Aðgangur almennings að upplýsingum aukinn

Alþingi samþykkti í gær tvö lagafrumvörp sem auka tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna og upplýsingarétt almennings. Meðal annars verður komið á fót ráðgjafa til að leiðbeina einstaklingum og samtökum um framsetningu upplýsingabeiðna.

Katrín Jakosbsdóttir, forsætsiráðherra.
Katrín Jakosbsdóttir, forsætsiráðherra.
Auglýsing

Alþingi hefur sam­þykkt tvö laga­frum­vörp um breyt­ingar á stjórn­sýslu- og upp­lýs­inga­lög­um. Frum­vörp­in eru hluti af aðgerðum stjórn­valda til að auka tján­ing­ar­frelsi og upp­lýs­inga­rétt almenn­ing. Með breyt­ing­unum eru upp­lýs­inga­lögin útvíkkuð og ná þau nú til hluta af starf­semi Alþingis og dóm­stóla. Auk þess er kveðið á í lög­unum um ráð­gjafi stjórn­valda sem hefur það hlut­verk að stuðla að bættri upp­lýs­inga­gjöf hins opin­bera og ber honum meðal ann­ars að leið­beina almenn­ing um fram­setn­ingu upp­lýs­inga­beiðn­a. 

Flóknar reglur um þagn­ar­skyld­u ­tak­mörk­uðu tján­ing­ar­frelsi opin­berra starfs­manna

Frum­vörp­in eru afrakstur nefndar sem for­sæt­is­ráð­herra skip­aði í mars 2018 um um umbætur á lög­­­gjöf á sviði tján­ing­­ar-, fjöl­miðla- og upp­­lýs­inga­frels­­is. Nefnd­inni var meðal ann­­ars falið að fara yfir gild­andi upp­­lýs­inga­lög í ljósi þró­unar á alþjóða­vett­vangi og fram­­kvæmdar lag­anna og meta hvort þörf væri á laga­breyt­ing­­um. 

Með laga­breyt­ing­unn­i bæt­ist við kafli um tján­ing­ar­frelsi og þagn­ar­skyldu opin­berra starfs­manna í stjórn­sýslu­lög­in. Kafl­inn hefst á yfir­lýs­ingu um að opin­berir starfs­menn hafi frelsi til að tjá sig opin­ber­lega um atriði sem tengj­ast starfi þeirra svo fremi sem þagn­ar­skylda eða trún­að­ar- og holl­ustu­skyldur standa því ekki í veg­i. ­Með lög­unum er þó ekki verið að auka við þagn­ar­skyldu opin­berra starfs­manna heldur er þeim ætlað að skýra þær reglur sem um þagn­ar­skyldu gilda til þess að gera opin­berum starfs­mönnum betur kleift að nýta tján­ing­ar­frelsi sitt. 

Auglýsing

Katrín Jak­obs­dótt­ir, for­sæt­is­ráð­herra, sagði þegar hún mælti fyrir frum­varp­inu að flóknar og óljósar þagn­ar­skyldu­reglur tak­mörk­uðu tján­ing­ar­frelsi opin­berra starfs­manna og gætu valdið hættu á að við­kvæmar upp­lýs­ingar kæmust á almanna­vit­orð.  Því væru skýrar reglur betri en óskýrar til að gæta beggja hags­muna.

Auk þess voru gerðar fleiri breyt­ingar á þagn­ar­skyldu­á­kvæðum 80 laga­bálka í því skyni að skýra og sam­ræma fram­kvæmd þagn­ar­skyldu í íslenskum rétt­i. 

Ráð­gjafi til að aðstoða almenn­ing við að sækja upp­lýs­ingar

Á meðal þess sem breytt var í upp­lýs­inga­lög­unum er að nú ná þau yfir þá hluta starf­semi Alþingis og dóm­stóla sem eiga mest skylt við stjórn­sýslu og hert er á skyldu ráðu­neyta til að birta upp­lýs­ingar um mál sem þau hafa til með­ferð­ar­. Enn frem­ur er nú í lög­unum kveðið á um frum­kvæð­is­skyldu ráðu­neyta í að birta upp­lýs­ingar um mál sem þau hafa til með­ferð­ar.

Jafn­framt hefur tími til að svara upp­lýs­inga­beiðnum verið styttur í lög­unum en ef beiðni um aðgang að gögnum hefur ekki verið afgreidd innan 30 virkra daga frá mót­töku hennar er beið­anda heim­ilt að vísa mál­inu til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál sem úrskurðar um rétt hans til aðgangs. Þá er úrskurð­ar­nefnd ­upp­­lýs­inga­­mál einnig gert skylt að birta úrskurð svo fljótt ­­sem verða má en að jafn­­aði innan 150 daga frá mót­­töku henn­­ar. 

