SÍN í stað LÍN

Mennta- og menningarmálaráðherra hefur birt drög að nýjum lögum um LÍN í samráðsgátt stjórnvalda. Með frumvarpinu er lagt til að innleitt verði nýtt námsstyrkjakerfi samhliða námslánakerfi.

Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Auglýsing



Lilja Alfreðs­dótt­ir, mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra, hefur birt drög að nýjum lögum um náms­lána­kerfið LÍN í sam­ráðs­gátt. Með frum­varp­inu er lagt til að inn­leitt verði nýtt náms­styrkja­kerfi sam­hliða náms­lána­kerf­inu og nafni sjóðs­ins í kjöl­farið breytt í SÍN, stuðn­ings­sjóður íslenskra náms­manna.

Helstu breyt­ing­arnar sem lagðar eru til með frum­varp­inu eru að þeir ­sem ljúka próf­gráðu innan til­greinds tíma geti fengið náms­styrk sem nemur 30 pró­sentum af höf­uð­stól ­náms­láns, auk þess sem náms­styrkur verður veittur vegna fram­færslu barna lán­þega. 

Þriðja atlagan að breyttu lána­kerfi

Í des­em­ber í fyrra skip­aði mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra starfs­hóp um lána­kjör Lána­sjóðs íslenskra náms­manna. Frum­varpið er samið út frá til­lögum starfs­hóps­ins og er mark­miðið með frum­varp­inu að ganga skref­inu lengri í átt að því að tryggja hags­munum náms­manna á Íslandi betur en gert hefur ver­ið. 

Frum­varpi er þriðju atlagan að breyt­ingu á náms­lána­kerf­inu en tæp 30 ár eru liðin frá setn­ingu núgild­andi laga um Lána­sjóð íslenskra náms­manna. Náms­menn hafa á und­an­förnum árum kallað eftir bættu náms­lána­kerfi og auknum fjár­hags­legum stuðn­ingi við nám sitt frá íslenska rík­in­u. 

Félags­legur jöfn­un­ar­sjóður

Í fyrra tók Ísland þátt í sam­an­burð­ar­könnun á högum evr­ópska háskóla­nema í 28 ríkjum í Evr­ópu. Nið­ur­stöður könn­un­ar­innar sýnd­u að íslenskir náms­menn hafi almennt miklar fjár­hags­legar áhyggjur og meta fjár­hags­stöðu sína slæma. Sam­kvæmt könn­un­inni meta 34 pró­sent íslenskra háskóla­nema fjár­hags­stöðu sína annað hvort alvar­lega eða mjög alvar­lega. Þetta hlut­fall er þó nokkuð yfir með­al­tali, en í Evr­ópu er með­al­talið 26 prósent. 

Auglýsing

Að sama skapi hafa kann­anir sem gerðar hafa verið á vegum Efna­hags- og fram­fara­stofn­un­ina, OECD, sýnt fram á að háskóla­nemar hér á landi eru almennt eldri en gengur og ger­ist ann­ars staðar á Norð­ur­lönd­un­um. Hvergi er jafn lágt hlut­fall í yngsta ald­urs­hópn­um, 24 ára og yngri, og að sama skapi er hvergi jafn hátt hlut­fall nema í elstu ald­urs­hóp­un­um, 30 ára og eldri.

Í grein­ar­gerð frum­varps­ins segir að frum­varp­inu er ætl­að að tryggja jafn­rétti til náms á Íslandi og að hér sé kerfi sem dragi úr aðstöðumun í sam­fé­lag­inu og tryggi eftir því sem kostur er öllum sem í hlut eiga jafna mögu­leika og jöfn tæki­færi. Þannig á mögu­leiki á menntun að vera án til­lits til land­fræði­legra aðstæðna, kyns eða efna­hags­legra og félags­legra aðstæðn­a. 

Með frum­varp­inu er því lagt til til að nafni Lána­sjóðs íslenskra náms­manna verði breytt í Stuðn­ings­sjóð íslenskra náms­manna og að hann verði rek­inn sem félags­legur jöfn­un­ar­sjóð­ur.

30 pró­sent nið­ur­færsla af höf­uð­stól

Í frum­varp­inu má finna nýmæli sem snýr að styrkjum til lán­þega náms­lána. Almenna beina styrki til lán­þega náms­lána er ekki að finna í núgild­andi náms­lána­kerfi á Íslandi en slík styrkja­kerfi eru hins vegar við lýði á öðrum Norð­ur­lönd­um. Í frum­varpi er lagt til að náms­menn geti áunnið sér styrki ljúki þeir próf­gráðu innan til­greinds tíma. Fjár­hæð náms­styrks­ins verður 30 pró­sent nið­ur­færsla af höf­uð­stól náms­láns­ins að námi loknu. Styrkirnir eru því ekki ætl­aðir til fram­færslu meðan á námi stendur enda falla þeir ekki til fyrr en að námi lokn­u. 

Mynd: Birgir Þór HarðarssonÍ grein­ar­gerð frum­varps­ins segir að ástæða þess að þessi leið sé valin sé vegna þess að hún sé „langtum ein­fald­ari og skil­virk­ari“ en til dæmis það styrkja­kerfi sem þekk­ist í Dan­mörku þar sem styrkirnir eru greiddir út líkt og náms­lán hér­lend­is. „­Með þessu kerfi verið að hvetja náms­menn til að ljúka námi á til­skildum tíma. Þetta er nauð­syn­legt til að ná því mark­miði sem styrkirnir eiga m.a. að stuðla að, þ.e. að sporna við þeirri þróun að náms­menn íleng­ist að óþörfu í námi.“ segir í grein­ar­gerð­inn­i. 

Í grein­ar­gerð­inni segir jafn­framt að náms­menn á Ísland eru lík­legri til að hafa fjöl­skyldu á fram­færi en náms­menn í öðrum Evr­ópu­ríkj­um. Sam­kvæmt fyrr­nefndri sam­an­burð­ar­könnun á högum háskóla­nema átti þriðj­ungur svar­enda á Íslandi eitt barn eða fleiri, sem er hæsta hlut­fall meðal þátt­töku­ríkj­anna, og 41,2 pró­sent yngstu barna voru yngri en þriggja ára. 

Í ljósi þess­­ara aðstæðna náms­­manna og til að styrkja SÍN sem félags­­­legan jöfn­un­­ar­­sjóð var ákveðið að veita beinan styrk á meðan námi stendur vegna barna lán­þega náms­lána. Í frum­varp­inu er tekið fram að lagt sé til að ­náms­styrkirn­ir verða und­an­skild­ir skatt­i. 

Náms­lán greidd út mán­að­ar­lega

Enn fremur er lagt til í frum­varp­in­u að heim­ilt verði að greiða náms­lán út mán­að­­ar­­lega en náms­­menn hafa allt frá setn­ingu núgild­andi laga barist fyrir því að sam­­tíma greiðslur yrðu settar á að nýju. 

Auk þess er gert ráð fyrir því að meg­in­reglan verði að náms­lán skulu greidd með mán­að­­ar­­legum afborg­unum og að fullu end­­ur­greidd á því ári þegar lán­þegi nær 65 ára aldri. Lán­þegar geta einnig valið hvort þeir þrepa­­skipti end­­ur­greiðslum náms­lána sinna eða end­­ur­greiði með tekju­tengdum afborg­unum séu náms­­lok hans áður eða á 35 ald­­ursári. Auk er lögð til sú breyt­ing að við náms­­lok geti lán­þegi valið um hvort hann end­­ur­greiði náms­lán sín með verð­­tryggðu eða óverð­­tryggðu skulda­bréfi.

Með frum­varpi eru einnig lagðar til heim­ildir handa ráð­herra að veita tíma­bundna ívilnun við end­­ur­greiðslur náms­lána vegna til­­­tek­inna náms­­greina og handa lán­þegum sem eru búsettir og starfa í brot­hætt­u­m ­byggð­­um. Heim­ild­­irnar eru ætl­­aðar til þess að gefa ráð­herra tæki­­færi til þess að bregð­­ast við ástandi þar sem skortur er við­var­andi eða fyr­ir­­sjá­an­­legur á fólki með til­­­tekna menntun með því að skapa sér­­stakan hvata til þess að sækja þá menntun eða starfa í til­­­tek­inni starfs­­grein og/eða til þess að bregð­­ast við ástandi þar sem vöntun er á mennt­uðum ein­stak­l­ingum í brot­hættum byggð­u­m. 

Fjöldi tilkynntra kynferðisafbrota mun hærri en vanalega
Tilkynningum um kynferðisbrot til lögreglunnar fjölgar. Fjölgunin nemur 18 prósentum á tímabilinu.
Kjarninn 18. júlí 2019
Stjórn HB Granda samþykkir kaup á sölufélögum í Asíu og breytir nafninu í Brim
Félagið gerði kauptilboð í asísku félögin fyrir 4,4 milljarð króna. Nýtt nafn á að markaðssetja félagið á alþjóðamörkuðum.
Kjarninn 18. júlí 2019
Útganga án Brexit-samnings myndi valda efnahagslægð í Bretlandi
Efnahagslægð Breta mun hefjast á næsta ári verði enginn samningur gerður um útgöngu Breta úr Evrópusambandinu samkvæmt Skrifstofu Bretlands um ábyrg fjárlög. Spá Seðlabanka Bretlands er þó mun svartsýnni.
Kjarninn 18. júlí 2019
Ólafur Margeirsson
Hvaða lausafjárskortur?
Kjarninn 18. júlí 2019
Lækka skerðingu örorkubóta
Ný lagabreyting breytir tekjuviðmiði örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega. Formaður Öryrkjabandalags Íslands segir hópinn nú fá 35 aura afslátt af krónu á móti krónu skerðingunni og hún nemi 65 prósentum í stað hundrað.
Kjarninn 18. júlí 2019
Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitastjórnarráðherra.
Sigurður Ingi vill ganga eins langt og hægt er í nýrri löggjöf um jarðakaup
Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, segist binda vonir við að frumvarp um jarðakaup útlendinga hér á landi verði tilbúið snemma í haust.
Kjarninn 18. júlí 2019
Óskammfeilnir stjórnmálamenn koma ítrekað fram með blekkingar
Hagfræðiprófessor segir að stjórnmál samtímans gangi nú í gegnum mikla erfiðleika, vegna veikara lýðræðis og uppgangs blekkinga óskammfeilinna stjórnmálamanna. Hann segir fjármálakreppuna hafa haft mikil áhrif um allan heim á uppgang popúlisma.
Kjarninn 17. júlí 2019
Katrín Jakobsdóttir segir ummæli Trump dæma sig sjálf
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra, segir ummæli Donalds Trump, Bandaríkjaforseta, um þingkonur Demókrataflokksins óboðleg og segir ummælin dæma sig sjálf.
Kjarninn 17. júlí 2019
Meira úr sama flokkiInnlent