Segir frumvarp stjórnvalda ekki til þess fallið að bæta stöðu launþega á húsnæðismarkaði

Þórólfur Matthíasson, prófessor í hagfræði, segir að undanþáguákvæði í frumvarpi stjórnvalda um skref til afnáms verðtryggingar gera meðlimum annarra verkalýðsfélaga erfiðara fyrir að fá lánafyrirgreiðslu við húsnæðiskaup.

Þórólfur Mattíasson, prófessor í hagfræði.
Þórólfur Mattíasson, prófessor í hagfræði.
Auglýsing

Þórólf­ur Matth­í­as­son, pró­fessor í hag­fræði, segir í umsögn sinni um frum­varps­drög stjórn­valda um skref til afnáms verð­trygg­ing­ar­innar að ekki verði séð að drögin muni bæta stöðu laun­þega á hús­næð­is­mark­aði. Hann segir að meðal ann­ars geri und­an­þágu­á­kvæði frum­varps­ins með­limum ann­arra verka­lýðs­fé­laga, en þeirra sem komu að kjara­samn­ing­unum í vor, erf­ið­ara fyrir að fá lána­fyr­ir­greiðslu við hús­næði­kaup. 

Skuld­bundu sig til banna 40 ára verð­tryggð ­jafn­greiðslu­lán

Í a­príl 2019 kynntu stjórn­völd lífs­kjara­samn­ing­ana ­sem stuðn­ing við gerð kjara­samn­inga á almennum vinnu­mark­aði með að fyrir augum að styðja við mark­mið um stöð­ug­leika í efna­hags­mál­u­m og bætt kjör launa­fólks. Á meðal þess sem stjórn­­völd skuld­bundu sig til að gera var að banna 40 ára verð­­tryggð jafn­­greiðslu­lán frá byrjun næsta árs. Auk þess á að grund­valla verð­­trygg­ingu við vísi­­tölu neyslu­verðs án hús­næð­isliðar frá og með árinu 2020. Stjórn­völd settu einnig fram vil­yrði um að klára skoðun á því hvort að banna eigi alfarið verð­­tryggð hús­næð­is­lán fyrir lok árs 2020.

Auglýsing

Þann 11. júlí síð­ast­lið­inn birt­i fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra drög að laga­frum­varpi um skref til afnáms verð­trygg­ing­ar­inn­ar í sam­ráð­gátt stjórn­valda. Þórólfur er einn af tveimur sem hafa skilað inn umsögn um frum­varpið en í umsögn hans segir að til­gangur laga­frum­varps­ins sé fjór­þætt­ur. Í fyrsta lagi að setja hámark á láns­tíma svo­kall­aðra verð­tryggðra jafn­greiðslu­lána, í öðru lagi að hækka lág­marks­tíma slíkra lána úr 5 árum í 10 ár. 

Í þriðja lagi að fjölga vísi­tölum sem heim­ilt er að nota sem grund­völl verð­trygg­ingar og lög­binda notkun vísi­tölu neyslu­verðs án hús­næðis sem grund­völl útreikn­ings verð­bóta verð­tryggðra jafn­greiðslu­lána og í fjórða lagi að lög­binda skyldu Hag­stofu Íslands til að reikna og birta vísi­tölu neyslu­verðs án hús­næð­is.

Tak­mörk­unin snýr að fámennum hluta mögu­legra lán­taka 

Í frum­varp­inu er lagt til að hámark láns­tími verð­tryggða­lána verði 25 ár en frum­varpið nær þó ein­ung­is til verð­tryggðra jafn­greiðslu­lána en ekki verð­tryggðra jafnafborg­ana­lána. Þórólfur bendir hins vegar á í umsögn sinni að ýmsar und­an­tekn­ingar sé á þessu ákvæði.

„Sé lán­taki eða annað sam­búð­ar­að­ila undir 35 ára aldri er heim­ilt að veita verð­tryggt jafn­greiðslu­lán til 40 ára; sé lán­taki eða annað sam­búð­ar­að­ila á bili 35-40 ára er heim­ilt að veita verð­tryggt jafn­greiðslu­lán til allt að 35 ára og sé lán­taki eða annar sam­búð­ar­að­ila undir 40 ára aldri og til allt að 30 ára sé lán­taki eða annar sam­búð­ar­að­ila undir 40 ára aldri.  Þá er heim­ilt að veita þeim sem eru með lágar tekjur á „næst liðnu ári“ allt að 40 ára verð­tryggt jafn­greiðslu­lán. Í þriðja lagi er heim­ilt að veita verð­tryggt jafn­greiðslu­lán til allt að 40 ára sé veð­setn­ing­ar­hlut­fall vegna þess láns lægra en 50%,“ segir í umsögn­inni.

Þórólfur segir að ekki sé hins vegar upp­lýst um hvernig sam­spil hinna ýmsu und­an­þágu­á­kvæða er en segir að lík­lega snúi tak­mörk­unin að fámennum hluta mögu­legra lán­taka eða um 5 pró­sent lán­tak­enda. „­Spyrja má hvort eðli­legt sé að þrengja kjör svo fámenns og sér­tæks hóps með almennri laga­setn­ingu án þess að vitna megi til­ al­manna­heill­ar eins og lýst er í aðfar­ar­orðum umsagnar þess­ar­ar. En lík­lega munu þessi ákvæði þó ekki bíta fast,“ segir Þórólf­ur.

Und­an­þág­urnar hafa áhrif á þau félög sem ekki gerðu kröfu um umræddar breyt­ingar

Mynd: Bára Huld Beck

Hann segir að lík­leg­ast telj­ist sá hópur fólks ekki til umbjóð­enda verka­lýðs­fé­laga á almennum mark­aði. Þvert á móti sé slíka hópa fyrst og fremst að finna meðal þeirra sem leita sér mjög langrar skóla­göngu erlend­is, t.d. sér­fræði­læknar og fólk með dokt­ors­próf.

Þórólfur segir að þessir hópar til­heyra flestir Banda­lagi háskóla­manna. „Þannig má segja að inn­tak und­an­þág­anna sé í raun að hafa áhrif á aðila sem ekki eru félags­menn þeirra félaga sem gerðu kröfu um umræddar breyt­ing­ar.“

Bæta ekki gæði útreikn­inga hús­næð­is­lána

Hann segir jafn­framt að veiga­mesta breyt­ing­in, sem kveðið er á um í frum­varp­inu og hugs­an­lega sú eina sem hafi raun­veru­leg áhrif fyrir nýja lán­taka, sé ákvæðið um breyttan voga­grund­völl ­vísi­tölu þeirrar sem afborg­anir af verð­tryggðum jafn­greiðslu­lánum skuli taka mið af. 

Að hans mati er það hins vegar galli hjá frum­varps­semj­endum að hafa ekki rætt mögu­leg á­hrif þess að heim­ila fleiri vísi­tölur til verð­trygg­ingar en neyslu­verðs­vísi­tölu án hús­næð­is­verðs. „Fyrir laun­þega gæti það verið áhuga­verður kostur að miða verð­trygg­ingu hluta lána sinna við launa­vísi­tölu, eða að miða greiðslu­byrði við þróun launa­vísi­töl­unn­ar. Því kynni að fylgja breyti­legur láns­tími sama láns eftir því hvort launa­vísi­tala vex hraðar eða hægar en verð­lags­vísi­tala,“ segir Þórólf­ur.

Að hans mati verður því ekki séð að ­til­lögur frum­varps­ins um breytta vísi­tölu bæti gæði þeirra útreikn­inga sem hús­næð­is­lánin byggja á. 

Fyrst og fremst nei­kvæð á­hrif á með­limi ann­arra stétt­ar­fé­laga

Enn fremur segir Þórólfur að  það megi spyrja „frá sjón­ar­hóli sið­fræði og almennar kurt­eisi“  hvort að eðli­legt sé að krafa sem sett er fram af hálfu verka­lýðs­fé­laga á almennum mark­aði gagn­vart stjórn­völdum sé útfærð á þann hátt að hafa fyrst og fremst nei­kvæð áhrif á með­limi ann­arra stétt­ar­fé­laga 

„Und­an­þágu­á­kvæði frum­varps­ins draga stór­lega úr áhrifum fyr­ir­hug­aðrar laga­breyt­ingar á með­limi þeirra verka­lýðs­fé­laga sem settu fram kröf­una. Und­an­þágu­á­kvæði verða til þess að fyr­ir­hug­aðar laga­breyt­ingar gera með­limum ann­arra verka­lýðs­fé­laga erf­ið­ara fyrir að fá lána­fyr­ir­greiðslu við hús­næð­is­kaup,“ segir í umsögn­inni.

Að lokum segir Þórólfur að ekki sé hægt að mæla með sam­þykkt frum­varps­ins í óbreyttri mynd en að hans mat verð­ur­ bætir frum­varpið ekki stöðu laun­þega á hús­næð­is­mark­aði.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rósa Björk Brynólfsdóttir
Er rétt að dæma fólk í fangelsi fyrir pólitískar skoðanir ?
Kjarninn 20. október 2019
Dagatalið mitt
Ásta Júlía Hreinsdóttir safnar fyrir útgáfukostnaði fyrir Dagatalið mitt, sem er fjölnota afmælisdagatal með texta og myndum eftir hana.
Kjarninn 20. október 2019
Árni Már Jensson
Að skilja okkur sjálf: Annar hluti
Kjarninn 20. október 2019
Paul Copley, forstjóri Kaupþings ehf.
6.400 kröfuhafar höfðu ekki sótt peningana sína
Nokkur þúsund kröfuhafa í bú Kaupþings hafa ekki sótt þá fjármuni sem þeir eiga að fá greitt í samræmi við nauðasamninga félagsins. Þeir fjármunir sem geymdir eru á vörslureikningi eru um 8,5 milljarða króna virði á gengi dagsins í dag.
Kjarninn 20. október 2019
Hvar endar tap Arion banka á United Silicon?
Arion banki á kísilmálsverksmiðju Í Helguvík sem hefur ekki verið í starfsemi í þrjú ár. Bankinn hefur fjárfest í úrbótum en óljóst er hvort að þær dugi til að koma verksmiðjunni aftur í gang. Í vikunni var bókfært virði hennar fært niður um 1,5 milljarð.
Kjarninn 20. október 2019
Örn Bárður Jónsson
Afmæliskveðja til Alþingis
Kjarninn 20. október 2019
Leikskólakennurum fækkað um 360 frá árinu 2013
Börnum af erlendum uppruna hefur fjölgað mikið á skömmum tíma. Meira en helmingur þeirra sem starfar við uppeldi og menntun er ófaglærður.
Kjarninn 20. október 2019
Jean Claude Juncker er forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.
Atvinnuleysi innan ESB ekki mælst minna frá því að mælingar hófust
Atvinnuleysi hjá ríkjum Evrópusambandsins hefur dregist verulega saman á undanförnum árum, en er samt umtalsvert meira en í Bandaríkjunum og á Íslandi.
Kjarninn 19. október 2019
Meira úr sama flokkiInnlent