Telja að taka mætti tillit til umhverfisáhrifa í mataræðisráðleggingum Landlæknis

Tveir sérfræðingar í lýðheilsuvísindum leggja til að Embætti landlæknis endurskoði ráðleggingar sínar um mataræði og taki tillit til sjálfbærni og umhverfisáhrif, meðal annars með því að draga úr neyslu á rauðu kjöti og mjólkurafurðum.

loftslagsbreytingar loftslagsmál landbúnaður loftslagsbreytingar-pexels1_2017_06_30.jpeg
Auglýsing

Jóhanne E. Torfa­dótt­ir, nær­ing­ar­fræð­ingur og doktor í lýð­heilsu­fræð­um, og Thor Aspelund, pró­fessor í líf­töl­fræði, telja að end­ur­skoða mætti ráð­legg­ingar um matar­æði á vegum Emb­ættis land­læknis og að tekið yrði til­lit til sjálf­bærni og umhverf­is­á­hrifa. Í grein sinni í Lækna­blað­inu fjalla Jóhanna og Thor um svo­kallað Flex­it­arian matar­æði þar sem megin áhersla er lögð á fæði úr jurta­rík­inu með það fyrir augum að bæta heilsu og draga úr kolefn­is­út­blæstri.

Tæp­lega þriðj­ungur af losun gróð­ur­húsa­loft­eng­unda kemur frá mat­væla­fram­leiðslu

Thor Aspelund er Prófessor við Miðstöð í lýðheilsuvísindum í Læknadeild Háskóla Íslands og tölfræðingur hjá Hjartavernd. Mynd:HÍ

Í grein Jóhönnu og Thors er fjallað um nýlega grein alþjóð­lega vís­inda­hóps­ins, EAT, sem unnið hefur að því síð­ustu þrjú ár að setja fram vís­inda­leg gögn og útreikn­inga sem sýna hvernig þjóðir heims geti tek­ist á við aðkallandi vanda­mál þegar kemur fæðu­fram­boð og matar­æð­i. 

Í grein EAT er greint frá því að 30 pró­sent af losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda og 70 pró­sent af notkun fersks vatns kemur til vegna mat­væla­fram­leiðslu. Þá krefst ræktun kjöts mestrar nýt­ing­ar auð­linda, lands og vatns, og losar ­mest af gróð­ur­húsa­loft­eng­und­um, sam­an­borið við ræktun ann­ara mat­væla.    

Offita á Íslandi orðin 27 pró­sent

Á heims­vísu hefur tíðni offit­u ­þre­faldast frá árinu 1975 en í ár eru yfir tveir millj­arðar manna í ofþyngd eða glímir við offitu í heim­in­um. Svip­aða þróun má sjá á Íslandi en á tæpum þrjá­tíu árum hefur tíðni offitu á Íslandi auk­ist gríð­ar­lega, farið úr 8 pró­sentum árið 1990 í 27 pró­sent árið 2017. ­Sam­hliða hefur tíðni syk­ur­sýki 2 tvö­fald­ast á síð­ustu 30 árum.

Óhollt matar­æði vegur þyngri sem orsök lífstílstengdra ­sjúk­dóma en áfeng­is­neysla, reyk­ing­ar, vímu­efna­neysla og óvarið kyn­líf sam­an­lagt, sam­kvæmt skýrslu Global Panel on Agricult­ure and Food Systems for Nutrition.

Auglýsing


Þá er krabba­mein í dag algeng­asta orsök dauðs­falla Íslend­inga yngri en 75 ára. Í grein­inni segir að vitað sé að hægt er að koma í veg fyrir 40 pró­sent krabba­meina með lífs­stíl, svo sem reglu­legri hreyf­ingu, minni tóbaks­notk­un, hæfi­legri lík­ams­þyngd og hollu og fjöl­breyttu matar­æð­i. „Það er því til mik­ils að vinna að bæta og við­halda góðu matar­æði fyrir góða heilsu,“ segir í grein­inni.

Leggja til að neytt sé fimm­falt minna af rauðu kjöti en land­læknir mælir með

Vís­inda­menn Eat-hóps­ins hafa sýnt fram á að með því að breyta matar­æði fólks sé hægt að fækka ótíma­bærum dauðs­föllum og minnka kolefn­is­fót­spor svo um mun­ar. Hóp­ur­inn leggur til svo­kallað „Flex­it­ari­an“ matar­æði þar sem við­miðin fyr­ir­ helstu prótein­gjaf­ana eru eft­ir­far­andi, miðað við viku­skammt,: 100 gr. af rauðu kjöt­i, 200 gr. af ali­fugla­kjöti, 200 gr. af fiski, 350 gr. hnet­ur, 90 gr. egg og 525 gr. baun­ir/belg­jurt­ir. 

Mynd:Pexels„Hér sést að aðal­á­hersla er lögð á að draga úr neyslu á dýra­af­urðum en ekki er langt síðan þau við­mið voru sett um allan heim (þar með talið á Íslandi) að ekki væri borðað meira en 500 g viku­lega af rauðu kjöti til að minnka líkur á krabba­meini í ristli og enda­þarmi. Sam­kvæmt EAT-­skýrsl­unni minnkar þetta magn fimm­falt en eins og áður sagði þá er kolefn­is­spor tengt kjöt­fram­leiðslu það allra hæsta borið saman við aðrar fæðu­teg­und­ir,“ segir í grein­inn­i. 

Kjöt­neysla Íslend­inga hefur auk­ist frá árinu 2002 en síð­ustu fæð­is­fram­boðs­tölur sýna að hver lands­maður borð­aði að með­al­tali 93 grömm af rauðu kjöti dag­lega. Tekið er þó fram í grein­inn­i að taka þurf­i þess­ar ­tölur með fyr­ir­vara, þar sem fjöldi ferða­manna og rýrnun geti haft áhrif. 

„Í dag horfum við fram á að breyt­inga er þörf og það strax ef takast á að fæða 10 millj­arða manna. Stór þáttur í þeirri breyt­ingu er að minnka neyslu á rauðu kjöti og auka neyslu á fæðu úr jurta­rík­in­u,“ segir í grein­inni.

Mögu­legt sókn­ar­færi núna fyrir aukna græn­metis­neyslu

Emb­ætti land­læknis gefur reglu­lega út opin­berar ráð­legg­ingar um matar­æði fyrir full­orðna og börn frá tveggja ára aldri. Í ráð­legg­ingum emb­ætt­is­ins frá 2017 segir að nú sé ­meiri áhersla en áður lögð á umhverf­is­mál. „Ef ráð­legg­ing­unum er fylgt þá er það jákvætt fyrir umhverfið þar sem aukin neysla á jurta­af­urðum og minni neysla dýra­af­urða hjálpar til við að tak­marka losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda.“

Í ráð­legg­ingum land­læknis er miðað við að neytt sé 3,5 lítrum af mjólk og/eða mjólk­ur­af­urðum á viku sem sam­kvæmt grein Jóhönnu og Thors eru það nokkuð meira en mælt er með í Eat-­skýrsl­unni sem leggur til 1,8 lítra á viku.   

Jafn­framt er mælt með minn­i ­fiskneyslu í Flex­it­ari­an matar­æð­inu en í íslenskum ráð­legg­ing­um en sam­kvæmt ­grein Jóhönnu og Thors mætti rök­styðja fiskneyslu t­visvar til þrisvar sinnum í viku vegna þeirra nær­ing­ar­efna ­sem finna má í sjáv­ar­fangi, sem erfitt er að fá ann­ars­stað­ar­ úr ­fæð­inni en þá verði fram­leiðslan að vera sjálf­bær.

Að lokum segir í grein­inni að mögu­lega sé nú sókn­ar­færi til að auka græn­metis og ávaxta­neyslu lands­manna þar sem sífellt fleiri séu orðnir með­vit­aðir um hvaða umhverf­is­á­hrif mat­væla­fram­leiðsla hef­ur. Grein­ar­höf­undar leggja því til emb­ætti land­læknis end­ur­skoði matar­æð­is­ráð­legg­ingar sínar og taki til­lit til sjálf­bærni og umhverf­is­á­hrifa eins og vís­inda­menn EAT-hóps­ins leggja til­. „Flex­it­ari­an-matar­æði getur verið við­mið til að stefna að fyrir þá sem vilja breyta neyslu­venjum til bættrar heilsu og minnka ágang á gæði jarð­ar,“ segir grein­ar­höf­undar að lok­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mannréttindadómstóll Evrópu: Ríkið þarf að greiða Elínu bætur
Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp dóm í máli Elínar Sigfúsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs Landsbankans, gegn íslenska ríkinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Margar konur af erlendum uppruna vissi ekki af kvennafrídeginum 2018 og unnu á meðan íslenskar konur tóku þátt.
Konur af erlendum uppruna vinna meira, eru í einhæfari störfum og á lægri launum
Ný skýrsla unnin fyrir félagsmálaráðuneytið sýnir að líta þurfi til margra þátta þegar hugað er að því hvar kreppir að varðandi stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Veiran skekur markaði
Ótti við að kórónaveiran muni valda miklum efnahagslegum vandamálum, eins og hún hefur nú þegar gert í Kína, virðist hræða markaði um allan heim. Þeir einkenndust af röðum tölum lækkunar í dag.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Harvey Weinstein
Harvey Weinstein fundinn sekur
Kviðdómur í New York hefur sakfellt Harvey Weinstein fyrir kynferðisbrot.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Rauður dagur í kauphöllinni – Icelandair féll um tæp níu prósent
Heildarvirði félaga sem skráð eru á íslenskan hlutabréfamarkað dróst saman um tugi milljarða í dag.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Guðmundur Guðmundsson
Ef ekki núna, hvenær þá?
Kjarninn 24. febrúar 2020
Slökkviliðs- og sjúkraflutningamenn samþykkja verkfall
Meirihluti félagsmanna í Landssambandi slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna hefur samþykkt boðun verkfallsaðgerða.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Ísland áfram á gráa listanum eftir febrúarfund FATF – Getum næst losnað í júní
Ísland losnaði ekki af gráum lista samtakanna FATF um þau ríki sem eru með ónógar varnir gegn peningaþvætti, þegar aðildarríki þeirra funduðu í lok síðustu viku. Næsta tækifæri til að losna af listanum er í júní.
Kjarninn 24. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent