Siðfræðistofnun hefur ekki efni á starfsmanni

Siðfræðistofnun Háskóla Íslands stendur höllum fæti fjárhagslega og er með skuldahala á bakinu. Gert ráð fyrir stofnuninni víða hjá stjórnvöldum án sérstaks fjárframlags.

Siðfræðistofnun
Auglýsing

Sið­fræði­stofnun Háskóla Íslands stendur höllum fæti fjár­hags­lega og er með skulda­hala á bak­inu. Þetta kom fram í máli Vil­hjálms Árna­sonar stjórn­ar­for­manni á árs­fundi stofn­un­ar­innar sem hald­inn var í lok jan­ú­ar.

Þar kom meðal ann­ars fram að stofn­unin hafi ekki lengur bol­magn til að hafa laun­aðan starfs­mann. Mót­fram­lag til stofn­un­ar­innar vegna rann­sókn­ar­styrkja hefur dreg­ist saman auk þess sem heiman­mundur frá Háskóla­ráði sem stofn­unin hefur fengið er útrunn­inn. Ljóst er að gert er ráð fyrir aðkomu stofn­un­ar­innar víða í sam­fé­lag­inu á vegum stjórn­valda og ann­arra án þess að hún sé styrkt sér­stak­lega, auk þess sem hún hefur að eigin frum­kvæði beitt sér fyrir mál­um, sem ann­ars staðar en á Íslandi væru á könnu laun­aðra land­siða­ráða á vegum stjórn­valda, án þess að hafa til þess póli­tískt umboð.

Til­efnum til aðkomu stofn­un­ar­innar fer fjölg­andi

Í sam­tali við Kjarn­ann segir Vil­hjálmur að með­fram upp­lýs­inga- og tækni­breyt­ingum og fram­förum í sam­fé­lag­inu munu til­efnin til aðkomu Sið­fræði­stofn­unar aukast sem og þörfin fyrir sið­fræði­lega grein­ingu og rök­semd­ir. „Við auð­vitað reynum bara að sinna því eins og við ráðum við. Við erum nátt­úru­lega bara örfá hérna en vantar þennan fjár­hags­lega bak­hjarl sem myndi gera okkur kleift að sinna þessum verk­efnum skipu­lega,“ segir Vil­hjálm­ur. Und­an­farið hafa mörg álita­efni komið upp sem stofn­unin hefur þurft að takast á við. Hér mætti nefna fjöl­mörg álita­efni á sviði lífsið­fræði sem hafa verið til umræðu og nauð­syn­legt er að meta frá sið­ferði­legu sjón­ar­horni, sem sagt for­gangs­röðun í heil­brigð­is­mál­um, við­brögð við mis­tökum í vís­inda­rann­sóknum (eins og plast­barka­mál­ið), mótun stefnu um ákvarð­anir við lífs­lok og líkn­ar­dráp, beit­ingu nýrrar tækni við gena­lækn­ingar (Crispr), stað­göngu­mæðrun og líf­færa­flutn­inga. Einnig er brýnt að fjalla skipu­lega um sið­ferði­leg álita­efni á sviði umhverf­is­mála og við­skipta­lífs, mót­töku flótta­manna, notkun nýrrar tækni og önnur álita­efni sem varða ákvarð­anir stjórn­valda. „Svona mál kalla á fræði­lega grein­ingu og vand­aða umræð­u,“ segir Vil­hjálm­ur.

Auglýsing

Hann segir aldrei hafa komið til greina að leita fjár­veit­ingar utan rík­is­ins. „Við höfum alltaf litið svo á að Sið­fræði­stofnun þyrfti að gæta sín á að fá ekki fjár­magn utan úr sam­fé­lag­inu vegna þess að við getum alltaf þurft að taka upp mál sem snerta þessa sterku hags­muna­að­ila sem kæmu kannski helst til greina að styrkja svona. Við höfum ekki viljað gera það. En það er því þeim mun mik­il­væg­ara að einmitt svona stofn­un, til þess að hún geti í krafti akademísks frelsis tekið á málum af mynd­ug­leik, geti staðið í akademísku skjóli og það gerir hún ekki nema að hafa fjár­hags­legan styrk.

