Aðgengi að skammtímalánum mun auðveldara

Hlutfall ungs fólks sem leita til Umboðsmanns skuldara vegna smálána hefur rokið upp á síðustu árum. Lagaskilyrðum um birtingu upplýsinga fyrir lántakendur illa fylgt eftir. Mikið af nýjum lánavalkostum í boði, oft mun dýrari segir sérfræðingur.

Grettir smálán
Auglýsing

Hlut­falls ungs fólks, á aldr­inum 18 til 29 ára, sem leitar til emb­ætt­is­ins í greiðslu­vanda vegna smá­lána hefur marg­fald­ast á síð­ustu árum. Í tölum frá Umboðs­manni skuld­ara kemur fram að heild­ar­skuldir þessa hóps rúm­lega námu árið 2012 alls um 18 millj­örð­um, sem voru mest til komnar vegna hús­næð­is­lána, eða 11 millj­arð­ar. Aðeins tæp­lega 14 millj­óna smá­lána­skuldir voru í þessum ald­urs­hópi árið 2012. Á síð­asta ári voru heild­ar­kröfur á þennan hóp rúm­lega 5,5 millj­arð­ur, þar af 1,5 millj­arður vegna hús­næð­is­lána, en smá­lánin voru komin upp í tæp­lega hund­rað millj­ón­ir. Hlut­fall þeirra sem leit­uðu í fyrra til umboðs­manns skuld­ara og áttu útistand­andi smá­lána­skuld var 43 pró­sent. Árið 2012 var þetta hlut­fall rúm­lega sex pró­sent. Aðrar skuldir geta verið ýmis kon­ar, skuldir vegna rekst­urs hús­næð­is, sektir og sak­ar­kostn­aður og önnur neyslu­lán eins og til að mynda yfir­drátt­ar­lán.

Sara Jason­ar­dótt­ir, verk­efna­stjóri fræðslu- og kynn­ing­ar­mála hjá Umboðs­manni skuld­ara, segir að þau hjá emb­ætt­inu hafi áhyggjur af þess­ari þró­un. Hún segir tölu­vert um rað­greiðslu­lán hjá þessum hópi, en ástæða þess að farið var að greina smá­lána­hlut­fallið sér­stak­lega var til­finn­ing sem þau hafi haft. „Það er aug­ljóst að þarna eru ein­hverjar áherslur sem þarf að breyta, þetta hefur verið að aukast hægt og bít­andi hjá yngsta ald­urs­hópnum og það er einnig áhyggju­efni að meira en 50 pró­sent þeirra sem leita til okkar eru undir fer­tugu. En það veldur manni mestum áhyggjum er að þessi yngsti hópur sé að stækka svona,“ segir Sara.

Upp­lýs­ingar eiga að vera aðgengi­legar

Aur býður nú upp á nýja þjón­ustu, Segðu bless við bank­ann, Net­gíró bauð fólki að borga jólin í febr­úar og Arion banki hefur að auki hafið nýja þjón­ustu­leið, Núlán, þar sem hægt er að fá skamm­tíma­lán. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans vinnur Íslands­banki nú einnig að því að bjóða upp á sam­bæri­lega þjón­ustu, neyt­enda­lán til við­skipta­vina upp í tvær millj­ónir án greiðslu­mats.

Auglýsing

Ekki feng­ust upp­lýs­ingar frá Lands­bank­anum um hvort til stæði að bjóða upp á sam­bæri­legan val­kost. Pei, Kredia, Smá­lán og Hrað­pen­ingar eru öll með virkar heima­síður þar sem hægt er að fá lánað með skömmum fyr­ir­vara, auk þess sem bank­arnir þrír bjóða upp á yfir­drátt­ar­lán en allar þessar leiðir eru sagðar vera fyrir þá sem þurfa til­tölu­lega lágar upp­hæðir lán­aðar í stuttan tíma. Og fleiri aðilar bjóða upp á sam­bæri­lega þjón­ustu.

Eftir hrunið voru sett ný lög um neyt­enda­lán. Þak var sett á árlega hlut­falls­tölu kostn­aðar sem er pró­sentu­tala þar sem vextir og lán­töku­kostn­aður er mældur á árs­grund­velli. Kostn­aður við lán má ekki vera meiri en svo að árleg hlut­fallstala kostn­aðar má aldrei vera hærri en 50 pró­sent að við­bættum stýri­vöxt­um. Neyt­endur geta borið saman þessa einu tölu og fundið út hvaða lán­veit­andi er með hag­kvæm­ast lánstil­boð­ið. Mik­il­vægt er sam­kvæmt lög­unum að þessi árlega hlut­fallstala kostn­aðar sé til­greind á skýran og áber­andi hátt. Mis­mun­andi er eftir fyr­ir­tækjum hvar í ferl­inu hægt er að nálg­ast slíkar upp­lýs­ing­ar, en oft er það ekki fyrr en á loka­stigum lán­tök­unn­ar, enda getur verið erfitt að reikna slíkt út nema láns­fjár­hæðin og láns­tím­inn liggi fyr­ir.

Auð­velt lán er dýrt lán

Breki Karls­son for­stöðu­maður Stofn­unar um fjár­mála­læsi segir að í lög­unum komi fram að í öllum aug­lýs­ingum um lán­veit­ingar þurfi að taka sér­stak­lega fram hver árleg hlut­fallstala kostn­aðar sé. „Því miður hefur verið ótrú­legur mis­brestur á því.“ Hann segir að með þessu sé neyt­endum ekki gert kleift að bera saman lána­mögu­leik­ana til að geta fundið besta kost­inn. Hann segir að í gegnum tíð­ina hafi yfir­drátt­ar­lánin almennt verið dýr­ustu lánin á mark­aðnum og hafa borið eitt­hvað í kringum 12 pró­sent vexti, sem geri eitt­hvað í kringum 14 pró­sent í árlega hlut­falls­tölu kostn­að­ar. „Ég var í gamni mínu að reikna það um dag­inn, að mörg þess­ara nýju lána, ef þú tekur til dæmis eina milljón í eitt ár get­urðu til dæmis verið að borga allt að 30 pró­sent í árlega hlut­falls­tölu kostn­að­ar,“ segir Breki.

Hann segir það þum­al­putta­reglu, ann­ars vegar að taka ekki lán fyrir neyslu. En þurfi að koma til þess sé það hins vegar einnig þum­al­putta­regla að þeim mun auð­veld­ara sem það er að fá lánað þeim mun dýr­ara er það. „Með öllu þessu frelsi, sem getur verið frá­bært, öllum þessum mögu­leikum og aðgengi að lánum þá þurfum við að gæta að því sem þjóð­fé­lag að allir sitji við sama borð og geti tekið með­vit­aða ákvörðun um þessa mögu­leika. Því miður er það þannig að við höfum ekki verið nógu dug­leg við að fygja því eftir að fyr­ir­tækin fari að lögum og þannig veiti neyt­endum tæki­færi til að geta tekið upp­lýstar ákvarð­an­ir.“

Smá­lán eru okur­lán

Bryn­hildur Pét­urs­dóttir fram­kvæmda­stjóri Neyt­enda­sam­tak­anna segir í sam­tali við Kjarn­ann að fylgst sé grannt með þessum lán­veit­ing­um, bæði smá­lánum og öðrum neyslu­lán­um. „Þetta er tvenns kon­ar. Ann­ars vegar þessi smá­lán sem er bara okur­lána­starf­semi og hefur verið stans­laust fyrir dóm­stól­um. Þau fyr­ir­tæki hafa bara farið fram­hjá skil­yrðum lag­anna sem átti að tak­marka hvað vextir gætu verið háir af svona lán­veit­ing­um. En á meðan þetta er í með­ferð fyrir dóm­stólum þá halda lánin bara áfram og menn virð­ast geta grætt svo mikið á þessu að það borgi sig að bera kostnað á mála­rekstri fyrir dóm­stólum og tapa,“ segir Bryn­hild­ur.

Síðan séu það þessar skamm­tíma­lána­leiðir sem hafa verið að koma fram í meiri mæli nýverið sem sam­tökin eru að fylgj­ast með. Öll gætum við ein­hvern tím­ann á lífs­leið­inni þurft lán, til lengri eða skemmri tíma. Bryn­hildur segir þau þurfa að vera skyn­sam­leg og mik­il­vægt sé að þró­unin verði ekki með sama hætti og hún var fyrir hrun­ið. „Auð­vitað flétt­ast inn í þessa umræðu sjón­ar­mið um við­skipta­frelsi og hversu langt eigi að ganga í for­ræð­is­hyggju við að hafa vit fyrir fólki. En það skiptir máli að upp­lýsa fólk um nákvæm­lega hvað það er að gera þegar það tekur þessi lán,“ segir Bryn­hild­ur.

Greinin birt­ist fyrst í styttra formi í Mann­lífi.

Isavia mátti kyrrsetja vél ALC úr flota WOW air
Landsréttur staðfesti þá niðurstöðu úr héraði, að Isavia hafi verið í fullum rétti að kyrrsetja vél úr flota WOW air.
Kjarninn 24. maí 2019
Magnús Halldórsson
Aðkallandi að hagræða í bankakerfinu
Kjarninn 24. maí 2019
Helga Dögg Sverrisdóttir
Nemendur hafa áskað grunnskólakennara með slæmum afleiðingum
Kjarninn 24. maí 2019
Skýrsla um neyðarlánið kemur á mánudag klukkan 16
Skýrsla um afdrif neyðarláns Seðlabanka Íslands til Kaupþings, og hvernig unnið var úr veðinu sem tekið var vegna lánsins, verður birt á mánudaginn klukkan 16.
Kjarninn 24. maí 2019
Bann við notkun svartolíu innan íslenskrar landhelgi
Umhverfis- og auðlindaráðuneytið óskar eftir umsögnum um drög að reglugerðarbreytingu sem bannar notkun svartolíu innan íslenskrar landhelgi.
Kjarninn 24. maí 2019
Pottersen
Pottersen
Pottersen 16. þáttur: Harry fer í bað
Kjarninn 24. maí 2019
Skattakóngar eða -drottningar verða ekki opinberaðar af skattinum
Ríkisskattstjóri mun ekki senda út upplýsingar til fjölmiðla um þá 40 einstaklinga sem greiða hæstu skattana, líkt og hann hefur gert árum saman. Ástæðan er ákvörðun Persónuverndar í máli gegn Tekjur.is.
Kjarninn 24. maí 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Huawei missir Android og ARM leyfi, nýjar Macbook Pro tölvur komnar á markað og Game of Thrones Galaxy Fold á leiðinni
Kjarninn 24. maí 2019
Meira úr sama flokkiInnlent