Hannes Hólmsteinn braut gegn siðareglum með ummælum um Kjarnann

Prófessor í stjórnmálafræði, sem ítrekað hélt fram röngum staðhæfingum um Kjarnann á opinberum vettvangi, braut gegn siðareglum Háskóla Íslands með athæfi sínu. Hann hefur neitað að rökstyðja staðhæfingar sínar og vill ekki leiðrétta þær.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Auglýsing

Hannes Hólm­steinn Giss­ur­ar­son, pró­fessor í stjórn­mála­fræði við Háskóla Íslands, braut gegn tveimur siða­reglum Háskóla Íslands með ummælum um Kjarn­inn sé fjár­magn­aður af kröfu­höfum föllnu íslensku bank­anna og gangi þar með erinda þeirra, sam­kvæmt ákvörðun siða­nefnd­ar­innar sem dag­sett er 9. mars 2018.

Um­mælin setti Hannes fram í pistli á Press­unni sem birt­ist 14. febr­úar 2015 og end­ur­tók síðan efn­is­lega þrí­vegis í stöðu­upp­færslum á Face­book. Sú síð­asta var birt í nóv­em­ber 2016. Sumar stöðu­upp­færsl­urnar urðu upp­spretta frétta í öðrum frétta­miðl­um. Hann­esi var ítrekað boðið að rök­styðja ummælin með gögnum eða draga þau ann­ars til baka, en kaus í öllum til­vikum að gera það ekki.

Þórður Snær Júl­í­us­son, rit­stjóri Kjarn­ans og stunda­kenn­ari við Háskóla Íslands, kærði því Hannes til siða­nefndar í jan­úar 2017 fyrir að hafa ítrekað haldið fram ósönnum og órök­studdum full­yrð­ingum og neitað að draga þær til baka. Í kærunni sagði m.a. að aðrir hefðu tekið upp þessar ávirð­ingar og sett þær fram á opin­berum vett­vangi. „Þær hafa meira að segja verið ræddar á meðal þing­manna. Það er eng­inn vafi í huga und­ir­rit­aðs þegar virtur pró­fessor við Háskóla Íslands, með 30 ára starfs­feril að baki, setur þessar sömu upp­lognu ávirð­ingar fram opin­ber­lega þá öðl­ast þær óverð­skuld­aðan trú­verð­ug­leika.“

Brotið var ekki talið alvar­legt þótt það snerti mik­il­væg við­mið þar sem líta verði til þess að „fjöl­mið­ill­inn Kjarn­inn getur ekki talist í jafn við­kvæmri stöðu og ef um ein­stak­ling væri að ræða.“

Hægt er að lesa ákvörðun siða­nefndar Háskóla Íslands í heild sinni hér.

Frelsi til að fara með rangt mál nýtur ekki verndar

Í ákvörðun siða­nefndar segir að sam­fé­lags­legt umhverfi dags­ins í dag sé ólíkt því sem áður var og að það sé í stöðugri þró­un. „Skýrt dæmi þar um er notkun net­miðla og aðgengi upp­lýs­inga á ver­ald­ar­vefn­um. Þessi þróun hefur opnað gáttir og leitt af sér ný sið­ferð­is­leg við­fangs­efni. Dæmi þar um eru svo­kall­aðar „fals­frétt­ir“. Þó svo að slíkt sé ekk­ert nýnæmi í sögu­legu sam­hengi er það af ýmsum ástæðum hættu­legt lýð­ræð­inu, m.a. þar sem það grefur undan einni grunn­stoða þess, tján­ing­ar­frels­inu, og skerðir aðgang almenn­ings að „sönn­um“ upp­lýs­ingum sem er nauð­syn­leg for­senda þess að geta myndað sé sjálf­stæða skoð­un. Ósannar fréttir telj­ast sið­ferði­lega rangar þar sem þær eru and­stæðar sann­leik­an­um. Grund­völlur tján­ing­ar­frels­is­ins er frelsið til að tjá skoð­anir sínar og hug­mynd­ir, en ekki frelsi til að segja hvað sem er um hvern sem er eða hvar sem er.“

Auglýsing
Frelsi til að fara með rangt mál njóti ekki verndar sem slíkt og siða­reglur Háskóla Íslands leggi áherslu á sið­ferði­leg gildi eins og sann­leika og heið­ar­leika vegna þess að séu þau ekki virt þá grafi það undna trú­verð­ug­leika hins akademíska sam­fé­lags.