Sal­vör Nor­dal var for­stöðu­maður stofn­un­ar­innar en lét af störfum þann 1. ágúst á síð­asta ári án þess að nokkur hafi verið ráð­inn í hennar stað og ekki er útlit fyrir að svo verði. Sið­fræði­stofnun heyrir undir Hug­vís­inda­stofnun Háskól­ans og fær rekstr­arfé frá svið­inu.

Viða­mikið hlut­verk stofn­un­ar­innar

Hlut­verk Sið­fræði­stofn­unar er viða­mik­ið. Í reglum um hana kemur fram að hlut­verkið sé meðal ann­ars að efla og sam­hæfa rann­sóknir í sið­fræði við Háskóla Íslands, að stuðla að sam­starfi við inn­lenda og erlenda háskóla og aðra rann­sókn­ar­að­ila á sviði sið­fræði, að gefa út fræði­rit, náms­efni og kynna nið­ur­stöður rann­sókna í sið­fræði, að veita upp­lýs­ingar og ráð­gjöf um sið­fræði­leg efni og að gang­ast fyrir nám­skeiðum og fyr­ir­lestrum um sið­fræði. „Eitt meg­in­hlut­verk Sið­fræði­stofn­unar hefur verið að efla upp­lýsta umræðu um sið­fræði­leg álita­mál og vera stjórn­völdum til ráð­gjafar um lög­gjöf á þessu sviði. Allt frá stofnun Sið­fræði­stofn­unar við Háskóla Íslands 1989 hefur hún unnið að rann­sóknum á sviði sið­fræði og byggt upp sér­fræði­kunn­áttu á þessu sviði. Einnig hefur stofn­unin stuðlað að opin­berri umræðu um þessi mál, stundum verið stjórn­völdum til ráð­gjafar um sið­ferði­leg álita­mál og unnið fjöl­margar álits­gerðir um lög, þings­á­lykt­un­ar­til­lögur og reglu­gerð­ir. Sið­fræði­stofnun er þátt­tak­andi í alþjóð­legu sam­starfi við stofn­anir og fræði­menn á þessu sviði og fylgist þannig með fag­legri umræðu á hverjum tíma,“ segir Vil­hjálm­ur.

Þá eru boðið upp á náms­braut í heim­speki um meist­ara­nám í hag­nýtri sið­fræði, þar sem hægt er að velja milli þriggja kjör­sviða; heil­brigð­is- og lífsið­fræði, umhverf­is- og nátt­úrusið­fræði eða við­skiptasið­fræði. Auk þess er boðið upp á diplóma­nám í gagn­rýn­inni hugsun og sið­fræði sem og dokt­ors­nám í hag­nýtri sið­fræði. Að auki hefur háskól­inn sett sér stefnu um að öll fræða­svið og deildir setji sér mark­mið og skil­greini leiðir til að flétta saman sið­fræði og fag­legt nám, efla sið­fræði­lega dóm­greind og þjálfa gagn­rýna hugsun en sér­fræð­ingur stofn­un­ar­innar var ráð­inn til að sinna því verk­efni.

Stofn­unin kemur með einum eða öðrum hætti að gríð­ar­legum fjölda rann­sókn­ar­verk­efna, meðal ann­ars á sviði líf­tækni, við­skiptasið­fræði og net­ör­yggi. Auk þess sem stjórn­ar­með­limir sitja í hinum ýmsu stjórn­um, nefndum og ráðum á vegum hins opin­bera, til dæmis Vís­inda­siða­nefnd siða­nefnd RÚV, Siða­reglu­nefnd Alþing­is, Siða­nefndum bæði Presta­fé­lags­ins og Blaða­manna­fé­lags­ins, Ráð­gjafa­nefnd um erfða­breyttar líf­verur og Erfða­fræði­nefnd svo fátt eitt sé nefn­t. 

Fjöl­breytt störf en mest ógreitt

Sið­fræði­stofnun er að auki gert að veita umsagnir um laga­frum­vörp þegar það á við, taka þátt í starfs­hópum sem und­ir­búa frum­vörp, veita ráð­gjöf um setn­ingu og inn­leið­ingu siða­reglna hjá fyr­ir­tækj­um, stofn­unum og félaga­sam­tök­um, halda fræðslu­er­indi og nám­skeið fyrir ýmsar stofn­anir og fag­hópa og sinna marg­vís­legum hlut­verkum sem land­siða­ráð gera í öðrum lönd­um. Allt þetta er ólaunað að sögn Vil­hjálms en áhugi er fyrir hendi innan stofn­un­ar­innar að sinna þessu verk­efni af meiri alvöru og vinna mark­vissar að umsögnum fyrir stjórn­völd og skrifa ítar­legri álit en hingað til hefur verið unnt að gera. „Einnig myndi ráðið efna til umræðu meðal borg­ar­anna um þessu mik­il­vægu mál. Allt ætti þetta að styrkja fag­lega umfjöllun þings­ins um sið­ferði­leg álita­efni og gæti stuðlað að vand­aðri stefnu­mótun á mörgum sviðum þar sem sið­fræði­legar spurn­ingar verða æ álitn­ari í flóknum heimi sam­tím­ans.“

Vil­hjálmur segir að stofn­unin passi í raun­inni ekki almenni­lega inn í fjár­mögn­un­ar­kerfi háskól­ans. „Öll fjár­mögnun er reiknuð út frá rann­sóknum og kennslu. Sið­fræði­stofn­un, og stofn­anir almennt, sinna ekki kennslu og á vegum stofn­an­ar­innar eru ekki það miklar rann­sóknir að það geti staðið undir starfs­manni. Það sem við sinnum eru í raun þjón­ustu­verk­efni, sem við höfum verið til dæmis að sinna fyrir stjórn­völd og það er gert ráð fyrir okkur í ýmsum verk­efnum en þar hefur ekki verið um neinar þókn­anir að ræða né vilji til þess af hálfu stjórn­valda,“ segir Vil­hjálmur og bætir við að ekki hafi verið brugð­ist við óskum þeirra um fjár­mögn­un, til dæmis að gerður verði ein­hvers konar samn­ingur við Sið­fræði­stofnun til þess að hægt sé að sjá skipu­lega um verk­efn­in, til að mynda við stefnu­mótun og und­ir­bún­ing lög­gjaf­ar.

Vantar Land­siða­ráð?

Víða um lönd eru starf­andi siða­ráð sem eru stjórn­völdum til ráð­gjafar um stefnu­mótun á þessu sviði til und­ir­búa vand­aða laga­setn­ingu og stuðla að almennri umræðu um þessi mál. Um ára­bil var starf­rækt á vegum Land­lækn­is­emb­ætt­is­ins Siða­ráð Land­læknis sem var emb­ætt­inu til ráð­gjafar um sið­ferði­leg álita­mál á þessu sviði. Siða­ráðið var lagt niður árið 2000 og kom þá fram sú hug­mynd að setja á stofn Land­siða­ráð sem hefði breið­ari starfs­vett­vang en það sem kennt var við Land­lækni. Vil­hjálmur segir að horfið hafi verið frá þeirri hug­mynd vegna þess að ekki þótti vera póli­tískur jarð­vegur fyrir slíka hug­mynd á þeim tíma. Á Norð­ur­löndum hafa slík siða­ráð hafa starfað um ára­bil. Þekkt­ast þeirra er Etisk råd í Dan­mörku sem hefur gefið út vand­aðar skýrslur um fjöl­mörg sið­ferði­leg álita­mál á síð­ustu árum. Einnig má nefna Biot­eknologinemnda í Nor­egi. Auk þess að vera stjórn­völdum til ráðgjafar um sið­fræði­leg álita­mál standa þessar stofn­anir fyrir umræðu­fund­um, oft í tengslum við þjóð­þing­in, og útgáfu, þar á meðal kennslu­efni fyrir grunn­skóla um sið­ferði­leg efni í sam­tím­an­um.

Vil­hjálmur seg­ist þó finna fyrir vel­vilja innan háskól­ans til breyt­inga og seg­ist jafn­vel ekki úti­loka að afstaða stjórn­valda sé að breyt­ast.

Meira úr sama flokkiInnlent