Aðgangur almennings að upplýsingum aukinn

Alþingi samþykkti í gær tvö lagafrumvörp sem auka tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna og upplýsingarétt almennings. Meðal annars verður komið á fót ráðgjafa til að leiðbeina einstaklingum og samtökum um framsetningu upplýsingabeiðna.

Katrín Jakosbsdóttir, forsætsiráðherra.
Katrín Jakosbsdóttir, forsætsiráðherra.
Auglýsing

Alþingi hefur sam­þykkt tvö laga­frum­vörp um breyt­ingar á stjórn­sýslu- og upp­lýs­inga­lög­um. Frum­vörp­in eru hluti af aðgerðum stjórn­valda til að auka tján­ing­ar­frelsi og upp­lýs­inga­rétt almenn­ing. Með breyt­ing­unum eru upp­lýs­inga­lögin útvíkkuð og ná þau nú til hluta af starf­semi Alþingis og dóm­stóla. Auk þess er kveðið á í lög­unum um ráð­gjafi stjórn­valda sem hefur það hlut­verk að stuðla að bættri upp­lýs­inga­gjöf hins opin­bera og ber honum meðal ann­ars að leið­beina almenn­ing um fram­setn­ingu upp­lýs­inga­beiðn­a. 

Flóknar reglur um þagn­ar­skyld­u ­tak­mörk­uðu tján­ing­ar­frelsi opin­berra starfs­manna

Frum­vörp­in eru afrakstur nefndar sem for­sæt­is­ráð­herra skip­aði í mars 2018 um um umbætur á lög­­­gjöf á sviði tján­ing­­ar-, fjöl­miðla- og upp­­lýs­inga­frels­­is. Nefnd­inni var meðal ann­­ars falið að fara yfir gild­andi upp­­lýs­inga­lög í ljósi þró­unar á alþjóða­vett­vangi og fram­­kvæmdar lag­anna og meta hvort þörf væri á laga­breyt­ing­­um. 

Með laga­breyt­ing­unn­i bæt­ist við kafli um tján­ing­ar­frelsi og þagn­ar­skyldu opin­berra starfs­manna í stjórn­sýslu­lög­in. Kafl­inn hefst á yfir­lýs­ingu um að opin­berir starfs­menn hafi frelsi til að tjá sig opin­ber­lega um atriði sem tengj­ast starfi þeirra svo fremi sem þagn­ar­skylda eða trún­að­ar- og holl­ustu­skyldur standa því ekki í veg­i. ­Með lög­unum er þó ekki verið að auka við þagn­ar­skyldu opin­berra starfs­manna heldur er þeim ætlað að skýra þær reglur sem um þagn­ar­skyldu gilda til þess að gera opin­berum starfs­mönnum betur kleift að nýta tján­ing­ar­frelsi sitt. 

Auglýsing

Katrín Jak­obs­dótt­ir, for­sæt­is­ráð­herra, sagði þegar hún mælti fyrir frum­varp­inu að flóknar og óljósar þagn­ar­skyldu­reglur tak­mörk­uðu tján­ing­ar­frelsi opin­berra starfs­manna og gætu valdið hættu á að við­kvæmar upp­lýs­ingar kæmust á almanna­vit­orð.  Því væru skýrar reglur betri en óskýrar til að gæta beggja hags­muna.

Auk þess voru gerðar fleiri breyt­ingar á þagn­ar­skyldu­á­kvæðum 80 laga­bálka í því skyni að skýra og sam­ræma fram­kvæmd þagn­ar­skyldu í íslenskum rétt­i. 

Ráð­gjafi til að aðstoða almenn­ing við að sækja upp­lýs­ingar

Á meðal þess sem breytt var í upp­lýs­inga­lög­unum er að nú ná þau yfir þá hluta starf­semi Alþingis og dóm­stóla sem eiga mest skylt við stjórn­sýslu og hert er á skyldu ráðu­neyta til að birta upp­lýs­ingar um mál sem þau hafa til með­ferð­ar­. Enn frem­ur er nú í lög­unum kveðið á um frum­kvæð­is­skyldu ráðu­neyta í að birta upp­lýs­ingar um mál sem þau hafa til með­ferð­ar.

Jafn­framt hefur tími til að svara upp­lýs­inga­beiðnum verið styttur í lög­unum en ef beiðni um aðgang að gögnum hefur ekki verið afgreidd innan 30 virkra daga frá mót­töku hennar er beið­anda heim­ilt að vísa mál­inu til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál sem úrskurðar um rétt hans til aðgangs. Þá er úrskurð­ar­nefnd ­upp­­lýs­inga­­mál einnig gert skylt að birta úrskurð svo fljótt ­­sem verða má en að jafn­­aði innan 150 daga frá mót­­töku henn­­ar. 

Með lög­unum er einnig komið á fót ráð­gjafa stjórn­valda um upp­lýs­inga­rétt almenn­ings. Hann hefur það hlut­verk að stuðla að bættri upp­lýs­inga­gjöf hins opin­ber­a. Honum ber meðal ann­ars að leið­beina ein­stak­ling­um, félaga­sam­tök­um, fjöl­miðl­um, lög­að­ilum og öðrum sem til hans leita um fram­setn­ingu beiðni um aðgang að gögn­um, hvert henni skal beint og svo fram­veg­is. Auk þess skal hann fylgj­ast með því hvernig opin­berir aðilar rækja skyldur sínar til að veita almenn­ingi aðgang að upp­lýs­ing­um, hvort sem er sam­kvæmt beiðnum eða að eigin frum­kvæð­i. 

Stefnt að því að Ísland verði í fremstu röð 

Haft er eftir for­sæt­is­ráð­herra í frétta­til­kynn­ingu Stjórn­ar­ráðs­ins að með frum­vörp­unum sé Ísland að taka skref í þá átt að skapa sér afger­andi laga­lega sér­stöðu á sviði tján­ing­ar-, fjöl­miðla- og upp­lýs­inga­frels­is. 

„Ég er mjög ánægð með þennan áfanga til að auka gagn­sæi og upp­lýs­inga­frelsi. Með þessum frum­vörpum stígum við mik­il­vægt skref í átt að gagn­særri stjórn­sýslu þannig að Ísland verði í fremstu röð varð­andi reglur á þessu sviði. Breyt­ing­arnar fela í sér útvíkkun gild­is­sviðs upp­lýs­inga­laga til dæmis hvað varðar stjórn­sýslu, Alþingi og dóm­stóla en með lög­unum er líka lögð rík­ari kröfur á herðar stjórn­völdum til að tryggja betur aðgengi almenn­ings að upp­lýs­ing­um,“ segir Katrín.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Býfluga á kafi í villiblómi.
Búa til blómabelti vítt og breitt fyrir býflugur
Býflugum hefur fækkað gríðarlega mikið síðustu áratugi svo í mikið óefni stefnir. Náttúruverndarsamtök í Bretlandi fengu þá hugmynd fyrir nokkrum árum að byggja upp net blómabelta um landið til að bjarga býflugunum.
Kjarninn 14. júlí 2020
Ásta Sigríður Fjeldsted
Ásta Sigríður Fjeldsted nýr framkvæmdastjóri Krónunnar
Ásta Sigríður Fjeldsted hefur verið ráðin framkvæmdastjóri Krónunnar.
Kjarninn 14. júlí 2020
Atvinnuleysi komið undir tíu prósent
Atvinnuleysi hérlendis hefur lækkað hratt að undanförnu en þar skiptir mestu hröð lækkun atvinnuleysis vegna minnkaðs starfshlutfalls. Almennt atvinnuleysi mælist 7,5 prósent og hefur lítið sem ekkert breyst frá því í apríl.
Kjarninn 14. júlí 2020
Salt Pay talið hæft til að fara með virkan eignarhlut í Borgun
Fjármálaeftirlitsnefnd Seðlabanka Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að Salt Pay, með skráð aðsetur á Caymaneyjum, sé hæft til að fara með yfir 50 prósent virkan eignarhlut í Borgun.
Kjarninn 14. júlí 2020
Frá fundinum í dag
Fjögur lönd til viðbótar ekki talin áhættusvæði
Alls eru sex lönd sem ekki eru talin áhættusvæði; Danmörk, Noregur, Finnland, Þýskaland, Grænland og Færeyjar. Fólk sem kemur þaðan og hefur dvalið þar í tvær vikur samfleytt þarf ekki að fara í skimun við komuna til landsins frá og með 16. júlí.
Kjarninn 14. júlí 2020
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsmálaráðherra.
227 stuðningslán fyrir tæpa 2,2 milljarða
Alls hafa fyrirtæki hér á landi sótt um 227 stuðningslán fyrir tæpa 2,2 milljarða króna síðan opnað var fyrir umsóknir þann 9. júlí.
Kjarninn 14. júlí 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
„Vissuð þið að það er ekki refsivert á Íslandi að stela launum af vinnuaflinu?“
Formaður Eflingar hefur gert kröfu á stjórnvöld og stílað á fimm ráðuneyti. Hún vill að þau standi við gefin loforð um að heimildir til refsinga verði auknar, í samráði við aðila vinnumarkaðarins, ef atvinnurekandi brýtur gegn lágmarkskjörum launamanns.
Kjarninn 14. júlí 2020
Þinglýstum kaupsamningum fækkaði á milli ára í flestum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Smávægileg aukning varð í Mosfellsbæ og á Seltjarnarnesi.
Þinglýstum kaupsamningum á höfuðborgarsvæðinu fækkar milli ára
Þinglýstum kaupsamningum fjölgar víða utan höfuðborgarsvæðisins á öðrum ársfjórðungi miðað við sama tíma í fyrra. Alls fækkaði þeim um 31 prósent innan höfuðborgarsvæðisins en fjölgaði um 0,5 prósent utan þess.
Kjarninn 14. júlí 2020
Meira úr sama flokkiInnlent