Tímabært að endurskoða barnabótakerfið frá grunni

Íslenska barnabótakerfið veitir lítinn sem engan stuðning við millitekjufjölskyldur og bætur lágtekjufjölskyldna byrja jafnframt að skerðast rétt við lægstu laun og eftir sjö ára aldur barna. Að mati doktors í félagsfræði þarf að endurskoða kerfið.

img_3108_raw_1807130194_10016379115_o.jpg
Auglýsing

Barna­bætur á Ís­landi eru fyrst og fremst nokk­urs konar fátækt­ar­hjálp fyrir mjög tekju­lágar barna­fjöl­skyld­ur. Skerð­ing­ar­mörk bót­anna eru hins vegar lág í nor­rænum sam­an­burði og fær því tölu­verður fjöldi lág­tekju­fjöl­skyldna skertar tekjur og þá sér­stak­lega ein­stæðir for­eldr­ar. Auk þess fá milli­tekju­fjöl­skyldur hér á landi lít­inn sem engan stuðn­ing hér á landi.

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu um íslenska barna­bóta­kerfið sem dr. Kol­beinn Stef­áns­son vann fyrir BSRB og kynnt var á fundi banda­lags­ins í dag. Að mati skýrslu­höf­undar og BSRB er orðið tíma­bært að end­ur­skoða íslenska barna­bóta­kerf­ið.

Lít­ill sem eng­inn stuðn­ingur við milli­tekju­fjöl­skyldur

Í skýrslu Kol­beins er barna­bóta­kerfið hér á landi borið saman við kerfi hinna Norð­ur­land­anna en sam­kvæmt skýrsl­unni íslenska barna­bóta­kerfið mjög lág­tekju­miðað sem er ólíkt barna­bóta­kerfum hinna Norð­ur­land­anna. Ís­land er ekki eitt um að ver­a ­með tekju­tengdar barna­bætur því bæt­urnar eru einnig tekju­tengdar í Dan­mörku.

Þar í landi liggja þó skerð­ing­ar­mörk­in mun hærra og skerð­ing­ar­hlut­föllin lægri en hér á landi og fyrir vikið svipar danska barna­bóta­kerf­inu nokkuð til kerf­anna í Finn­landi, Nor­egi og Sví­þjóð sem eru ekki tekju­tengd.

Auglýsing

Þá segir í skýrsl­unni að þó að barna­bætur hér á landi séu háar í nor­rænu sam­hengi þá séu þær að nokkru leyti aðeins bundnar við fjöl­skyldur með ung börn, þegar börn ná sjö ára aldri dregur mjög úr stuðn­ingi.

Stuðn­ingur við með­al­tekju­heim­ili er jafn­framt mark­vert minni á Íslandi en fyrir sams­konar fjöl­skyldur á hinum Norð­ur­lönd­un­um. ­For­eldrar í hjú­skap með meðal atvinnu­tekjur og með­ t­vö börn fá 5.505 krónur á ári ef bæði börnin eru und­ir­ ­sjö ára aldri en ekki neitt ef bæði börnin eru eldri en sjö ára. Á hinum Norð­ur­lönd­unum fá slíkar fjöl­skyldur hins ­vegar umtals­verðan stuðn­ing. 

Mynd:BSRB

„Barna­bætur á Ís­landi eru fyrst og fremst nokk­urs konar fátækt­ar­hjálp fyrir mjög tekju­lágar barna­fjöl­skyldur en í ljósi þess hve lágt skerð­ing­ar­mörk bót­anna liggja má vera ljóst að nokkur fjöldi lág­tekju­fjöl­skyldna fær skertar barna­bæt­ur. Því má segja að barna­bótum sé beint þangað sem þörfin er mest en aftur á móti er ekki ljóst að þær mæti þörfum allra lág­tekju­fjöl­skyldna sem þurfa á stuðn­ingi að halda,“ segir í skýrsl­unni.

Minni hækkun til ein­stæðra for­eldra

Í skýrsl­unni er einnig farið yfir þróun kerf­is­ins hér á landi og þar kemur fram að há­marks­upp­hæðir og skerð­ing­ar­mörk barna­bóta hafi hækkað á und­an­förnum árum en hafi þó ekki enn náð raun­virði hámarks­upp­hæð barna­bóta fyrir 2007. Aftur á móti hafi skerð­ing­ar­hlut­föll barna­bóta einnig hækkað og árið 2019 var þrepa­skipt tekju­teng­ing barna­bóta inn­leidd.

Enn fremur segir í skýrsl­unni að fyr­ir­huguð hækkun rík­is­stjórn­ar­innar á skerð­ing­ar­mörkum barna­bóta á næsti ári, í kjöl­far und­ir­rit­un­lífs­kjara­samn­ing­anna, muni skila mjög hóf­legum hækk­unum barna­bóta og geri lítið sem ekk­ert fyrir allra tekju­lægstu fjöl­skyld­urn­ar. Þá gefi hækkun skerð­ing­ar­marka minni hækkun til ein­stæðra for­eldra en til for­eldra í hjú­skap, en fyrr­nefndi hóp­ur­inn býr við mjög auknar líkur á fátækt og fjár­hags­þreng­ing­um.

„Þegar horft er til þeirra kjara­samn­inga sem vor­u und­ir­rit­aðir á ár­inu 2019 verður að telj­ast lík­legt að þekja kerf­is­ins verði minn­i árið 2020 en hún var 2019, það er að færri muni fá ­barna­bæt­ur,“ segir í skýrsl­unni.

Upp­fullt af mót­sögnum

Þá er ýmis­legt í núver­andi barna­bóta­kerf­inu sem orkar tví­mælis að mati skýrslu­höf­und­ar. Upp­hæðir há­marks­bóta séu til dæmis hærri fyrir fyrsta barn ein­stæða for­eldra en for­eldra í hjú­skap en aftur móti virð­ist gengið út frá því að börn umfram það fyrsta séu ódýr­ari í rekstri fyrir ein­stæða for­eldra en for­eldra í hjú­skap.

Kolbeinn Stefánsson, doktor í félagsfræði. Mynd:BSRBKol­beinn segir jafn­framt að kerfið sé óþarf­lega flókið og erfitt sé að greina heild­stæða hugsun á bak við það. Hann telur því að tíma­bært að taka ís­lenska barna­bóta­kerfið til gagn­gerrar end­ur­skoð­un­ar. Slík end­ur­skoðun þyrfti þá að taka til­lit til þess hvernig fjöl­skyldan hefur breyst í ís­lensku sam­félagi, til dæmis vegna sam­eig­in­legrar forsjár barna og skiptrar bú­setu skiln­að­ar­barna.

Þá sé jafn­framt til­efni til að kanna hvort þurfi að auka þekju kerf­is­ins með því að draga úr lág­tekju­mið­un. „Með skýrum mark­miðum er hægt að móta kerfi sem styður við þau mark­mið fremur en kerfi sem lítur út eins og búta­saum­ur, upp fullt af mótsögnum og ein­kennum sem orka tví­mæl­is,“ segir Kol­beinn að lokum í skýrsl­unni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
„Við höfum staðið við það sem lofað var,“ sagði Bjarni Benediktsson um opinberar fjárfestingar á þingi í dag.
Kennir sveitarfélögum um samdrátt í opinberri fjárfestingu
Þingmaður Viðreisnar segir ríkisstjórnina ekki hafa efnt loforð um aukna innviðafjárfestingu. Fjármálaráðherra segir sveitarfélögin bera ábyrgð á því að opinber fjárfesting hafi dregist saman en tölur frá Samtökum Iðnaðarins segja aðra sögu.
Kjarninn 4. mars 2021
Mjólkursamsalan er í markaðsráðandi stöðu hérlendis.
Hæstiréttur: MS misnotaði markaðsráðandi stöðu og á að greiða 480 milljónir í ríkissjóð
Tæplega áratugalangri deilu, sem hófst þegar fyrrverandi forstjóri Mjólku fékk óvart sendan reikning sem hann átti ekki að fá, er lokið. Niðurstaða æðsta dómstóls landsins er að Mjólkursamsalan hafi brotið alvarlega gegn samkeppnislögum.
Kjarninn 4. mars 2021
Samtök iðnaðarins héldu sitt árlega Iðnþing í dag. Myndin er af svonefndu Húsi atvinnulífsins í Borgartúni.
Auka þurfi gjaldeyristekjur um 1,4 milljarða á viku næstu fjögur ár
Samtök iðnaðarins telja að til þess að skapa „góð efnahagsleg lífsgæði“ á Íslandi þurfi landsframleiðsla að aukast um 545 milljarða króna á næstu fjórum árum. Þau kalla eftir því að ríkisfjármálum verði beitt af fullum þunga til að skapa viðspyrnu.
Kjarninn 4. mars 2021
Guðmundur Ragnarsson
Hvar eru störfin?
Kjarninn 4. mars 2021
Spútnik V bóluefnið er komið í áfangamat hjá Lyfjastofnun Evrópu.
Spútnik V komið í áfangamat hjá Lyfjastofnun Evrópu
Rússneska bóluefnið Spútnik V er komið í áfangamat hjá sérfræðinganefnd Lyfjastofnunar Evrópu. Nýlegar niðurstöður sem voru birtar í Lancet gefa til kynna að bóluefnið veiti 91,6 prósent vörn gegn COVID-19 og sé laust við alvarlegar aukaverkanir.
Kjarninn 4. mars 2021
Sigurður Páll Jónsson þingmaður Miðflokksins er fyrsti flutningsmaður tillögunnar.
Félag flugmanna telur hugmyndir Miðflokks um varaflugvöll í Skagafirði óraunhæfar
Það er „með öllu óraunhæft“ að byggja upp Alexandersflugvöll í Skagafirði eins og þingflokkur Miðflokksins telur vert að kanna, að mati Félags íslenskra atvinnuflugmanna. Bent er á að aðrir flugvellir, sem séu í reglulegri notkun, þurfi viðhald.
Kjarninn 4. mars 2021
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir og Alma Möller landlæknir.
„Góðar líkur“ á að veiran hafi verið upprætt innanlands
Sóttvarnalæknir segir að þó að góðar líkur séu á því að veiran hafi verið upprætt innanlands sé nauðsynlegt að halda vöku sinni því aðeins eitt afbrigði, einn einstaklingur, getur sett faraldur af stað. 90 hafa greinst með breska afbrigðið hér á landi.
Kjarninn 4. mars 2021
Kynnti vísbendingar um ferðavilja fyrir ríkisstjórn
Ráðherra ferðamála fór á ríkisstjórnarfundi á þriðjudag yfir þær vísbendingar sem eru til staðar um ferðavilja erlendra og innlendra ferðamanna næstu misserin. Kjarninn fékk samantekt á minnisblaði sem ráðherra kynnti frá ráðuneytinu.
Kjarninn 4. mars 2021
Meira úr sama flokkiInnlent