Siða­nefndin telur það vera úrskurð­ar­nefni dóm­stóla að rann­saka og skera úr um hvort til­tekin stað­hæf­ing sé röng og því eftir atvikum meið­andi fyrir ein­hvern. Þess vegna vísar hún frá þeim atriðum kærunnar sem velta á sann­leiks­gildi hinna kærðu ummæla.

Neit­aði að leið­rétta, ítrek­aði þess í stað

Í ákvörðun siða­nefndar segir að það skipti einkum máli í nið­ur­stöðu siða­nefndar að kær­andi fór ítrekað fram á leið­rétt­ingu ummæla sem hann segir vera röng, en Hannes varð ekki við því og ítrek­aði þau í hinum síð­ari til­vik­um. „Í einu til­viki nýtir kærði ekki tæki­færi til að rök­styðja ummæli sín þegar blaða­maður hefur sam­band við hann. Ein af frum­skyldum háskóla­borg­ara er að styðja við sann­leik­ann og hamla gegn and­stæðu hans, og er í því sam­bandi aftur bent á þá hættu sem tján­ing­ar­frels­inu getur stafað af röngum full­yrð­ing­um. Góður akademískur siður væri því að bregð­ast við kröfu um rök­stuðn­ing í til­viki eins og þessu en ella draga full­yrð­ingu til baka hafi hún ekki trygga stoð.“

Siðanefndin telur því að ágrein­ings­efnið geti varðað við siða­reglur Háskóla Íslands að því leyti að háskóla­borg­urum ber að sýna hver öðrum virð­ingu í ræðu og riti. Þá felist ábyrgð háskóla­borg­ara í því að end­ur­taka ekki stað­hæf­ingar á opin­berum vett­vangi, sem mót­mælt er og ítrekað er óskað eftir að þeir leið­rétti, án þess þá að færa rök fyrir þeirri afstöðu eða eftir atvikum vísa til heim­ilda, en ella að draga þær til baka. „Þykir það eiga sér­stak­lega við ef háskóla­borg­ari aðgreinir sig ekki frá því hlut­verki sínu með skýrum hætti eins og á við um pistil kærða á Press­unni. Nið­ur­staða siða­nefnd­ar­innar er að kærði hafi ekki virt sem skyldi ábyrgð sína sam­kvæmt reglu 2.4.1 um mál­efna­leg og gagn­rýnin skoð­ana­skipt­i[...]og reglu 2.4.2. um að háskóla­borg­ara skuli vera minntur stöðu sinnar þegar þeir taka þátt í opin­berri umræðu, með því að hafna ítrekað áskorun kærða um leið­rétt­ingu eða rök­stuðn­ing, en ein meg­in­skylda háskóla­borg­ara er að stuðla að því að fram komi það sem sann­ara reyn­ist. Þykir kærði hafa brotið gegn siða­reglum 2.4.1. og 2.4.2 með því að hafna því, þegar eftir því var leit­að, að færa rök fyrir full­yrð­ingu sem hann setti fram opin­ber­lega í pistli sínum á Press­unni og kær­andi segir ósanna og meið­and­i.“

Siða­nefnd segir að við mat á alvar­leika brots­ins verði að hafa í huga að ummæli Hann­esar hafi verið „sett fram sem við­bragð við full­yrð­ingu Kjarn­ans um hags­muna­tengsl ann­ars fjöl­mið­ils og hins vegar má líta til þess að fjöl­mið­ill­inn Kjarn­inn getur ekki talist vera í jafn við­kvæmri stöðu og ef um ein­stak­ling væri að ræða. Af þessum ástæðum verður brotið ekki talið alvar­legt þótt það snerti mik­il­væg við­mið.“



Ummæli Hannesar sem kærð voru:

  • Ummæli í pistli á Press­unni 14. febr­úar 2015: „Tvær öfl­ugar áróð­urs­vélar útlend­inga mala allan dag­inn alla daga. Aðra kostar Evr­ópu­sam­band­ið, og er fjöldi manns á launum hjá henni. Hina kosta erlendir kröfu­hafar bank­anna. Sjá mátti sam­stillt átak þeirra, þegar rætt var á dög­unum um sölu tveggja af þremur rík­is­bönkum og skulda­bréf eins þeirra og efast um, að nið­ur­staðan hefði verið eins hag­stæð Íslend­ingum og kostur hefði verið á. Gam­al­reyndir menn og glöggir sjá fingraför þess­arar áróð­urs­vélar á bloggi Stef­áns Ólafs­sonar pró­fess­ors um Viglund Þor­steins­son og á ýmsum fréttum Kjarn­ans.“

  • Ummæli í stöðu­upp­færslu á Face­book 22. apríl 2015: „: „Það er ekki nóg með, að allir sjái, að þið rekið erindi kröfu­haf­anna í Kjarn­an­um, heldur hef ég heim­ildir fyrir því, sem ég vil ekki upp­lýsa um fremur en þú um þínar heim­ild­ir. Ég þarf því ekk­ert að taka til bak­a.“ Umrædd ummæli urðu and­lag frétta á vef­miðl­inum Eyj­unni sama dag.

  • Ummæli í stöðu­upp­færslu á Face­book 16. jan­úar 2016: „En þú skalt gæta að því, að Kjarn­inn er að ráð­ast á aðra fjöl­miðla fyrir að vera vanda­bundna hags­muna­að­il­um. Hann ætti að sleppa því sam­kvæmt lög­mál­inu, að sá yðar, sem synd­laus er, kasti fyrsta stein­in­um. Ég held raun­ar, að það sé betra að fá stuðn­ing frá útgerð­ar­mönnum en frá erlendum kröfu­höf­um, svo að við höldum okkur áfram við Kjarn­ann.“ Umrædd ummæli urðu and­lag frétta á Vísi.is sama dag.

  • Ummæli í stöðu­upp­færslu á Face­book 12. nóv­em­ber 2016: „Ef þú ert súr yfir því, að ég hef bent á tengsl ykkar á Kjarn­anum við erlendu kröfu­haf­ana, þá svara ég því til, að ég tel mig hafa áreið­an­legar heim­ildir fyrir því (og miklu nákvæm­ari en ég hef látið upp opin­ber­lega), þótt ég kjósi ekki frekar en þið stundum að greina frá þeim opin­ber­lega. Heim­ild­ar­menn verða stundum að njóta frið­helgis, eins og þið fjöl­miðla­menn hljótið að skilja öðrum bet­ur.“

Bára Huld Beck
#metoo – Eftir hverju er verið að bíða?
Kjarninn 24. júní 2018
Rut Guðnadóttir
Viltu vera memm?
Kjarninn 24. júní 2018
Viðhorf íslenskra kvenna jákvætt gagnvart erfðaráðgjöf og erfðaprófi
Samkvæmt íslenskri rannsókn er viðhorf íslenskra kvenna jákvætt gagnvart erfðaráðgjöf og erfðaprófi vegna BRCA-stökkbreytinga en um helmingur virðist hafa áhyggjur af skertum rétti til sjúkratrygginga í kjölfar jákvæðrar niðurstöðu.
Kjarninn 24. júní 2018
Fanney Birna Jónsdóttir
Fjórflokkur Dags
Kjarninn 24. júní 2018
Gamla ráðhúsið í Randers
Danskur eftirlíkingarmiðbær í Kína
Er nokkuð 1. apríl sagði Anne Mette Knattrup framkvæmdastjóri ferðamála í Randers á Jótlandi þegar hún frétti að í Kína stæði til að reisa nákvæma eftirlíkingu miðbæjarins í Randers. En þetta var ekki 1. aprílfrétt og Kínverjum er full alvara.
Kjarninn 24. júní 2018
Áhrif Bláu plánetunnar láta á sér kræla
Eftir frumsýningu heimildaþátta BBC um lífríkið í hafinu hefur fólk í Bretlandi og víðar tekið við sér og ákveðin vitundarvakning virðist hafa átt sér stað. Sir David Attenborough segist vera furðulostinn yfir viðbrögðunum.
Kjarninn 23. júní 2018
Mænusótt snýr aftur
Þrátt fyrir jákvæð teikn á lofti um að mænusótt myndi brátt heyra sögunni til þá bárust þau tíðindi fyrir skömmu að veiran hefði greinst í Venesúela.
Kjarninn 23. júní 2018
Sama hver lausnin á vandamálum leigumarkaðsins er mun ekkert breytast nema að afstaða Íslendinga til húsnæðisleigu breytist.
Hvernig er hægt að gera leigumarkaðinn öruggari?
Leigumarkaðurinn á Íslandi er óstöðugur og hefur hækkað hratt á undanförnum árum. Hvaða ástæður liggja að baki því og hvernig getum við bætt hann að mati sérfræðinga?
Kjarninn 23. júní 2018
Meira úr sama flokkiInnlent