Tímabært að endurskoða barnabótakerfið frá grunni

Íslenska barnabótakerfið veitir lítinn sem engan stuðning við millitekjufjölskyldur og bætur lágtekjufjölskyldna byrja jafnframt að skerðast rétt við lægstu laun og eftir sjö ára aldur barna. Að mati doktors í félagsfræði þarf að endurskoða kerfið.

img_3108_raw_1807130194_10016379115_o.jpg
Auglýsing

Barna­bætur á Ís­landi eru fyrst og fremst nokk­urs konar fátækt­ar­hjálp fyrir mjög tekju­lágar barna­fjöl­skyld­ur. Skerð­ing­ar­mörk bót­anna eru hins vegar lág í nor­rænum sam­an­burði og fær því tölu­verður fjöldi lág­tekju­fjöl­skyldna skertar tekjur og þá sér­stak­lega ein­stæðir for­eldr­ar. Auk þess fá milli­tekju­fjöl­skyldur hér á landi lít­inn sem engan stuðn­ing hér á landi.

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu um íslenska barna­bóta­kerfið sem dr. Kol­beinn Stef­áns­son vann fyrir BSRB og kynnt var á fundi banda­lags­ins í dag. Að mati skýrslu­höf­undar og BSRB er orðið tíma­bært að end­ur­skoða íslenska barna­bóta­kerf­ið.

Lít­ill sem eng­inn stuðn­ingur við milli­tekju­fjöl­skyldur

Í skýrslu Kol­beins er barna­bóta­kerfið hér á landi borið saman við kerfi hinna Norð­ur­land­anna en sam­kvæmt skýrsl­unni íslenska barna­bóta­kerfið mjög lág­tekju­miðað sem er ólíkt barna­bóta­kerfum hinna Norð­ur­land­anna. Ís­land er ekki eitt um að ver­a ­með tekju­tengdar barna­bætur því bæt­urnar eru einnig tekju­tengdar í Dan­mörku.

Þar í landi liggja þó skerð­ing­ar­mörk­in mun hærra og skerð­ing­ar­hlut­föllin lægri en hér á landi og fyrir vikið svipar danska barna­bóta­kerf­inu nokkuð til kerf­anna í Finn­landi, Nor­egi og Sví­þjóð sem eru ekki tekju­tengd.

Auglýsing

Þá segir í skýrsl­unni að þó að barna­bætur hér á landi séu háar í nor­rænu sam­hengi þá séu þær að nokkru leyti aðeins bundnar við fjöl­skyldur með ung börn, þegar börn ná sjö ára aldri dregur mjög úr stuðn­ingi.

Stuðn­ingur við með­al­tekju­heim­ili er jafn­framt mark­vert minni á Íslandi en fyrir sams­konar fjöl­skyldur á hinum Norð­ur­lönd­un­um. ­For­eldrar í hjú­skap með meðal atvinnu­tekjur og með­ t­vö börn fá 5.505 krónur á ári ef bæði börnin eru und­ir­ ­sjö ára aldri en ekki neitt ef bæði börnin eru eldri en sjö ára. Á hinum Norð­ur­lönd­unum fá slíkar fjöl­skyldur hins ­vegar umtals­verðan stuðn­ing. 

Mynd:BSRB

„Barna­bætur á Ís­landi eru fyrst og fremst nokk­urs konar fátækt­ar­hjálp fyrir mjög tekju­lágar barna­fjöl­skyldur en í ljósi þess hve lágt skerð­ing­ar­mörk bót­anna liggja má vera ljóst að nokkur fjöldi lág­tekju­fjöl­skyldna fær skertar barna­bæt­ur. Því má segja að barna­bótum sé beint þangað sem þörfin er mest en aftur á móti er ekki ljóst að þær mæti þörfum allra lág­tekju­fjöl­skyldna sem þurfa á stuðn­ingi að halda,“ segir í skýrsl­unni.

Minni hækkun til ein­stæðra for­eldra

Í skýrsl­unni er einnig farið yfir þróun kerf­is­ins hér á landi og þar kemur fram að há­marks­upp­hæðir og skerð­ing­ar­mörk barna­bóta hafi hækkað á und­an­förnum árum en hafi þó ekki enn náð raun­virði hámarks­upp­hæð barna­bóta fyrir 2007. Aftur á móti hafi skerð­ing­ar­hlut­föll barna­bóta einnig hækkað og árið 2019 var þrepa­skipt tekju­teng­ing barna­bóta inn­leidd.

Enn fremur segir í skýrsl­unni að fyr­ir­huguð hækkun rík­is­stjórn­ar­innar á skerð­ing­ar­mörkum barna­bóta á næsti ári, í kjöl­far und­ir­rit­un­lífs­kjara­samn­ing­anna, muni skila mjög hóf­legum hækk­unum barna­bóta og geri lítið sem ekk­ert fyrir allra tekju­lægstu fjöl­skyld­urn­ar. Þá gefi hækkun skerð­ing­ar­marka minni hækkun til ein­stæðra for­eldra en til for­eldra í hjú­skap, en fyrr­nefndi hóp­ur­inn býr við mjög auknar líkur á fátækt og fjár­hags­þreng­ing­um.

„Þegar horft er til þeirra kjara­samn­inga sem vor­u und­ir­rit­aðir á ár­inu 2019 verður að telj­ast lík­legt að þekja kerf­is­ins verði minn­i árið 2020 en hún var 2019, það er að færri muni fá ­barna­bæt­ur,“ segir í skýrsl­unni.

Upp­fullt af mót­sögnum

Þá er ýmis­legt í núver­andi barna­bóta­kerf­inu sem orkar tví­mælis að mati skýrslu­höf­und­ar. Upp­hæðir há­marks­bóta séu til dæmis hærri fyrir fyrsta barn ein­stæða for­eldra en for­eldra í hjú­skap en aftur móti virð­ist gengið út frá því að börn umfram það fyrsta séu ódýr­ari í rekstri fyrir ein­stæða for­eldra en for­eldra í hjú­skap.

Kolbeinn Stefánsson, doktor í félagsfræði. Mynd:BSRBKol­beinn segir jafn­framt að kerfið sé óþarf­lega flókið og erfitt sé að greina heild­stæða hugsun á bak við það. Hann telur því að tíma­bært að taka ís­lenska barna­bóta­kerfið til gagn­gerrar end­ur­skoð­un­ar. Slík end­ur­skoðun þyrfti þá að taka til­lit til þess hvernig fjöl­skyldan hefur breyst í ís­lensku sam­félagi, til dæmis vegna sam­eig­in­legrar forsjár barna og skiptrar bú­setu skiln­að­ar­barna.

Þá sé jafn­framt til­efni til að kanna hvort þurfi að auka þekju kerf­is­ins með því að draga úr lág­tekju­mið­un. „Með skýrum mark­miðum er hægt að móta kerfi sem styður við þau mark­mið fremur en kerfi sem lítur út eins og búta­saum­ur, upp fullt af mótsögnum og ein­kennum sem orka tví­mæl­is,“ segir Kol­beinn að lokum í skýrsl­unni.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Samtök ferðaþjónustunnar telja að um 250 þúsund ferðamenn gætu komið hingað til lands það sem eftir lifir árs.
Ferðamenn greiði kostnað af skimun
Með greiðslu ferðamanna fyrir sýnatöku má stuðla að því að þeir sem sækja landið heim séu efnameiri ferðamenn sem eyði meiru og dvelji lengur, segir í greinargerð fjármálaráðuneytisins um hagræn áhrif þess að aflétta ferðatakmörkunum til Íslands.
Kjarninn 3. júní 2020
Ekkert pláss fyrir íhald í stjórnmálum næstu árin
Alvarlegt ástand er nú komið upp í íslensku efnahagslífi. Mörg hundruð milljarða króna tap í ríkisrekstri er fyrirsjáanlegt, tugir þúsunda verða án atvinnu að öllu leyti eða hluta og þúsundir fyrirtækja standa frammi fyrir algjörri óvissu.
Kjarninn 3. júní 2020
Ferðaþjónustufyrirtæki réðust í verulegar fjárfestingar á síðustu árum.
Útlit var fyrir fjórðungs fjölgun hótelherbergja
Nýting hótelherbergja hér á landi hafði versnað fyrir útbreiðslu faraldursins en þrátt fyrir það var útlit fyrir allt að fjórðungs fjölgun hótelherbergja 2020-2022. Hætt var því við að nýting hótela hefði enn versnað þótt COVID-19 hefði ekki komið til.
Kjarninn 3. júní 2020
Fasteignamat íbúðarhúsnæðis lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík
Fasteignamat Þjóðskrár á íbúðarhúsnæði lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík frá yfirstandandi ári. Mikill munur er á þróun fasteignamatsins á milli hverfa höfuðborgarsvæðisins. Hæsta fermetraverðið á landinu er í Vesturbæ Reykjavíkur og Skerjafirði.
Kjarninn 2. júní 2020
Frá og með 15. júní býðst komufarþegum að fara í sýnatöku í stað sóttkvíar.
Efnahagsleg áhrif af opnun landsins „hjúpuð óvissu“
Efnahagslegar afleiðingar af því að halda landinu áfram lokuðu yrðu „gríðarlegar“. Alls óvíst er hvenær hægt yrði að aflétta ferðatakmörkunum án áhættu á að veiran berist hingað á ný. Boðið verður upp á sýnatöku við landamæri Íslands frá miðjum júní.
Kjarninn 2. júní 2020
Lýður og Ágúst Guðmundssynir.
Athugasemdir frá Lýð og Ágústi Guðmundssonum
Kjarninn 2. júní 2020
Meira úr sama flokkiInnlent