Ekki viss um að innistæða hafi verið fyrir „öllum þessum málarekstri“ í hrunmálum

Dómsmálaráðherra segir í viðtali við Þjóðmál að margir hafi átt um sárt að binda vegna hrunmála og að hún voni að þeir láti ekki byrgja sér sýn þegar horft sé fram á veginn. Hún hefur efasemdir um ágæti þess að eftirlitsþjóðfélagið vaxi.

Sigríður Andersen mynd:Wikicommons
Auglýsing

Sig­ríður Á. And­er­sen dóms­mála­ráð­herra seg­ist ekki viss um að inni­stæða hafi verið fyrir „öllum þessum mála­rekstri“ sem tengd­ist banka­hrun­inu. Þetta kemur fram í við­tali við hana í nýj­ustu útgáfu Þjóð­mála.

Þar segir Sig­ríður að mönnum hafi verið vandi á höndum þegar verða áföll eins og banka­hrunið sem eru úr takti við öll hlut­föll í þjóð­fé­lag­inu. Gagn­rýni á það sem gert verður við slíkar aðstæður sé alltaf því marki brennd að menn hafi ekki sam­an­burð við þær leiðir sem ekki voru farn­ar. “Það var ekki óvænt að menn myndu láta reyna á alls konar gjörn­inga fyrir dómi en með tím­anum þegar litið er til baka er ég ekki viss um að hægt sé að full­yrða að inn­stæða hafi verið fyrir öllum þessum mála­rekstri. Margir hafa átt um sárt að binda vegna þess­ara mála og ég vona inni­lega að þeir láti þau ekki byrgja sér sýn þegar horft er fram á veg­inn.“

Auglýsing
Hún seg­ist einnig hafa efa­semdir um ágæti þess að auka eft­ir­lit um of. „Við megum heldur ekki gleyma því að reglur um fjár­mála­markað voru bæði miklar og

flóknar fyrir árið 2008. Það var mikið eft­ir­lit með fjár­mála­starf­semi, hér sem ann­ars stað­ar á Vest­ur­löndum og lög­gjaf­inn hafði sett alveg gríð­ar­lega margar reglur um fjár­mála­fyr­ir­tæki. Það eru fá ef nokkur dæmi í sög­unni um starf­semi sem laut fleiri regl­u­m[...]En allt kom fyrir ekki þannig að menn þurfa stundum líka að horfast í augu við það að stundum eru áföll óhjá­kvæmi­leg og það er ekki hægt að koma í veg fyrir þau öll með reglum og eft­ir­liti. Það má heldur ekki skapa falskar vænt­ingar manna til þess að með eft­ir­lit­inu þurfi menn ekki að hafa vit fyrir sjálfum sér. Þetta er alltaf mikið álita­efni og við laga­setn­ingu þarf lög­gjaf­inn að huga vel að þessu, þ.e. þegar það er verið að afhenda eft­ir­lits­stofn­unum sekt­ar­heim­ildir og önnur verk­færi til að beita við­ur­lög­um. Þetta er þunn lína, hvenær farið er yfir það sem eðli­legt má telj­ast í ljósi þeirra rétt­ar­fars­reglna sem hér ríkja.“

35 mál í ákæru­ferli

Haustið 2018 voru tíu ár liðin frá banka­hrun­inu. Sam­kvæmt nýlegri úttekt Fin­ancial Times hafa 47 banka­menn verið fang­els­aðir í heim­inum vegna fjár­málakrepp­unnar sem skall á heim­inum haustið 2008. Sú tala er reyndar tölu­vert van­á­ætluð vegna þess að á Íslandi einu saman hafa 40 ein­stak­lingar hlotið sam­tals nálægt hund­rað ára fang­els­is­dóma vegna hrun­mála, sem flest hafa enda með sak­fell­ingu.

Ólafur Þór Hauks­son, nú hér­aðs­sak­sókn­ari en áður sér­stakur sak­sókn­ari, var í við­tali við sjón­varps­þátt­inn 21 á Hring­braut í októ­ber. Þar sagði hann að um 200 mál hafi komið inn á borð emb­ætt­is­ins tengd hrun­inu. Af þeim hafi mörg verið sam­einuð og á end­­anum fóru 35 í ákæru­­ferli. Af þeim stóðu þá sex eft­ir, tvö fyrir hér­­aðs­­dómi og fjögur fyrir Lands­rétti. Þar af voru fjögur mál sem Hæst­i­­réttur Íslands hefur heim­vísað til lægra dóm­­stigs. Hægt er að sjá við­talið við Ólaf í heild sinni hér að neð­an.

