Lítið vitað um orsakir aukinnar tíðni hvalreka

Á síðustu tíu árum hafa hér á landi rúmlega 230 hvalir rekið á land, þar af 152 hvalir á þessu ári. Mögulegar orsakir hvalreka eru aftur á móti lítið rannsakaðar hér á landi.

Sporður á hval
Auglýsing

Mik­ill fjöldi hvala hefur rekið á land það sem af er ári eða alls 152 hval­ir. Lítið er hins vegar vitað um orsakir þess og hval­rekar í raun lítið rann­sak­aðir hér á land­i. ­Nið­ur­stöður rann­sókna hafa þó bent til að auk­inn ágangur hvala­skoð­un­ar­skipa og báta í Faxa­flóa hafi nei­kvæð áhrif á hegðun hrefna. 

Þetta kemur fram í svari sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra við fyr­ir­spurn frá Andr­ési Inga Jóns­syni, þing­manni utan þing­flokks, um hval­reka.

Hvala­skoðun víða áhyggju­efni

Á síð­asta ára­tug hafa alls 237 hvali rekið á land á Íslandi. Stærstur hluti þeirra eru grind­hvalir en mikla athygli vakti þegar 50 grind­hvala­hræ fund­ust í Löng­u­­fjör­um í sum­ar. Í kjöl­farið kall­aði Andrés Ingi eftir svörum frá ráð­herra um tíðni hval­reka hér á landi og hvort að ­skoðað hefði verið hvaða tengsl kunna að vera á milli hval­reka og til að mynda umferðar skipa nálægt hvala­vöð­u­m. 

Starfsmenn Hafrannsóknastofnunar að skoða grindhvalavöðuna í sumar. Mynd: Hvalrannsóknarstofnun- Svanhildur EgilsdóttirSam­kvæmt svari sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra hefur ekki verið gerð fræði­leg úttekt á hugs­an­legum tengslum milli almennr­ar ­skipa­um­ferðar og tíðni hval­reka hér við land þrátt fyrir að ýmsar erlendar rann­sóknir á hval­rekum sýni að árekstrar skipa og hvala geti verið mik­il­vægur þáttur í dán­ar­tíðni hvala, einkum þar sem ­saman fer mikil skipa­um­ferð og við­kvæmir stofnar hvala. 

Eitt alvar­leg­asta dæmið um slíkt er Slétt­bakur en sú teg­und var útbreidd í Norð­ur­- Atl­ants­hafi ­fyrr á öldum en en leifar stofns­ins telja nú fáein hund­ruð dýra sem halda til við aust­ur­strönd Banda­ríkj­anna og Kanada. Mikil skipa­um­ferð á því svæði er talin hamla end­ur­reisn stofns­ins og hafa því verið settar sér­stakar sigl­inga­reglur vegna þess.

Auglýsing

Nei­kvæð áhrif hvala­skoð­un­ar­skipa

Enn fremur segir í svar­inu að hvala­skoðun hafi auk­ist gíf­ur­lega um allan heim og sé það víða áhyggju­efni enda bein­ist hún­ oft sér­stak­lega að svæðum sem eru mik­il­væg hvala­stofn­um. Vís­inda­nefnd Alþjóða­hval­veiði­ráðs­ins hefur á und­an­förnum árum fjallað í auknum mæli um þær hættur sem steðja að hvölum vegna sigl­inga bæði almennt og sér­stak­lega vegna hvala­skoð­unar

Gerðar hafa verið nokkrar rann­sóknir hér við land á áhrifum hvala­skoð­unar á hegðun og ­mögu­leg lang­tíma­á­hrif á hvali. Nið­ur­stöð­urnar benda til að ágangur hvala­skoð­un­ar­skipa og báta í Faxa­flóa hafi nei­kvæð áhrif á hegðun hrefnu, sér­stak­lega hvað varðar fæðu­nám. 

Hins vegar þykir ólík­legt að þessi truflun hafi var­an­leg alvar­leg áhrif á æxl­un­ar­getu hval­anna til lengri tíma litið vegna hreyf­an­leika hval­anna innan haf­svæð­is­ins við Ísland, að því er fram kemur í svari ráð­herra.

Gengur illa að fá upp­lýs­ingar frá hern­að­ar­yf­ir­völd­um 

Í fyr­ir­spurn sinni spyr Andrés Ingi jafn­framt hvort að ­skoðað hafi verið hvort að tengsl kunni að vera á milli hval­reka og umferðar skipa sem senda frá sér öflug hjóð­sjár­merki, til að mynda her­skip og kaf­báta.

Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðaráðherra. Mynd:Bára Huld BeckSjáv­ar­út­vegs­ráð­herra segir í svari sínu að í gangi sé fjöl­þjóð­leg rann­sókn þar sem reynt er að kanna orsakir óvenju­legs fjölda and­ar­nefju og svín­hvala­reka, á árinu 2018, á ströndum margra landa við Norð­aust­ur-Atl­ants­haf, ­meðal ann­ars á Ísland­i. 

Hann segir að í því sam­bandi sé meðal ann­ars er litið til við við­veru her­skipa og her­æf­ingar sem fram fóru sum­arið 2018. Erf­ið­lega hefur þó gengið að afla upp­lýs­inga frá hern­að­ar­yf­ir­völd­um. Engar rann­sóknir hafa verið gerðar hér við landa á tengslum hval­reka og umferðar skipa ­sem senda frá sér öflug hljóð­sjár­merki. 

Í svar­inu kemur jafn­framt­fram að lítið eða ekk­ert sé vitað um tengsl hval­reka við berg­máls­rann­sóknir olíu­leit­ar­skipa, notk­unar hvala­fæla til að halda hvölum frá veiði­færum skipa eða ann­arrar hljóð­meng­unar af manna­völd­um. 

Erfitt að ákvarða dán­ar­or­sök

Andrés Ingi kall­aði jafn­framt eftir upp­lýs­ingum um dán­ar­or­sök strand­að­ara hvala en ráð­herra segir að sjaldn­ast sé hægt að ákvarða dán­ar­or­sök hvala sem reka á landi nema í til­fell­u­m þar sem sjá megi skýr ummerki um veið­ar­færi eða skips­skrúf­ur. 

Sama gildi um slíkt á heims­vísu enda þyrfti til þess umfangs­miklar og kostn­að­ar­samar krufn­ingar sér­hæfðra dýra­lækna. Haf­rann­sókn­ar­stofa tekur þó reglu­lega sýni úr hval­rekum og safnar í vefja og sýna­banka sem und­an­farin ár hefur sýnt sig sem mik­il­vægt inn­legg í ýmsar alþjóð­leg­ar ­rann­sókn­ir, að því er fram kemur í svar­in­u. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bensíndropinn er dýr um þessar mundir.
Bensínverð ekki verið hærra frá því í nóvember 2019
Hlutur olíufélaganna í hverjum seldum bensínlítra hefur ekki verið minni frá því í janúar 2020. Viðmiðunarverð á bensíni hefur þrátt fyrir það ekki verið hærra í 15 mánuði og hefur hækkað um 14 prósent frá því í maí.
Kjarninn 28. febrúar 2021
Barokkbandið Brák safnar fyrir útgáfu plötu sem skilur eftir sig menningarleg verðmæti
Ný hljómplata Barokkbandsins Brákar nefnist Tvær hliðar/ Two Sides og verður tvöföld. Hljómsveitin safnar nú fyrir upptökum og útgáfu hennar á Karolina Fund og áætlar að platan komi út í lok árs 2021.
Kjarninn 28. febrúar 2021
Freyr Eyjólfsson
Hring eftir hring
Kjarninn 28. febrúar 2021
Halla Bergþóra Björnsdóttir.
Lögreglustjóri vill ekki tjá sig um símtöl Áslaugar Örnu til sín
Halla Bergþóra Björnsdóttir, lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu, segir ástæðu þess að hún vilji ekki tjá sig um símtöl dómsmálaráðherra eftir að Ásmundarsalsmálið kom upp vera þá að málið sé komið til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.
Kjarninn 28. febrúar 2021
„Mér leið alveg ömurlega yfir að hafa smitast“
Víðir Reynisson hefur lært „ótrúlega margt“ um mannleg samskipti frá upphafi faraldursins og hefði viljað gera sumt öðruvísi, m.a. Facebook-færsluna sem hann skrifaði um aðdraganda þess að hann smitaðist sjálfur af COVID-19.
Kjarninn 28. febrúar 2021
Mynd tengd ráninu sem var framið í Dansk Værdihåndtering árið 2008.
Ákært fyrir áform
Fyrir nokkrum dögum hófust í Danmörku réttarhöld yfir fimm mönnum. Þótt réttarhöld séu daglegt brauð eru þessi óvenjuleg því afbrotið sem ákært er fyrir hefur ekki verið framið.
Kjarninn 28. febrúar 2021
Ný fjarskiptalög gætu kostað Sýn 325 milljónir króna
Í ársreikningi Sýnar er fjallað um lagasetningu sem er í pípunum, og er bæði íþyngjandi og ívilnandi fyrir fyrirtækið. Annars vegar er um að ræða frumvarp til nýrra fjarskiptalaga og hins vegar frumvarp um styrkveitingar til einkarekinna fjölmiðla.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Twitter búið að opna útibú í Reykjavík
Í lok síðasta mánaðar var útibú fyrir Twitter skráð í fyrirtækjaskrá. Stofnandi Ueno, sem seldi fyrirtækið nýverið til samfélagsmiðlarisans, vann fyrsta daginn sinn fyrir Twitter hérlendis í dag.
Kjarninn 27. febrúar 2021
Meira úr sama flokkiInnlent