Aðgangur almennings að upplýsingum aukinn

Alþingi samþykkti í gær tvö lagafrumvörp sem auka tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna og upplýsingarétt almennings. Meðal annars verður komið á fót ráðgjafa til að leiðbeina einstaklingum og samtökum um framsetningu upplýsingabeiðna.

Katrín Jakosbsdóttir, forsætsiráðherra.
Katrín Jakosbsdóttir, forsætsiráðherra.
Auglýsing

Alþingi hefur sam­þykkt tvö laga­frum­vörp um breyt­ingar á stjórn­sýslu- og upp­lýs­inga­lög­um. Frum­vörp­in eru hluti af aðgerðum stjórn­valda til að auka tján­ing­ar­frelsi og upp­lýs­inga­rétt almenn­ing. Með breyt­ing­unum eru upp­lýs­inga­lögin útvíkkuð og ná þau nú til hluta af starf­semi Alþingis og dóm­stóla. Auk þess er kveðið á í lög­unum um ráð­gjafi stjórn­valda sem hefur það hlut­verk að stuðla að bættri upp­lýs­inga­gjöf hins opin­bera og ber honum meðal ann­ars að leið­beina almenn­ing um fram­setn­ingu upp­lýs­inga­beiðn­a. 

Flóknar reglur um þagn­ar­skyld­u ­tak­mörk­uðu tján­ing­ar­frelsi opin­berra starfs­manna

Frum­vörp­in eru afrakstur nefndar sem for­sæt­is­ráð­herra skip­aði í mars 2018 um um umbætur á lög­­­gjöf á sviði tján­ing­­ar-, fjöl­miðla- og upp­­lýs­inga­frels­­is. Nefnd­inni var meðal ann­­ars falið að fara yfir gild­andi upp­­lýs­inga­lög í ljósi þró­unar á alþjóða­vett­vangi og fram­­kvæmdar lag­anna og meta hvort þörf væri á laga­breyt­ing­­um. 

Með laga­breyt­ing­unn­i bæt­ist við kafli um tján­ing­ar­frelsi og þagn­ar­skyldu opin­berra starfs­manna í stjórn­sýslu­lög­in. Kafl­inn hefst á yfir­lýs­ingu um að opin­berir starfs­menn hafi frelsi til að tjá sig opin­ber­lega um atriði sem tengj­ast starfi þeirra svo fremi sem þagn­ar­skylda eða trún­að­ar- og holl­ustu­skyldur standa því ekki í veg­i. ­Með lög­unum er þó ekki verið að auka við þagn­ar­skyldu opin­berra starfs­manna heldur er þeim ætlað að skýra þær reglur sem um þagn­ar­skyldu gilda til þess að gera opin­berum starfs­mönnum betur kleift að nýta tján­ing­ar­frelsi sitt. 

Auglýsing

Katrín Jak­obs­dótt­ir, for­sæt­is­ráð­herra, sagði þegar hún mælti fyrir frum­varp­inu að flóknar og óljósar þagn­ar­skyldu­reglur tak­mörk­uðu tján­ing­ar­frelsi opin­berra starfs­manna og gætu valdið hættu á að við­kvæmar upp­lýs­ingar kæmust á almanna­vit­orð.  Því væru skýrar reglur betri en óskýrar til að gæta beggja hags­muna.

Auk þess voru gerðar fleiri breyt­ingar á þagn­ar­skyldu­á­kvæðum 80 laga­bálka í því skyni að skýra og sam­ræma fram­kvæmd þagn­ar­skyldu í íslenskum rétt­i. 

Ráð­gjafi til að aðstoða almenn­ing við að sækja upp­lýs­ingar

Á meðal þess sem breytt var í upp­lýs­inga­lög­unum er að nú ná þau yfir þá hluta starf­semi Alþingis og dóm­stóla sem eiga mest skylt við stjórn­sýslu og hert er á skyldu ráðu­neyta til að birta upp­lýs­ingar um mál sem þau hafa til með­ferð­ar­. Enn frem­ur er nú í lög­unum kveðið á um frum­kvæð­is­skyldu ráðu­neyta í að birta upp­lýs­ingar um mál sem þau hafa til með­ferð­ar.

Jafn­framt hefur tími til að svara upp­lýs­inga­beiðnum verið styttur í lög­unum en ef beiðni um aðgang að gögnum hefur ekki verið afgreidd innan 30 virkra daga frá mót­töku hennar er beið­anda heim­ilt að vísa mál­inu til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál sem úrskurðar um rétt hans til aðgangs. Þá er úrskurð­ar­nefnd ­upp­­lýs­inga­­mál einnig gert skylt að birta úrskurð svo fljótt ­­sem verða má en að jafn­­aði innan 150 daga frá mót­­töku henn­­ar. 

Með lög­unum er einnig komið á fót ráð­gjafa stjórn­valda um upp­lýs­inga­rétt almenn­ings. Hann hefur það hlut­verk að stuðla að bættri upp­lýs­inga­gjöf hins opin­ber­a. Honum ber meðal ann­ars að leið­beina ein­stak­ling­um, félaga­sam­tök­um, fjöl­miðl­um, lög­að­ilum og öðrum sem til hans leita um fram­setn­ingu beiðni um aðgang að gögn­um, hvert henni skal beint og svo fram­veg­is. Auk þess skal hann fylgj­ast með því hvernig opin­berir aðilar rækja skyldur sínar til að veita almenn­ingi aðgang að upp­lýs­ing­um, hvort sem er sam­kvæmt beiðnum eða að eigin frum­kvæð­i. 

Stefnt að því að Ísland verði í fremstu röð 

Haft er eftir for­sæt­is­ráð­herra í frétta­til­kynn­ingu Stjórn­ar­ráðs­ins að með frum­vörp­unum sé Ísland að taka skref í þá átt að skapa sér afger­andi laga­lega sér­stöðu á sviði tján­ing­ar-, fjöl­miðla- og upp­lýs­inga­frels­is. 

„Ég er mjög ánægð með þennan áfanga til að auka gagn­sæi og upp­lýs­inga­frelsi. Með þessum frum­vörpum stígum við mik­il­vægt skref í átt að gagn­særri stjórn­sýslu þannig að Ísland verði í fremstu röð varð­andi reglur á þessu sviði. Breyt­ing­arnar fela í sér útvíkkun gild­is­sviðs upp­lýs­inga­laga til dæmis hvað varðar stjórn­sýslu, Alþingi og dóm­stóla en með lög­unum er líka lögð rík­ari kröfur á herðar stjórn­völdum til að tryggja betur aðgengi almenn­ings að upp­lýs­ing­um,“ segir Katrín.

Drónaárás í Sádí-Arabíu ýtir olíuverðinu upp á við
Aldrei í sögunni hefur olíuverð hækkað jafnt mikið á jafn skömmum tíma, eins og gerðist í kjölfar drónaárásar á olíuframleiðslusvæði Aramco í Sádí-Arabíu.
Kjarninn 16. september 2019
Segir ríkislögreglustjóra bera skyldu til að tilkynna um spillingu
Verðandi formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir að Haraldur Johannessen eigi að tilkynna um spillingu sem hann viti af. Í viðtali í gær lét hann í það skína að slík væri til staðar.
Kjarninn 15. september 2019
Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Guðmundur Kristjánsson er stærsti eigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur sem er stærsti eigandi Brim.
Útgerðarfélag Reykjavíkur hagnaðist um 1,5 milljarð í fyrra
Stærsti eigandi Brim, sem hét áður HB Grandi, bókfærði eignarhlut sinn í félaginu á rúmlega 15 prósent hærra verði en skráð markaðsverð hlutarins var á reikningsskiladegi. Eignir Brim voru metnar á um 60 milljarða króna um síðustu áramót.
Kjarninn 15. september 2019
Eiríkur Ragnarsson
RÚV á kannski heima á auglýsingamarkaði eftir allt saman
Kjarninn 15. september 2019
Vinningstillaga Henning Larsen arkitektastofunnar að því hvernig Vinge ætti að líta út. Veruleikinn í dag er allt annar.
Danska skýjaborgin Vinge
Það er ekki nóg að fá háleitar hugmyndir, það þarf líka einhvern til að framkvæma þær. Þessu hafa bæjaryfirvöld í Frederikssund á Sjálandi fengið að kynnast, þar sem draumsýn hefur breyst í hálfgerða martröð.
Kjarninn 15. september 2019
Meira úr sama flokkiInnlent