætti litla sam­leið með hinu ver­ald­lega lýð­veldi sem Ata­türk stofn­aði og sem tyrk­neski her­inn hefur sögu­lega álitið sem sitt hlut­verk að vernda.

Erdogan sat á for­sæt­is­ráð­herra­stóli í ell­efu ár áður en hann varð for­seti árið 2014 en lífs­kjör í Tyrk­landi hafa stór­batnað á þessu tíma­bili. Frá stofnun AK-­flokks­ins hefur hann haft meiri­hluta á þingi í alls 13 ár, nú síð­ast í kjöl­far þing­kosn­inga í nóv­em­ber 2015, og virð­ist vera að Erdogan, sem lét hin ó­hugn­an­leg­u ­tit­il­orð hér að ofan falla í upp­haf valda­tíð sinn­ar, telji að tími sé kom­inn til að stíga úr lýð­ræð­is­lest­inni.

Djöf­ull­inn er í kring­um­stæð­unum

Að lýsa kring­um­stæðum sem það sér­stökum að þær krefj­ist sér­stakra úrræða er vin­sælt mælsku­bragð til að ná í gegn vafasömum umbót­um. Þeir dramat­ísku atburðir sem hafa átt sér stað í Tyrk­landi und­an­farin tvö ár eru án efa sér­stakir í þess­ari skil­grein­ingu.

Hryðju­verka­tíðnin í Tyrk­landi hefur auk­ist til muna síð­ustu tvö ár; talið er að sjálf­stæð­is­hreyf­ing Kúr­da, PKK, hafi staðið fyrir til­ræði þar sem 400-kílogramma sprengja sprakk í nálægð við leik­vang Besikta­s-­fót­boltaliðs­ins í Ist­an­búl og drap 44 manns þann 10. des­em­ber, og bíl­sprengju sem sprakk fyrir utan Erci­yes-há­skóla í Kayser­i-­fylki þann 17. des­em­ber sem drap 13 manns, en einnig hefur Íslamska ríkið staðið fyr­ir hryðju­verka­ára­sum á borð við sprengju­til­ræðin á Ata­türk-flug­vell­inum í Ist­an­búl í júní þar sem 41 manns misstu líf­ið. 

Að ein­hverju leyti má rekja aukna hryðju­verka­tíðni til ítaka Tyrk­lands í borg­ara­stríð­inu í Sýr­landi þar sem stefna Tyrkja var upp­haf­lega að styðja ýmsar upp­reisn­ar­hreyf­ingar í bar­átt­unni gegn bæði Íslamska rík­inu ann­ars vegar og herj­um Bashar al-Assad, for­seta lands­ins, hins vegar en afstaða þeirra gagn­vart þeim síð­ar­nefndu hefur breyst í kjöl­far viða­mik­ils stuðn­ings Rúss­lands við Assad. Styrkur hinna auknu sam­vinnu Tyrkja og Rússa í Sýr­landi kom skýrt til greina í tempruðum við­brögðum leið­toga land­anna tveggja við til­ræð­inu gegn sendi­herra Rúss­lands í Tyrk­land­i, And­rei Karlov, sem var skot­inn til bana á lista­gall­eríi í Ankara, höf­uð­borg Tyrk­lands, í síð­ustu viku. Þá hafa tengsl Erdogan við PKK versnað mikið eftir að frið­ar­við­ræður runnu í sand­inn sum­arið 2015. Afskipti PKK í borg­ara­stríð­inu í Sýr­landi flæktu við­ræð­urnar tals­vert og and­stæð­ingar AK-­flokks­ins halda því einnig fram að Erdogan hafi vilj­andi bundið enda á þær til þess að koma til móts við harð­línu­væng hers­ins og þjóð­ern­is­sinna fyrir kosn­ing­arnar 2015. 

Norna­veiðar nýja sold­áns­ins

Þann 15. júlí reyndi hópur her­for­ingja að ræna völd í land­inu en mistókst eftir að hafa reynt að ná stjórn á sam­skipta­æðum lands­ins og þingi ásamt því að reyna að hand­sama Erdogan sjálf­an. Talið er að fleiri hópar innan hers­ins hafi komið sér saman um valda­ránstil­raun­ina en Erdogan hef­ur lagt alla sök á Cema­at-hóp­inn, íslamska hreyf­ingu undir stjórn klerks­ins Fet­hullah Gülen sem hefur verið í útlegð í Penn­syl­vani­a-­fylki í Banda­ríkj­unum frá árinu 1999. Hreyf­ing Gülen er ýmist kennd við trú eða ákveðna túlkun á hlut­verki og upp­bygg­ingu Tyrk­lands, og rekur tyrk­neska skóla út um allan heim. Gülenistar eru fjöl­mennir og mátti finna víðs veg­ar í valda­miklum emb­ættum hjá hinu opin­bera og í við­skipta­lífi Tyrk­lands. Skiptar skoð­anir eru á því hversu sam­held­inn hóp­ur­inn sé og hvort hann vinni í raun að til­teknum stjórn­mála­leg­um ­mark­mið­um, en Erdogan sá tæki­færi í kjöl­far valda­ránstil­raun­ar­inn­ar.



Neyð­ar­á­standi, sem reyndar er enn í gangi í Tyrk­landi, var lýst yfir í kjöl­far valda­ránstil­raun­ar­innar og á skömmum tíma hafði Erdogan látið hand­taka um 40 ­þús­und ein­stak­linga sem taldir voru tengj­ast atburð­unum á einn eða annan hátt. Þá hafa um eitt hund­rað þús­und opin­berum starfs­mönnum verið sagt upp ásamt þús­unda blaða­manna og fræði­manna. Jafn­vel áður en valda­ránstil­raunin átti sér stað voru flestir fjöl­miðlar í land­inu hlið­hollir eða jafn­vel bein­línis stjórnað af stuðn­ings­mönnum AK-­flokks­ins en í kjöl­far hennar hefur ver­ið sótt enn harð­ara að óháðum fjöl­miðlum.



Erdogan hefur á margan hátt lagt grunn­inn til að greiða fyrir stjórn­ar­skrár­breyt­ing­unum sem kosið verður um á næsta ári en það má segja að neyð­ar­á­standið sem ríkir í land­inu í dag sé ákveð­inn for­smekkur á því hvernig stjórn Erdog­ans muni líta út eftir breyt­ing­arn­ar. Til að koma breyt­ing­unum í gegn þarf hann að minnsta kosti fjórtán þing­menn frá stjórn­ar­and­stöðu­flokk­unum til að kjósa með breyt­ing­unum til við­bótar við sinn eig­inn þing­flokk, og mögu­lega munu vin­sældir hans meðal almenn­ings lækka á næstu mán­uðum í kjöl­far efna­hags­legrar stöðn­unar á þessu ári. Því er langt í frá gefið að honum tak­ist til en hann hefur sterkan með­byr vegna atburða árs­ins.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Inga Sæland
Segir sama gamla spillingarkerfið blómstra sem aldrei fyrr
„Hvenær hættir maður að verða hissa á sérhagsmunagæslunni í pólitík?“ spyr formaður Flokks fólksins.
Kjarninn 5. júní 2020
Leirdalur með Leirdalsvatni og Leirdalsá falla í Geitdalsá. Í Leirdal hugsar Arctic Hydro sér upphafslón Geitdalsárrvirkjunar.
„Nýtt virkjanaáhlaup“ á hálendi Austurlands verði stöðvað
Stjórnvöld þurfa að koma í veg fyrir að hálendi Austurlands verði raskað frekar og standa við fyrirheit sem gefin voru um að þar yrði ekki virkjað meira. Þetta kemur fram í tillögu að ályktun sem lögð verður fyrir aðalfund Landverndar á morgun.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Ráðherra metur næstu skref með lögmönnum
Mennta- og menningarmálaráðherra fer nú yfir úrskurð kærunefndar jafnréttismála með lögmönnum. Hún segir að ekki hafi skipt máli að Páll Magnússon væri framsóknarmaður.
Kjarninn 5. júní 2020
Komufarþegar munu þurfa að greiða sjálfir fyrir sýnatöku frá 1. júlí.
Komufarþegar greiða 15 þúsund fyrir sýnatöku
Sýnataka á landmærum Íslands verður gjaldfrjáls fyrstu tvær vikurnar en frá 1. júlí munu komufarþegar þurfa að greiða 15 þúsund krónur fyrir rannsóknina.
Kjarninn 5. júní 2020
Óvenjulegur sjómannadagur framundan
Vegna COVID-19 faraldursins verður sjómannadagurinn í ár ólíkur því sem Íslendingar eiga að venjast. Þó verður lágmarksdagskrá víða um land með heiðrunum aldinna sjómanna, minningarathöfnum og veittar verða viðurkenningar fyrir björgunarafrek.
Kjarninn 5. júní 2020
Jane Goodall fór á þrítugsaldri inn í skóga Tansaníu og dvaldi þar lengi í hópi simpansa. Rannsóknir hennar gjörbreyttu þekkingu manna á öðrum dýrategundum.
Mannkynið er „búið að vera“ ef það skiptir ekki um kúrs í kjölfar COVID
„Við erum komin að tímamótum í sambandi okkar við náttúruna,“ segir Jane Goodall sem barist hefur verið náttúruvernd í sex áratugi. Hún segir að nú hafi opnast lítill gluggi til að gera róttækar breytingar svo koma megi í veg fyrir frekari hörmungar.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir og Björn Leví Gunnarsson
„Það eru nákvæmlega svona mál sem halda aftur af Íslandi“
Þingmaður Pírata gagnrýnir ákvarðanir mennta- og menningarmálaráðherra. „Svona mál leiða til lélegri niðurstaðna í öllu sem gerist í framhaldinu af því að hæfasta fólkið er ekki að taka ákvarðanirnar.“
Kjarninn 5. júní 2020
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir – Eldhúsið
Kjarninn 5. júní 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None