Lítið vitað um orsakir aukinnar tíðni hvalreka

Á síðustu tíu árum hafa hér á landi rúmlega 230 hvalir rekið á land, þar af 152 hvalir á þessu ári. Mögulegar orsakir hvalreka eru aftur á móti lítið rannsakaðar hér á landi.

Sporður á hval
Auglýsing

Mik­ill fjöldi hvala hefur rekið á land það sem af er ári eða alls 152 hval­ir. Lítið er hins vegar vitað um orsakir þess og hval­rekar í raun lítið rann­sak­aðir hér á land­i. ­Nið­ur­stöður rann­sókna hafa þó bent til að auk­inn ágangur hvala­skoð­un­ar­skipa og báta í Faxa­flóa hafi nei­kvæð áhrif á hegðun hrefna. 

Þetta kemur fram í svari sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra við fyr­ir­spurn frá Andr­ési Inga Jóns­syni, þing­manni utan þing­flokks, um hval­reka.

Hvala­skoðun víða áhyggju­efni

Á síð­asta ára­tug hafa alls 237 hvali rekið á land á Íslandi. Stærstur hluti þeirra eru grind­hvalir en mikla athygli vakti þegar 50 grind­hvala­hræ fund­ust í Löng­u­­fjör­um í sum­ar. Í kjöl­farið kall­aði Andrés Ingi eftir svörum frá ráð­herra um tíðni hval­reka hér á landi og hvort að ­skoðað hefði verið hvaða tengsl kunna að vera á milli hval­reka og til að mynda umferðar skipa nálægt hvala­vöð­u­m. 

Starfsmenn Hafrannsóknastofnunar að skoða grindhvalavöðuna í sumar. Mynd: Hvalrannsóknarstofnun- Svanhildur EgilsdóttirSam­kvæmt svari sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra hefur ekki verið gerð fræði­leg úttekt á hugs­an­legum tengslum milli almennr­ar ­skipa­um­ferðar og tíðni hval­reka hér við land þrátt fyrir að ýmsar erlendar rann­sóknir á hval­rekum sýni að árekstrar skipa og hvala geti verið mik­il­vægur þáttur í dán­ar­tíðni hvala, einkum þar sem ­saman fer mikil skipa­um­ferð og við­kvæmir stofnar hvala. 

Eitt alvar­leg­asta dæmið um slíkt er Slétt­bakur en sú teg­und var útbreidd í Norð­ur­- Atl­ants­hafi ­fyrr á öldum en en leifar stofns­ins telja nú fáein hund­ruð dýra sem halda til við aust­ur­strönd Banda­ríkj­anna og Kanada. Mikil skipa­um­ferð á því svæði er talin hamla end­ur­reisn stofns­ins og hafa því verið settar sér­stakar sigl­inga­reglur vegna þess.

Auglýsing

Nei­kvæð áhrif hvala­skoð­un­ar­skipa

Enn fremur segir í svar­inu að hvala­skoðun hafi auk­ist gíf­ur­lega um allan heim og sé það víða áhyggju­efni enda bein­ist hún­ oft sér­stak­lega að svæðum sem eru mik­il­væg hvala­stofn­um. Vís­inda­nefnd Alþjóða­hval­veiði­ráðs­ins hefur á und­an­förnum árum fjallað í auknum mæli um þær hættur sem steðja að hvölum vegna sigl­inga bæði almennt og sér­stak­lega vegna hvala­skoð­unar

Gerðar hafa verið nokkrar rann­sóknir hér við land á áhrifum hvala­skoð­unar á hegðun og ­mögu­leg lang­tíma­á­hrif á hvali. Nið­ur­stöð­urnar benda til að ágangur hvala­skoð­un­ar­skipa og báta í Faxa­flóa hafi nei­kvæð áhrif á hegðun hrefnu, sér­stak­lega hvað varðar fæðu­nám. 

Hins vegar þykir ólík­legt að þessi truflun hafi var­an­leg alvar­leg áhrif á æxl­un­ar­getu hval­anna til lengri tíma litið vegna hreyf­an­leika hval­anna innan haf­svæð­is­ins við Ísland, að því er fram kemur í svari ráð­herra.

Gengur illa að fá upp­lýs­ingar frá hern­að­ar­yf­ir­völd­um 

Í fyr­ir­spurn sinni spyr Andrés Ingi jafn­framt hvort að ­skoðað hafi verið hvort að tengsl kunni að vera á milli hval­reka og umferðar skipa sem senda frá sér öflug hjóð­sjár­merki, til að mynda her­skip og kaf­báta.

Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðaráðherra. Mynd:Bára Huld BeckSjáv­ar­út­vegs­ráð­herra segir í svari sínu að í gangi sé fjöl­þjóð­leg rann­sókn þar sem reynt er að kanna orsakir óvenju­legs fjölda and­ar­nefju og svín­hvala­reka, á árinu 2018, á ströndum margra landa við Norð­aust­ur-Atl­ants­haf, ­meðal ann­ars á Ísland­i. 

Hann segir að í því sam­bandi sé meðal ann­ars er litið til við við­veru her­skipa og her­æf­ingar sem fram fóru sum­arið 2018. Erf­ið­lega hefur þó gengið að afla upp­lýs­inga frá hern­að­ar­yf­ir­völd­um. Engar rann­sóknir hafa verið gerðar hér við landa á tengslum hval­reka og umferðar skipa ­sem senda frá sér öflug hljóð­sjár­merki. 

Í svar­inu kemur jafn­framt­fram að lítið eða ekk­ert sé vitað um tengsl hval­reka við berg­máls­rann­sóknir olíu­leit­ar­skipa, notk­unar hvala­fæla til að halda hvölum frá veiði­færum skipa eða ann­arrar hljóð­meng­unar af manna­völd­um. 

Erfitt að ákvarða dán­ar­or­sök

Andrés Ingi kall­aði jafn­framt eftir upp­lýs­ingum um dán­ar­or­sök strand­að­ara hvala en ráð­herra segir að sjaldn­ast sé hægt að ákvarða dán­ar­or­sök hvala sem reka á landi nema í til­fell­u­m þar sem sjá megi skýr ummerki um veið­ar­færi eða skips­skrúf­ur. 

Sama gildi um slíkt á heims­vísu enda þyrfti til þess umfangs­miklar og kostn­að­ar­samar krufn­ingar sér­hæfðra dýra­lækna. Haf­rann­sókn­ar­stofa tekur þó reglu­lega sýni úr hval­rekum og safnar í vefja og sýna­banka sem und­an­farin ár hefur sýnt sig sem mik­il­vægt inn­legg í ýmsar alþjóð­leg­ar ­rann­sókn­ir, að því er fram kemur í svar­in­u. 

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Björn H. Halldórsson
Hafnar „ávirðingum“ í skýrslu innri endurskoðanda Reykjavíkurborgar
Framkvæmdastjóri SORPU segir að á þeim 12 ára tíma sem hann hefur gegnt stöðu framkvæmdastjóra hafi aldrei verið gerðar athugasemdir við störf hans.
Kjarninn 22. janúar 2020
Bankakerfið dregst saman
Eignir innlánsstofnanna á Íslandi hafa verið að dragast saman að undanförnu.
Kjarninn 22. janúar 2020
Gas- og jarðgerðarstöðin sem á að rísa í Gufunesi.
Framkvæmdastjóri Sorpu látinn víkja eftir svarta skýrslu innri endurskoðunar
Alvarlegur misbrestur var á upplýsingagjöf framkvæmdastjóra Sorpu til stjórnar fyrirtækisins. Afleiðingin var að framkvæmdakostnaður vegna gas- og jarðgerðarkostnaðar fór langt fram úr áætlunum.
Kjarninn 22. janúar 2020
Gylfi Magnússon
Gylfi Magnússon nýr forseti viðskiptafræðideildar HÍ
Fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra hefur verið kjörinn forseti viðskiptafræðideildar Háskóla Íslands næstu tvö árin.
Kjarninn 22. janúar 2020
Halla Gunnarsdóttir
Húsmóðirin og leikskólinn
Kjarninn 22. janúar 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Forsætisráðherra leggur fram frumvarp um varnir gegn hagsmunaárekstrum
Hagsmunaverðir verða að skrá sig, fyrrverandi ráðherrar verða að bíða í sex mánuði áður en þeir ráða sig til hagsmunasamtaka eftir að hafa látið af störfum og ráðamenn verða að gefa upp fjárhagslega hagsmuni sína, verði nýtt frumvarp að lögum.
Kjarninn 22. janúar 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Íslenskt fyrirtæki á CES og FBI vill bakdyr að iPhone
Kjarninn 22. janúar 2020
Kallað eftir því að ÁTVR aðgreini tekjur af tóbaki og áfengi
Fyrirspurn liggur fyrir á Alþingi þar sem farið er fram á að ÁTVR sundurliði tekjur af tóbaks- og áfengissölu. ÁTVR hefur ekki viljað gera það hingað til. Í ársreikningi má þó sjá að allt bendir til þess að tóbakssala sé að niðurgreiða áfengissölu.
Kjarninn 22. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent