Ekki viss um að innistæða hafi verið fyrir „öllum þessum málarekstri“ í hrunmálum

Dómsmálaráðherra segir í viðtali við Þjóðmál að margir hafi átt um sárt að binda vegna hrunmála og að hún voni að þeir láti ekki byrgja sér sýn þegar horft sé fram á veginn. Hún hefur efasemdir um ágæti þess að eftirlitsþjóðfélagið vaxi.

Sigríður Andersen mynd:Wikicommons
Auglýsing

Sig­ríður Á. And­er­sen dóms­mála­ráð­herra seg­ist ekki viss um að inni­stæða hafi verið fyrir „öllum þessum mála­rekstri“ sem tengd­ist banka­hrun­inu. Þetta kemur fram í við­tali við hana í nýj­ustu útgáfu Þjóð­mála.

Þar segir Sig­ríður að mönnum hafi verið vandi á höndum þegar verða áföll eins og banka­hrunið sem eru úr takti við öll hlut­föll í þjóð­fé­lag­inu. Gagn­rýni á það sem gert verður við slíkar aðstæður sé alltaf því marki brennd að menn hafi ekki sam­an­burð við þær leiðir sem ekki voru farn­ar. “Það var ekki óvænt að menn myndu láta reyna á alls konar gjörn­inga fyrir dómi en með tím­anum þegar litið er til baka er ég ekki viss um að hægt sé að full­yrða að inn­stæða hafi verið fyrir öllum þessum mála­rekstri. Margir hafa átt um sárt að binda vegna þess­ara mála og ég vona inni­lega að þeir láti þau ekki byrgja sér sýn þegar horft er fram á veg­inn.“

Auglýsing
Hún seg­ist einnig hafa efa­semdir um ágæti þess að auka eft­ir­lit um of. „Við megum heldur ekki gleyma því að reglur um fjár­mála­markað voru bæði miklar og

flóknar fyrir árið 2008. Það var mikið eft­ir­lit með fjár­mála­starf­semi, hér sem ann­ars stað­ar á Vest­ur­löndum og lög­gjaf­inn hafði sett alveg gríð­ar­lega margar reglur um fjár­mála­fyr­ir­tæki. Það eru fá ef nokkur dæmi í sög­unni um starf­semi sem laut fleiri regl­u­m[...]En allt kom fyrir ekki þannig að menn þurfa stundum líka að horfast í augu við það að stundum eru áföll óhjá­kvæmi­leg og það er ekki hægt að koma í veg fyrir þau öll með reglum og eft­ir­liti. Það má heldur ekki skapa falskar vænt­ingar manna til þess að með eft­ir­lit­inu þurfi menn ekki að hafa vit fyrir sjálfum sér. Þetta er alltaf mikið álita­efni og við laga­setn­ingu þarf lög­gjaf­inn að huga vel að þessu, þ.e. þegar það er verið að afhenda eft­ir­lits­stofn­unum sekt­ar­heim­ildir og önnur verk­færi til að beita við­ur­lög­um. Þetta er þunn lína, hvenær farið er yfir það sem eðli­legt má telj­ast í ljósi þeirra rétt­ar­fars­reglna sem hér ríkja.“

35 mál í ákæru­ferli

Haustið 2018 voru tíu ár liðin frá banka­hrun­inu. Sam­kvæmt nýlegri úttekt Fin­ancial Times hafa 47 banka­menn verið fang­els­aðir í heim­inum vegna fjár­málakrepp­unnar sem skall á heim­inum haustið 2008. Sú tala er reyndar tölu­vert van­á­ætluð vegna þess að á Íslandi einu saman hafa 40 ein­stak­lingar hlotið sam­tals nálægt hund­rað ára fang­els­is­dóma vegna hrun­mála, sem flest hafa enda með sak­fell­ingu.

Ólafur Þór Hauks­son, nú hér­aðs­sak­sókn­ari en áður sér­stakur sak­sókn­ari, var í við­tali við sjón­varps­þátt­inn 21 á Hring­braut í októ­ber. Þar sagði hann að um 200 mál hafi komið inn á borð emb­ætt­is­ins tengd hrun­inu. Af þeim hafi mörg verið sam­einuð og á end­­anum fóru 35 í ákæru­­ferli. Af þeim stóðu þá sex eft­ir, tvö fyrir hér­­aðs­­dómi og fjögur fyrir Lands­rétti. Þar af voru fjögur mál sem Hæst­i­­réttur Íslands hefur heim­vísað til lægra dóm­­stigs. Hægt er að sjá við­talið við Ólaf í heild sinni hér að neð­an.

Tveimur þeirra mála er nú lokið fyrir því dóm­stígi sem þau voru á. Aur­um-­mál­inu lauk með sýkna allra sak­born­inga fyrir Lands­rétti í októ­ber og í nóv­em­ber var Hreiðar Már Sig­­urðs­­son, fyrr­ver­andi for­­stjóri Kaup­­þings,  sak­­felldur fyrir inn­herja­svik í Hér­aðs­dómi Reykja­vík­ur. Hreið­ari Má var hins veg­ar ekki gerð refs­ing en hann hefur hlotið sam­tals sjö ára fang­els­is­­dóma í þremur öðrum mál­um, þar af tveimur sem lokið hefur með sak­fell­ingu í Hæsta­rétti Íslands.

Sumum málum hætt vegna þess að það skorti fjár­magn

Í þætt­inum var Ólafur einnig spurður um þau mál sem röt­uðu ekki í ákæru­­ferli og sagði að þar væru fyrst og fremst um mál að ræða sem emb­ættið taldi að myndu ekki ná inn í dóm. „Ann­­ars vegar var þá hætt rann­­sókn eða þá mál voru full­­kláruð og svo tekið mat á því hvort þau stæð­ust sönn­un­­ar­­lega séð. Hvort það væru meiri lík­­indi en minni að það yrði sak­­fellt í þeim. Í nokkrum til­­vikum var það þannig að það þótti ekki vera. Síðan í rest­ina voru farin að koma inn frek­­ari sjón­­­ar­mið eins og til dæmis tíma­­lengd­in, hvað þetta var búið að taka langan tíma. Þar kom inn í að við erum skorin svo­­lítið hressi­­lega niður strax á árinu 2013, sem gerir það að verkum að sumt að því sem við vorum með það náði ekki fram.“

Auglýsing
Í fyrsta fjár­laga­frum­varpi rík­is­stjórnar Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­son­ar,­sem lagt var fram árið 2013, voru fram­lög til emb­ættis sér­staks sak­sókn­ara skorin niður um helm­ing milli ára og heild­ar­nið­ur­skurð­ur, að teknu til­liti til upp­safn­aðra fjár­heim­ilda, var 774 millj­ónir króna milli ára. Fram­lög til sér­staks sak­sókn­ara fóru úr því að vera 1,3 millj­arðar króna árið 2012 í að vera 291 milljón króna árið 2015. Til að bregð­ast við nið­ur­skurð­inum var fjölda starfs­manna emb­ætt­is­ins sagt upp. Ólafur Þór sagði við Kjarn­ann snemma árs 2015, að á fjórtán mán­aða tíma­bili hefði starfs­mönnum verið fækkað um helm­ing og sér­fræð­ingum sem unnu fyrir emb­ættið í verk­töku um annað eins. „Þetta mikil skerð­ing mun hafa áhrif þótt enn sé nokkuð snemmt að segja til hvers hún leiðir á end­an­um. Ljóst er þó að ekki hefur reynst unnt að manna allar þær rann­sóknir sem emb­ættið hefur með höndum eins og sakir standa nú.“

Þegar Ólafur var spurður að því í sjón­varps­þætt­inum í októ­ber, sem sýndur var í kringum tíu ára afmæli banka­hruns­ins, um það hvernig það stæð­ist jafn­­ræð­is­­sjón­­ar­mið að sumir ein­stak­l­ingar slyppu við ákæru, og mög­u­­lega dóm, vegna þess að rann­­sókn á málum þeirra hefði tekið lengri tíma en hjá öðrum eða vegna þess að emb­ætt­inu skorti fjár­­­magn, svar­aði hann því til að það væri eðli­­legt að velta þeirri spurn­ingu upp. „En í mjög mörgum til­­vikum var um að ræða mál sem beindust að sömu aðilum og áður höfðu fengið dóma og jafn­­vel voru komnir með full­nýtta refsiramma, upp í sex ár. Þannig að það var í lang­flestum til­­vikum um slíkt að ræða.“

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jóhannes: Þeim er velkomið að reyna að villa um fyrir fólki
Jóhannes Stefánsson, fyrrverandi starfsmaður Samherja og uppljóstrari í málum fyrirtækisins í Namibíu, var í viðtali við Kastljós í kvöld.
Kjarninn 11. desember 2019
Molar
Molar
Molar – 2020 verði ár tollastríðsins
Kjarninn 11. desember 2019
Jóhannes Stefánsson
Rannsaka ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes af dögum
Lögreglan í Namibíu rannsakar nú ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes Stefánsson uppljóstrara í Samherjamálinu af dögum.
Kjarninn 11. desember 2019
Þórhildur Fjóla Kristjánsdóttir
Jörðum jarðefnaeldsneytið 2035 og verum fyrirmynd
Kjarninn 11. desember 2019
Oddný Harðardóttir
Vilja að embætti skattrannsóknarstjóra verði veitt ákæruvald
Lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga þar sem lagðar eru til breyt­ingar á emb­ætti skatt­rann­sókn­ar­stjóra rík­is­ins í þá veru að emb­ætt­inu verði veitt ákæru­vald og heim­ild til sak­sóknar í þeim málum sem það rann­sak­ar.
Kjarninn 11. desember 2019
Greta Thunberg manneskja ársins hjá TIME
Tímaritið TIME Magazine hefur valið manneskju ársins frá árinu 1927 og þetta árið varð loftslagsaktívistinn Greta Thunberg fyrir valinu.
Kjarninn 11. desember 2019
Herdís sótti um að verða næsti útvarpsstjóri
Fyrrverandi forsetaframbjóðandinn Herdís Kjerulf Þorgeirsdóttir er á meðal þeirra 41 sem sóttu um stöðu útvarpsstjóra RÚV.
Kjarninn 11. desember 2019
Íslandi gert að breyta skilyrðum um búsetu framkvæmdastjóra og stjórnarmanna
Samkvæmt Eftirlitsstofnun EFTA þarf Ísland að breyta reglum sem skylda stjórnarmenn og framkvæmdastjórn félaga til þess að vera ríkisborgarar eða búsettir í EES ríki.
Kjarninn 11. desember 2019
Meira úr sama flokkiInnlent