Með lög­unum er einnig komið á fót ráð­gjafa stjórn­valda um upp­lýs­inga­rétt almenn­ings. Hann hefur það hlut­verk að stuðla að bættri upp­lýs­inga­gjöf hins opin­ber­a. Honum ber meðal ann­ars að leið­beina ein­stak­ling­um, félaga­sam­tök­um, fjöl­miðl­um, lög­að­ilum og öðrum sem til hans leita um fram­setn­ingu beiðni um aðgang að gögn­um, hvert henni skal beint og svo fram­veg­is. Auk þess skal hann fylgj­ast með því hvernig opin­berir aðilar rækja skyldur sínar til að veita almenn­ingi aðgang að upp­lýs­ing­um, hvort sem er sam­kvæmt beiðnum eða að eigin frum­kvæð­i. 

Stefnt að því að Ísland verði í fremstu röð 

Haft er eftir for­sæt­is­ráð­herra í frétta­til­kynn­ingu Stjórn­ar­ráðs­ins að með frum­vörp­unum sé Ísland að taka skref í þá átt að skapa sér afger­andi laga­lega sér­stöðu á sviði tján­ing­ar-, fjöl­miðla- og upp­lýs­inga­frels­is. 

„Ég er mjög ánægð með þennan áfanga til að auka gagn­sæi og upp­lýs­inga­frelsi. Með þessum frum­vörpum stígum við mik­il­vægt skref í átt að gagn­særri stjórn­sýslu þannig að Ísland verði í fremstu röð varð­andi reglur á þessu sviði. Breyt­ing­arnar fela í sér útvíkkun gild­is­sviðs upp­lýs­inga­laga til dæmis hvað varðar stjórn­sýslu, Alþingi og dóm­stóla en með lög­unum er líka lögð rík­ari kröfur á herðar stjórn­völdum til að tryggja betur aðgengi almenn­ings að upp­lýs­ing­um,“ segir Katrín.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Allir þurfa helst að eiga heima einhversstaðar. Og flestir þurfa að taka lán til þess að geta keypt sér heimili.
Ár óverðtryggðu lánanna
Íslendingar eru að sækja meira í óverðtryggð lán en nokkru sinni áður, samhliða vaxtalækkun Seðlabanka Íslands. Hratt lækkandi verðbólga gerir það þó að verkum að verðtryggðu lánin er enn í mörgum tilfellum hagstæðari.
Kjarninn 25. janúar 2020
Matthildur Björnsdóttir
Sköpun versus það sem menn sögðu að væri almættið
Kjarninn 25. janúar 2020
Vilja að ekki verði hvoru tveggja beitt álagi og annarri refsingu vegna sama skattalagabrots
Nefnd um rannsókn og saksókn skattalagabrota leggur til að hætt verði að beita álagi við endurákvörðun skatta þegar mál fer í refsimeðferð.
Kjarninn 25. janúar 2020
Erlendum ríkisborgurum gæti fjölgað um einn Garðabæ út 2023
Útlendingum sem fluttu til Íslands fjölgaði um rúmlega fimm þúsund í fyrra þrátt fyrir efnahagssamdrátt. Þeir hefur fjölgað um 128 prósent frá byrjun árs 2011 og spár gera ráð fyrir að þeim haldi áfram að fjölga á allra næstu árum.
Kjarninn 25. janúar 2020
Kristbjörn Árnason
Hrunadans nútímans
Leslistinn 25. janúar 2020
Kórónaveiran: Heimshorna á milli á innan við 30 dögum
Það var ekkert leyndarmál að á fiskmarkaðinum í Wuhan var hægt að kaupa margt annað en fisk. 41 hefur látist vegna veirusýkingar sem rakin er til markaðarins.
Kjarninn 25. janúar 2020
Stefán Ólafsson
Nýfrjálshyggju Miltons Friedman hafnað í Bandaríkjunum og Davos
Kjarninn 25. janúar 2020
Samdráttur í flugi lagar losunarstöðuna
Losun gróðurhúsalofttegunda frá flugi dróst verulega mikið saman í fyrra. Það er ein hliðin á miklum efnahagslegum og umhverfislegum áhrifum af minni flugumferð eftir fall WOW Air og kyrrsetninguna á 737 Max vélum Boeing.
Kjarninn 24. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent