Ein milljón dýra- og plöntutegunda í útrýmingarhættu

Vegna ágangs manna á náttúruna á síðustu áratugum á sér nú stað fordæmalaus hnignun náttúru og líffræðilegs fjölbreytileika á jörðinni, samkvæmt nýrri skýrslu Sameinuðu þjóðanna. Allt að fjórðungur plöntu- og dýrategunda eru nú í útrýmingarhættu.

Býflugnastofninn er í útrýmingarhættu
Býflugnastofninn er í útrýmingarhættu
Auglýsing

Líf­fræði­leg­ur ­fjöl­breyti­leiki jarð­ar­innar er í gíf­ur­legri hættu vegna ágangs manna á nátt­úr­una á síð­ustu ára­tug­um. Nú eru alls fjórð­ungur dýra- og plöntu­teg­unda á jörð­inni í útrým­ing­ar­hættu eða allt að ein milljón teg­unda. Þetta kemur fram í nýrri og umfangs­mik­illi skýrslu á vegum Sam­ein­uðu þjóð­anna um stöðu líf­fræði­legs fjöl­breyti­leika og vist­kerfi jarð­ar­inn­ar. 

For­dæma­laus hnignun líf­fræði­legs fjöl­breyti­leika og nátt­úru

Skýrslan er unnin af IP­BES, Inter­­­govern­­­mental Sci­ence-Poli­cy Plat­­­form on Biod­i­versity and Ecosy­­­stem Services, sem er stofn­unin á vegum Sam­ein­uðu þjóð­anna um líf­fræð­i­­legan fjöl­breyt­i­­leika og vist­­kerfi. Skýrslan er alls 1.800 blað­síður og var unnin af 450 vís­inda­mönn­um. Í skýrsl­unni er kallað eft­ir taf­ar­lausum­ að­gerðum og varað er við því að ef ekk­ert verði gert munu kom­andi kyn­slóðir finna fyrir þeim alvar­legu afleið­ingum sem hrun lífs­kerfa sem sjá mann­inum fyrir mat og hreinu vatni fela í sér.

Kate Brauman, einn höf­undur skýrsl­unn­ar, segir í sam­tali við BBC að skýrslan sýni fram á virki­lega for­dæma­lausa hnign­un líf­fræði­legs ­fjöl­breyti­leika og nátt­úru. „Þetta er alger­lega ólíkt nokkru sem við höfum séð í sögu mann­kyns­ins hvað varðar hraða hnign­un­ar­innar og umfang ógn­ar­inn­ar,“ segir Brauman 

Auglýsing

Tap búsvæðis mesta ógnin

Frá árinu 1970 hefur mann­kynið tvö­faldast, hag­kerfi heims­ins fjór­fald­ast og alþjóð­leg við­skipti tífald­ast. Í skýrsl­unni er rakið hvernig hin sí­vax­andi eft­ir­spurnar mann­kyns­ins eftir mat­vælum og orku hefur haft í för með sér gríð­ar­lega eyði­legg­ing­u á nátt­úr­unni. Meira en þriðj­ungur lands og um 75 pró­sent fersk vatns er nú varið til búfjár­rækt­unar og ann­arrar land­bún­að­ar­rækt­un­ar. ­Jafn­framt er nú um þriðj­ungur fiski­stofna heims­ins ofveidd­ir. Kór­al­rif hafa minnkað um nærri því helm­ing á 150 árum og jarð­vegur stendur nú undir tæp­lega fjórð­ungi minni land­bún­að­ar­fram­leiðslu en áður vegna eyð­ingar hans. 

Auk þess­arar gríð­ar­legrar land­nýt­ingar sem gengur á búsvæði líf­vera hafa menn einnig valdið menn stór­tækum spjöllum á nátt­úr­unn­i. Frá árinu 1980 hefur út­blástur gróð­ur­­húsa­­teg­unda tvö­­fald­ast og með­al­­hiti jarðar hefur hækkað um 0,7 gráður á sels­í­us. Á sama tíma hefur plast­mengun auk­ist tífalt frá 1980 og árlega dæla menn 300 til 400 millj­ónum tonna af þunga­málm­um, upp­­­leysan­­legum efnum og öðrum úr­­gangi í vötn og sjó um allan heim. Þá hefa á­burðir sem endað hafa í vist­­kerfum við strendur hafa búið til um 400 dauð svæði í sjónum sem sam­svarar um 245 þús­und fer­kíló­­metr­um.  

Þetta gríð­ar­lega vist­fræði­legt fót­spor mann­kyns­ins gerir það að verkum að hálf milljón teg­unda hafa ekki búsvæði til fram­tíðar og munu þessar teg­undir deyja út út innan fárra ára­tuga ef ekki verður brugð­ist við. 

Hægt að snúa þró­un­inni við

Í skýrsl­unni er ítrekað á það sé jafn mik­il­vægt að bjarga teg­undum í útrým­ing­ar­hættu eins og að takast á við loft­lags­breyt­ingar enda hald­ast þessi vanda­mál í hend­ur. Bæði vanda­­málin ýti undir hvert annað þar sem hlýrri heimur þýði færri teg­undir og minni líf­fræð­i­­legur fjöl­breyt­i­­leiki þýði færri tré og plöntur til að fjar­lægja kol­tví­­­sýr­ing úr loft­inu.

Robert Watson, for­svars­maður skýrsl­unn­ar, segir að þessi staða sé ógn við lífs­við­ur­væri mann­kyns­ins. „Heil­brigði vist­­kerfa sem við öll og aðrar teg­undir treysta á fer hrak­andi hraðar en við höfum séð áður. Við erum að eyða grunni hag­­kerfa okk­ar, lífs­við­ur­­væris okk­ar, mat­ar­­­ör­ygg­is, heil­brigðis og lífs­­gæða okkar um allan heim,“  

Tekið er fram í skýrsl­unn­i að hægt sé að snúa þró­un­inni við en til þess þurf­i grund­vall­ar breyt­ingar á því hvernig mann­kynið ræktar mat, fram­leiðir orku, tekst á loft­lags­breyt­ing­um og dregur úr sóun. Því er kallað eftir sam­eig­in­legu átaki rík­is­stjórna, fyr­ir­tæki og ein­stak­linga.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ársreikningaskrá heyrir undir embætti ríkisskattstjóra.
Skil á ársreikningum hafa tekið stakkaskiptum eftir að viðurlög voru hert
Eftir að viðurlög við því að skila ekki ársreikningum á réttum tíma voru hert skila mun fleiri fyrirtæki þeim á réttum tíma. Enn þarf almenningur, fjölmiðlar og aðrir áhugasamir þó að greiða fyrir aðgang að ársreikningum.
Kjarninn 15. desember 2019
Hin harða barátta um sjónvarpið og internetið
Síminn fékk nýverið níu milljóna króna stjórnvaldssekt fyrir að hafa margbrotið ákvæði fjölmiðlalaga, með því að í raun vöndla saman sölu á interneti og sjónvarpi. Brotin voru sögð meðvituð, markviss og ítrekuð.
Kjarninn 15. desember 2019
Réttast að senda pöndubirnina heim
Upplýsingar um fund kínverska sendiherrans í Danmörku með færeyskum ráðamönnum um fjarskiptasamning hafa valdið fjaðrafoki í Færeyjum og meðal danskra þingmanna. Sendiherrann neitar að reyna að beita Færeyinga þrýstingi.
Kjarninn 15. desember 2019
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Drög að nýjum þjónustusamningi við RÚV kynnt
Mennta- og menningarmálaráðherra hefur kynnt nýjan þjónustusamning við Ríkisútvarpið fyrir ríkisstjórn en núgildandi samningur rennur út um áramótin.
Kjarninn 14. desember 2019
Agnar Snædahl
Frá kreppuþakuppbyggingu og myglu
Kjarninn 14. desember 2019
Undraheimur bókmenntanna: Veisla Soffíu Auðar Birgisdóttur
Gagnrýnandi Kjarnans skrifar um „Maddama, kerling, fröken, frú. Konur í íslenskum nútímabókmenntum".
Kjarninn 14. desember 2019
Jón Baldvin Hannibalsson
Norrænt velferðarríki eða arðrænd nýlenda?
Kjarninn 14. desember 2019
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja, þegar hann tók við starfinu.
Björgólfur efast um að mútur hafi verið greiddar og telur Samherja ekki hafa brotið lög
Forstjóri Samherja telur Jóhannes Stefánsson hafa verið einan að verki í vafasömum viðskiptaháttum fyrirtækisins í Afríku. Greiðslur til Dúbaí eftir að Jóhannes hætt,i sem taldar eru vera mútur, hafi verið löglegar greiðslur fyrir kvóta og ráðgjöf.
Kjarninn 14. desember 2019
Meira úr sama flokkiInnlent