Tveimur þeirra mála er nú lokið fyrir því dóm­stígi sem þau voru á. Aur­um-­mál­inu lauk með sýkna allra sak­born­inga fyrir Lands­rétti í októ­ber og í nóv­em­ber var Hreiðar Már Sig­­urðs­­son, fyrr­ver­andi for­­stjóri Kaup­­þings,  sak­­felldur fyrir inn­herja­svik í Hér­aðs­dómi Reykja­vík­ur. Hreið­ari Má var hins veg­ar ekki gerð refs­ing en hann hefur hlotið sam­tals sjö ára fang­els­is­­dóma í þremur öðrum mál­um, þar af tveimur sem lokið hefur með sak­fell­ingu í Hæsta­rétti Íslands.

Sumum málum hætt vegna þess að það skorti fjár­magn

Í þætt­inum var Ólafur einnig spurður um þau mál sem röt­uðu ekki í ákæru­­ferli og sagði að þar væru fyrst og fremst um mál að ræða sem emb­ættið taldi að myndu ekki ná inn í dóm. „Ann­­ars vegar var þá hætt rann­­sókn eða þá mál voru full­­kláruð og svo tekið mat á því hvort þau stæð­ust sönn­un­­ar­­lega séð. Hvort það væru meiri lík­­indi en minni að það yrði sak­­fellt í þeim. Í nokkrum til­­vikum var það þannig að það þótti ekki vera. Síðan í rest­ina voru farin að koma inn frek­­ari sjón­­­ar­mið eins og til dæmis tíma­­lengd­in, hvað þetta var búið að taka langan tíma. Þar kom inn í að við erum skorin svo­­lítið hressi­­lega niður strax á árinu 2013, sem gerir það að verkum að sumt að því sem við vorum með það náði ekki fram.“

Auglýsing
Í fyrsta fjár­laga­frum­varpi rík­is­stjórnar Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­son­ar,­sem lagt var fram árið 2013, voru fram­lög til emb­ættis sér­staks sak­sókn­ara skorin niður um helm­ing milli ára og heild­ar­nið­ur­skurð­ur, að teknu til­liti til upp­safn­aðra fjár­heim­ilda, var 774 millj­ónir króna milli ára. Fram­lög til sér­staks sak­sókn­ara fóru úr því að vera 1,3 millj­arðar króna árið 2012 í að vera 291 milljón króna árið 2015. Til að bregð­ast við nið­ur­skurð­inum var fjölda starfs­manna emb­ætt­is­ins sagt upp. Ólafur Þór sagði við Kjarn­ann snemma árs 2015, að á fjórtán mán­aða tíma­bili hefði starfs­mönnum verið fækkað um helm­ing og sér­fræð­ingum sem unnu fyrir emb­ættið í verk­töku um annað eins. „Þetta mikil skerð­ing mun hafa áhrif þótt enn sé nokkuð snemmt að segja til hvers hún leiðir á end­an­um. Ljóst er þó að ekki hefur reynst unnt að manna allar þær rann­sóknir sem emb­ættið hefur með höndum eins og sakir standa nú.“

Þegar Ólafur var spurður að því í sjón­varps­þætt­inum í októ­ber, sem sýndur var í kringum tíu ára afmæli banka­hruns­ins, um það hvernig það stæð­ist jafn­­ræð­is­­sjón­­ar­mið að sumir ein­stak­l­ingar slyppu við ákæru, og mög­u­­lega dóm, vegna þess að rann­­sókn á málum þeirra hefði tekið lengri tíma en hjá öðrum eða vegna þess að emb­ætt­inu skorti fjár­­­magn, svar­aði hann því til að það væri eðli­­legt að velta þeirri spurn­ingu upp. „En í mjög mörgum til­­vikum var um að ræða mál sem beindust að sömu aðilum og áður höfðu fengið dóma og jafn­­vel voru komnir með full­nýtta refsiramma, upp í sex ár. Þannig að það var í lang­flestum til­­vikum um slíkt að ræða.“

Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Vilja steypa Boris Johnson af stóli
Breska stjórnarandstaðan leitar nú að nýjum þingmanni sem gæti orðið forsætisráðherra Bretlands í stað Borisar Johnson. Jeremy Corbyn telur sig vera manninn í verkið, en ekki eru allir innan stjórnarandstöðunnar á sama máli.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Draumur um landakaup
Einhverjir hafa kannski, til öryggis, litið á dagatalið sl. föstudag þegar fréttir bárust af því að Bandaríkjaforseti hefði viðrað þá hugmynd að kaupa Grænland. Þetta var þó ekki aprílgabb og ekki í fyrsta skipti sem þessi hugmynd skýtur upp kollinum.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir
Ok skiptir heiminn máli
Kjarninn 17. ágúst 2019
Peningastefnunefnd í tíu ár
Gylfi Zoega segir að framtíðin muni leiða í ljós hvort áfram takist að ná góðum árangri eins og hafi verið gert með peningastefnu síðustu 10 ára á Íslandi en reynslan síðasta áratuginn sé samt staðfesting þess að það sé hægt ef vilji sé fyrir hendi.
Kjarninn 17. ágúst 2019
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Nýir tímar á Norðurslóðum?
Kjarninn 17. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiInnlent