Alþingi gefi út dóma Yfirréttar

Forsætisnefnd hefur falið Alþingi að birta dóma og skjöl frá 1563 og til aldamótaársins 1800 í tilefni hundrað ára afmæli Hæstaréttar á næsta ári. Samkvæmt nefndinni eru málsskjölin ómetanlegar heimildir um margt í íslensku þjóðlífi þessa tíma.

Forsetahjón á svölum
Auglýsing

Stjórn­skip­un­ar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis skoðar nú að fela for­seta þings­ins að standa að útgáfu á dómum og skjölum Yfir­rétt­ar­ins á Íslandi í sam­starfi við ­Þjóða­skjala­safn Ís­lands­ og ­Sögu­fé­lag­ið. Yfir­rétt­ur­inn var æðsti dóm­stóll lands­ins sem starf­aði á Alþingi á árunum 1563 til 1800. 



Dómar rétt­ar­ins þykja ekki ein­ung­is á­huga­verðir fyrir bæði rétt­ar­sögu og almenna sögu Íslands á þessum tíma, heldur eru máls­skjölin ómet­an­legar heim­ildir um margt í íslensku þjóð­lífi þessa tíma. 

100 millj­óna styrkur

Lengi hafa verið uppi fyr­ir­ætl­anir um útgáfu á dómum og skjölum Yfir­rétt­ar­ins og hófust áætl­anir um slíka útgáfu árið 1991. Það var þó ekki fyrr en árið 2011 sem fyrsta bindið af dómum Yfir­rétt­ar­ins kom út og stóð Alþingi fyrir þeirri útgáfu í sam­starfi við Sögu­fé­lag og Þjóð­skjala­safn. 

Nú hefur for­sætis­nefnd lagt fram þings­á­lykt­un­ar­til­lögu um málið þar sem nefnd­in telur að vel færi á að ljúka því verki í til­efni af 100 ára afmæli Hæsta­réttar á næsta ári. ­Nefndin leggur því til að Alþingi sam­þykki að styðja ­út­gáf­una fjár­hags­lega um 10 millj­ónir árlega næstu 10 ár. 

Auglýsing

Í grein­ar­gerð­inn­i í dag segir að með útgáfu skjala yfir­réttar feng­ist ­fyll­ri ­mynd af rétt­ar­sögu Íslands en nú er fyrir hend­i. ­Gefin hafa verið út dóm­ar Hæsta­rétt­ar frá upp­hafi sem og dóma Lands­yf­ir­rétt­ar, sem var­for­veri Hæsta­réttar Íslands á tíma­bil­inu 1800 til 1920. 

Æðsti dóm­stóll Íslands fram til 1800

Eins og áður segir var Yfir­rétt­ur­inn æðsti dóm­stóll á Íslandi frá 1563 og ­gegndi því hlut­verki hæsta­réttar á Íslandi þar til Lands­yf­ir­réttur var settur á lagg­irnar árið 1800. Hann var stofn­aður á tíma þegar stjórn­sýsla kon­ungs var að byrja að mót­ast.

firrétturinn kom saman á Þingvelli fram til 1798. Mynd:Birgir Þór Harðarson.

Í kon­ungs­bréfi Frið­riks II. kemur fram að vandi væri oft fyrir fátæka lands­menn að sækja rétt sinn til Dan­merkur og því væri nauð­syn­legt að koma á yfir­dómi á Íslandi.



Til­gang­ur­inn var því að málum yrði vísað til hans fremur en til Kaup­manna­hafn­ar. Öll mál sem Yfir­rétt­ur­inn tók fyrir höfðu áður verið tekin til með­ferðar hjá lög­mönnum lands­ins og sýslu­mönnum á Alþingi en dóm­störfin fóru fram í Lög­rétt­u. 

Ómet­an­legar heim­ildir um íslenskt þjóð­líf á þessum tíma

Í grein­ar­gerð ­þings­á­lykt­un­ar­til­lög­unn­ar ­segir að heim­ild­ar­gild­i ­dóma og máls­skjala Yfir­rétt­ar­ins er ótví­rætt. Mest hafi þó varð­veist af skjölum og dóma­bókum frá 18. öld en sú öld var tími mik­illa breyt­inga í Íslands­sög­unni, hug­myndir um rétt­ar­far breytt­ust og þar tók­ust á eldri laga­hug­myndir Íslend­inga og þeirra dönsku og norsku lög­bóka sem inn­leiddar voru eftir að ein­veldi var tekið upp árið 1662. 

Enn fremur segir í grein­ar­gerð­inni að ekki aðeins séu dóm­arnir áhuga­verðir fyrir bæði rétt­ar­sögu og almenna sögu Íslands á þessum tíma, heldur séu máls­skjölin ómet­an­legar heim­ildir um margt í íslensku þjóð­lífi þessa tíma. ­Máls­skjölin eru í raun beinar heim­ildir um hug­ar­far, rétt­ar­far og við­horf einnig heim­ildir um aðstæð­ur, stétta­skipt­ingu, sam­göng­ur, búskap­ar­hætti og margt fleira.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjö prósent tekjuvöxtur hjá Marel í fyrra
Framlegð af rekstri Marels á síðustu þremur mánuðum ársins í fyrra, var lægri en vonir stóðu til. Bjartir tímar eru þó framundan, segir forstjórinn. Markaðsvirði félagsins fór yfir 500 milljarða í dag.
Kjarninn 17. janúar 2020
Mannréttindadómstóllinn hafnaði Sigríði Andersen
Fyrrverandi dómsmálaráðherra fær ekki að koma sjónarmiðum sínum beint á framfæri við yfirdeild Mannréttindadómstóls Evrópu.
Kjarninn 17. janúar 2020
Drífa Snædal, forseti ASÍ.
Hækkanir á fasteignagjöldum áhyggjuefni
Forseti ASÍ segir að hækkanir á fasteignagjöldum muni hafa áhrif á lífskjarasamningana ef ekkert annað verði gert á móti.
Kjarninn 17. janúar 2020
Heiða María Sigurðardóttir
Einlæg bón um að endurskoða skerðingu leikskóla
Kjarninn 17. janúar 2020
Skrokkölduvirkjun er fyrirhuguð á Sprengisandsleið milli Hofsjökuls og Vatnajökuls. Það svæði er innan marka fyrirhugaðs hálendisþjóðgarðs.
Telja stórframkvæmdir ekki rúmast innan þjóðgarða
Nýjar virkjanir falla illa eða alls ekki að markmiðum hálendisþjóðgarðs. Stórframkvæmdir þjóna ekki verndarmarkmiðum, yrðu „stórslys“ og myndu ganga að þjóðgarðshugtakinu dauðu.
Kjarninn 17. janúar 2020
Höfuðstöðvar Vísis í Grindavík.
Vísir og Þorbjörn hætta við sameiningu
Tvö stór sjávarútvegsfyrirtæki í Grindavík, sem saman halda á 8,4 prósent af öllum úthlutuðum fiskveiðikvóta, eru hætt við að sameinast. Þess í stað ætla þau að halda góðu samstarfi áfram.
Kjarninn 17. janúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir og Katrín Jakobsdóttir
Endurskoða lög um ráðherraábyrgð og Landsdóm
Forsætisráðherra mun í samráði við dómsmálaráðherra fela sérfræðingi að ráðast í endurskoðun á lögum um ráðherraábyrgð annars vegar og lögum um Landsdóm hins vegar. Vonir standa til þess að vinnunni verði lokið á haustmánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2020
Seðlabankinn unir niðurstöðunni og er búinn að hafa samband við Gunnhildi Örnu
Seðlabanki Íslands segir að verkferlar hans í ráðningarmálum hafi verið styrktir í kjölfar þess að kærunefnd jafnréttismála komst að þeirri niðurstöðu að hann hefði brotið jafnréttislög með ráðningu upplýsingafulltrúa í fyrrasumar.
Kjarninn 17. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent