Alþingi gefi út dóma Yfirréttar

Forsætisnefnd hefur falið Alþingi að birta dóma og skjöl frá 1563 og til aldamótaársins 1800 í tilefni hundrað ára afmæli Hæstaréttar á næsta ári. Samkvæmt nefndinni eru málsskjölin ómetanlegar heimildir um margt í íslensku þjóðlífi þessa tíma.

Forsetahjón á svölum
Auglýsing

Stjórn­skip­un­ar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis skoðar nú að fela for­seta þings­ins að standa að útgáfu á dómum og skjölum Yfir­rétt­ar­ins á Íslandi í sam­starfi við ­Þjóða­skjala­safn Ís­lands­ og ­Sögu­fé­lag­ið. Yfir­rétt­ur­inn var æðsti dóm­stóll lands­ins sem starf­aði á Alþingi á árunum 1563 til 1800. 



Dómar rétt­ar­ins þykja ekki ein­ung­is á­huga­verðir fyrir bæði rétt­ar­sögu og almenna sögu Íslands á þessum tíma, heldur eru máls­skjölin ómet­an­legar heim­ildir um margt í íslensku þjóð­lífi þessa tíma. 

100 millj­óna styrkur

Lengi hafa verið uppi fyr­ir­ætl­anir um útgáfu á dómum og skjölum Yfir­rétt­ar­ins og hófust áætl­anir um slíka útgáfu árið 1991. Það var þó ekki fyrr en árið 2011 sem fyrsta bindið af dómum Yfir­rétt­ar­ins kom út og stóð Alþingi fyrir þeirri útgáfu í sam­starfi við Sögu­fé­lag og Þjóð­skjala­safn. 

Nú hefur for­sætis­nefnd lagt fram þings­á­lykt­un­ar­til­lögu um málið þar sem nefnd­in telur að vel færi á að ljúka því verki í til­efni af 100 ára afmæli Hæsta­réttar á næsta ári. ­Nefndin leggur því til að Alþingi sam­þykki að styðja ­út­gáf­una fjár­hags­lega um 10 millj­ónir árlega næstu 10 ár. 

Auglýsing

Í grein­ar­gerð­inn­i í dag segir að með útgáfu skjala yfir­réttar feng­ist ­fyll­ri ­mynd af rétt­ar­sögu Íslands en nú er fyrir hend­i. ­Gefin hafa verið út dóm­ar Hæsta­rétt­ar frá upp­hafi sem og dóma Lands­yf­ir­rétt­ar, sem var­for­veri Hæsta­réttar Íslands á tíma­bil­inu 1800 til 1920. 

Æðsti dóm­stóll Íslands fram til 1800

Eins og áður segir var Yfir­rétt­ur­inn æðsti dóm­stóll á Íslandi frá 1563 og ­gegndi því hlut­verki hæsta­réttar á Íslandi þar til Lands­yf­ir­réttur var settur á lagg­irnar árið 1800. Hann var stofn­aður á tíma þegar stjórn­sýsla kon­ungs var að byrja að mót­ast.

firrétturinn kom saman á Þingvelli fram til 1798. Mynd:Birgir Þór Harðarson.

Í kon­ungs­bréfi Frið­riks II. kemur fram að vandi væri oft fyrir fátæka lands­menn að sækja rétt sinn til Dan­merkur og því væri nauð­syn­legt að koma á yfir­dómi á Íslandi.



Til­gang­ur­inn var því að málum yrði vísað til hans fremur en til Kaup­manna­hafn­ar. Öll mál sem Yfir­rétt­ur­inn tók fyrir höfðu áður verið tekin til með­ferðar hjá lög­mönnum lands­ins og sýslu­mönnum á Alþingi en dóm­störfin fóru fram í Lög­rétt­u. 

Ómet­an­legar heim­ildir um íslenskt þjóð­líf á þessum tíma

Í grein­ar­gerð ­þings­á­lykt­un­ar­til­lög­unn­ar ­segir að heim­ild­ar­gild­i ­dóma og máls­skjala Yfir­rétt­ar­ins er ótví­rætt. Mest hafi þó varð­veist af skjölum og dóma­bókum frá 18. öld en sú öld var tími mik­illa breyt­inga í Íslands­sög­unni, hug­myndir um rétt­ar­far breytt­ust og þar tók­ust á eldri laga­hug­myndir Íslend­inga og þeirra dönsku og norsku lög­bóka sem inn­leiddar voru eftir að ein­veldi var tekið upp árið 1662. 

Enn fremur segir í grein­ar­gerð­inni að ekki aðeins séu dóm­arnir áhuga­verðir fyrir bæði rétt­ar­sögu og almenna sögu Íslands á þessum tíma, heldur séu máls­skjölin ómet­an­legar heim­ildir um margt í íslensku þjóð­lífi þessa tíma. ­Máls­skjölin eru í raun beinar heim­ildir um hug­ar­far, rétt­ar­far og við­horf einnig heim­ildir um aðstæð­ur, stétta­skipt­ingu, sam­göng­ur, búskap­ar­hætti og margt fleira.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Suðurhringþokan mynduð af WEBB-sjónaukanum í tveimur ólíkum útfærslum.
2.000 ljósár á sextíu sekúndum
Þau sem dreymir um að ferðast um geiminn ættu ekki að láta nýtt myndband geimferðastofnana Bandaríkjanna og Evrópu framhjá sér fara. Á sextíu sekúndum er boðið upp á 2.000 ljósára ferðalag með hjálp hins magnaða WEBB-sjónauka.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Bjarni Benediktsson er formaður Sjálfstæðisflokksins.
Bjarni segir rangt að hann „vilji Sósíalistaflokkinn feigan“
Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að Gunnar Smári Egilsson snúi út úr orðum sínum um styrki til stjórnmálaflokka. Honum þyki 120 milljóna styrkur á kjörtímabilinu til flokks sem fékk enga þingmenn kjörna einfaldlega of há fjárhæð.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Finnur Birgisson
Saga tekjutengingar ellilífeyris almannatrygginga frá 1946
Kjarninn 16. ágúst 2022
Gunnar Smári Egilsson er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands.
Segir Bjarna vilja ýkja völd Sjálfstæðisflokks umfram fylgi og draga úr áhrifum annarra
Bjarni Benediktsson hefur sagt að hann vilji draga úr opinberum styrkjum til stjórnmálaflokka. Gunnar Smári Egilsson segir ástæðuna þá að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi ekki jafn mikið á greiðslu frá ríkinu að halda og áður.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Hér má sjá Drífu Snædal, fyrrverandi forseta ASÍ, og Sólveigu Önnu Jónsdóttur, formann Eflingar þegar betur áraði i samskiptum þeirra á milli.
Segir ASÍ hafa beinlínis unnið gegn nýjum öflum innan verkalýðshreyfingarinnar
Formaður Eflingar segir fram­kvæmda­stjóra SA ekki missa svefn yfir útbreiddum svikum atvinnu­rek­enda á þeim kjara­samn­ingum sem hann gerir fyrir þeirra hönd. Í greinaflokki, sem byrjaði að birtast í morgun, ætlar hún að rekja sögu ágreinings innan ASÍ.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Horft niður í Hvalfjörð frá Brekkukambi í Hvalfjarðarsveit. Á fjallinu stendur til að byggja vindorkuver.
Íslenskir sérhagsmunaaðilar með „erlenda orkurisa í farteskinu“
Þótt ekkert vindorkuver sé risið hafa áform um fjölmörg slík þegar valdið sundrungu og deilum innan samfélaga út um landið, segir Andrés Skúlason, verkefnisstjóri hjá Landvernd. Hann segir vindorkufyrirtæki beita miklum þrýstingi og jafnvel blekkingum.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Auglýsing frá upphafi áttunda áratugar síðustu aldar.
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Hvað gerir danskur kaupmaður sem finnst hann ekki hafa nóg fyrir stafni? Hjá Arne Bybjerg kaupmanni í danska bænum Kalundborg var svarið einfalt: að framleiða hárrúllur. Hann gaf þeim nafnið Carmen.
Kjarninn 16. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Ævintýrið um Carmen rúllurnar
Kjarninn 16. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiInnlent