Tímabært að endurskoða barnabótakerfið frá grunni

Íslenska barnabótakerfið veitir lítinn sem engan stuðning við millitekjufjölskyldur og bætur lágtekjufjölskyldna byrja jafnframt að skerðast rétt við lægstu laun og eftir sjö ára aldur barna. Að mati doktors í félagsfræði þarf að endurskoða kerfið.

img_3108_raw_1807130194_10016379115_o.jpg
Auglýsing

Barna­bætur á Ís­landi eru fyrst og fremst nokk­urs konar fátækt­ar­hjálp fyrir mjög tekju­lágar barna­fjöl­skyld­ur. Skerð­ing­ar­mörk bót­anna eru hins vegar lág í nor­rænum sam­an­burði og fær því tölu­verður fjöldi lág­tekju­fjöl­skyldna skertar tekjur og þá sér­stak­lega ein­stæðir for­eldr­ar. Auk þess fá milli­tekju­fjöl­skyldur hér á landi lít­inn sem engan stuðn­ing hér á landi.

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu um íslenska barna­bóta­kerfið sem dr. Kol­beinn Stef­áns­son vann fyrir BSRB og kynnt var á fundi banda­lags­ins í dag. Að mati skýrslu­höf­undar og BSRB er orðið tíma­bært að end­ur­skoða íslenska barna­bóta­kerf­ið.

Lít­ill sem eng­inn stuðn­ingur við milli­tekju­fjöl­skyldur

Í skýrslu Kol­beins er barna­bóta­kerfið hér á landi borið saman við kerfi hinna Norð­ur­land­anna en sam­kvæmt skýrsl­unni íslenska barna­bóta­kerfið mjög lág­tekju­miðað sem er ólíkt barna­bóta­kerfum hinna Norð­ur­land­anna. Ís­land er ekki eitt um að ver­a ­með tekju­tengdar barna­bætur því bæt­urnar eru einnig tekju­tengdar í Dan­mörku.

Þar í landi liggja þó skerð­ing­ar­mörk­in mun hærra og skerð­ing­ar­hlut­föllin lægri en hér á landi og fyrir vikið svipar danska barna­bóta­kerf­inu nokkuð til kerf­anna í Finn­landi, Nor­egi og Sví­þjóð sem eru ekki tekju­tengd.

Auglýsing

Þá segir í skýrsl­unni að þó að barna­bætur hér á landi séu háar í nor­rænu sam­hengi þá séu þær að nokkru leyti aðeins bundnar við fjöl­skyldur með ung börn, þegar börn ná sjö ára aldri dregur mjög úr stuðn­ingi.

Stuðn­ingur við með­al­tekju­heim­ili er jafn­framt mark­vert minni á Íslandi en fyrir sams­konar fjöl­skyldur á hinum Norð­ur­lönd­un­um. ­For­eldrar í hjú­skap með meðal atvinnu­tekjur og með­ t­vö börn fá 5.505 krónur á ári ef bæði börnin eru und­ir­ ­sjö ára aldri en ekki neitt ef bæði börnin eru eldri en sjö ára. Á hinum Norð­ur­lönd­unum fá slíkar fjöl­skyldur hins ­vegar umtals­verðan stuðn­ing. 

Mynd:BSRB

„Barna­bætur á Ís­landi eru fyrst og fremst nokk­urs konar fátækt­ar­hjálp fyrir mjög tekju­lágar barna­fjöl­skyldur en í ljósi þess hve lágt skerð­ing­ar­mörk bót­anna liggja má vera ljóst að nokkur fjöldi lág­tekju­fjöl­skyldna fær skertar barna­bæt­ur. Því má segja að barna­bótum sé beint þangað sem þörfin er mest en aftur á móti er ekki ljóst að þær mæti þörfum allra lág­tekju­fjöl­skyldna sem þurfa á stuðn­ingi að halda,“ segir í skýrsl­unni.

Minni hækkun til ein­stæðra for­eldra

Í skýrsl­unni er einnig farið yfir þróun kerf­is­ins hér á landi og þar kemur fram að há­marks­upp­hæðir og skerð­ing­ar­mörk barna­bóta hafi hækkað á und­an­förnum árum en hafi þó ekki enn náð raun­virði hámarks­upp­hæð barna­bóta fyrir 2007. Aftur á móti hafi skerð­ing­ar­hlut­föll barna­bóta einnig hækkað og árið 2019 var þrepa­skipt tekju­teng­ing barna­bóta inn­leidd.

Enn fremur segir í skýrsl­unni að fyr­ir­huguð hækkun rík­is­stjórn­ar­innar á skerð­ing­ar­mörkum barna­bóta á næsti ári, í kjöl­far und­ir­rit­un­lífs­kjara­samn­ing­anna, muni skila mjög hóf­legum hækk­unum barna­bóta og geri lítið sem ekk­ert fyrir allra tekju­lægstu fjöl­skyld­urn­ar. Þá gefi hækkun skerð­ing­ar­marka minni hækkun til ein­stæðra for­eldra en til for­eldra í hjú­skap, en fyrr­nefndi hóp­ur­inn býr við mjög auknar líkur á fátækt og fjár­hags­þreng­ing­um.

„Þegar horft er til þeirra kjara­samn­inga sem vor­u und­ir­rit­aðir á ár­inu 2019 verður að telj­ast lík­legt að þekja kerf­is­ins verði minn­i árið 2020 en hún var 2019, það er að færri muni fá ­barna­bæt­ur,“ segir í skýrsl­unni.

Upp­fullt af mót­sögnum

Þá er ýmis­legt í núver­andi barna­bóta­kerf­inu sem orkar tví­mælis að mati skýrslu­höf­und­ar. Upp­hæðir há­marks­bóta séu til dæmis hærri fyrir fyrsta barn ein­stæða for­eldra en for­eldra í hjú­skap en aftur móti virð­ist gengið út frá því að börn umfram það fyrsta séu ódýr­ari í rekstri fyrir ein­stæða for­eldra en for­eldra í hjú­skap.

Kolbeinn Stefánsson, doktor í félagsfræði. Mynd:BSRBKol­beinn segir jafn­framt að kerfið sé óþarf­lega flókið og erfitt sé að greina heild­stæða hugsun á bak við það. Hann telur því að tíma­bært að taka ís­lenska barna­bóta­kerfið til gagn­gerrar end­ur­skoð­un­ar. Slík end­ur­skoðun þyrfti þá að taka til­lit til þess hvernig fjöl­skyldan hefur breyst í ís­lensku sam­félagi, til dæmis vegna sam­eig­in­legrar forsjár barna og skiptrar bú­setu skiln­að­ar­barna.

Þá sé jafn­framt til­efni til að kanna hvort þurfi að auka þekju kerf­is­ins með því að draga úr lág­tekju­mið­un. „Með skýrum mark­miðum er hægt að móta kerfi sem styður við þau mark­mið fremur en kerfi sem lítur út eins og búta­saum­ur, upp fullt af mótsögnum og ein­kennum sem orka tví­mæl­is,“ segir Kol­beinn að lokum í skýrsl­unni.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Landris hefur orðið vestan við fjallið Þorbjörn.
„Óvenju hratt“ landris vegna mögulegrar kvikusöfnunar við fjallið Þorbjörn
Land á Reykjanesi hefur risið um allt að tvo sentímetra á nokkrum dögum, jarðskjálftar hafa orðið og hefur óvissustigi nú verið lýst yfir. Síðast gaus á svæðinu á þrettándu öld. Íbúafundir verða haldnir á morgun.
Kjarninn 26. janúar 2020
Norrænir bankar í vandræðum með reksturinn
Neikvæðir vextir á Norðurlöndunum eru nú farnir að skapa vandamála fyrir banka á svæðinu. Stjórnandi hjá fjármálaeftirliti Danmerkur segir að framundan séu erfið rekstrarskilyrði fyrir banka.
Kjarninn 26. janúar 2020
Svíður óréttlætið sem mætir flestum þolendum alvarlegra atvika
Auðbjörg Reynisdóttir safnar nú fyrir bókinni Stærri en banvæn mistök á Karolinafund en hún gekk sjálf í gegnum erfiða tíma í kjölfar afleiðinga læknamistaka. Hún segir frá því í bókinni hvernig henni tókst að vinna úr áfallinu.
Kjarninn 26. janúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Samþykkt að fara í verkfallsaðgerðir gegn Reykjavíkurborg
Mikill meirihluti þeirra sem þátt tóku í atkvæðagreiðslu Eflingar um verkfallsaðgerðir gegn Reykjavíkurborg eða 95,5% samþykkti verkfallsboðun.
Kjarninn 26. janúar 2020
Guðrún Svanhvít sagði Bláskógabyggð hafa hugsað vel um hálendið og staðið þar fyrir uppbyggingu og verndun.
„Ég treysti ekki ríkinu fyrir hálendinu okkar“
Hálendisþjóðgarður mynda taka skipulagsvald af sveitarstjórnum, segir bóndi og sveitarstjórnarmaður í Bláskógabyggð. Tómas Guðbjartsson segir svæðið „gullmola“ sem beri að varðveita og til þess að svo megi verða þurfi allir að gefa eitthvað eftir.
Kjarninn 26. janúar 2020
Ófullburða arfur – ljúf, fyndin og frábær leiklist
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Engilinn eftir Þorvald Þorsteinsson.
Kjarninn 26. janúar 2020
Mohammed Doyo, starfsmaður Ol Pejeta-garðsins í Kenía, ásamt Najin og Fatu, tveimur síðustu norðlægu hvítu nashyrningunum.
Vonin kveikt með tæknifrjóvgun og staðgöngumæðrun
Norðlægi hvíti nashyrningurinn er í raun útdauður. Síðasta karldýrið er fallið. En nú hefur tekist með fordæmalausri aðgerð að búa til lífvænlega fósturvísa sem setja á upp í annarri deilitegund þessara einstöku risa.
Kjarninn 26. janúar 2020
Kirkja í Holte í Danmörku.
Tækifæriskirkjur
Hvað á að gera við gamla kirkju sem ekkert er notuð vegna þess að íbúarnir á svæðinu eru fluttir burt? Í Danmörku eru tugir slíkra guðshúsa, flest mjög gömul. Nú eru uppi hugmyndir um að breyta sumum slíkum kirkjum í svokallaðar tækifæriskirkjur.
Kjarninn 26. janúar 2020
Meira úr sama flokkiInnlent