„Ég treysti ekki ríkinu fyrir hálendinu okkar“

Hálendisþjóðgarður mynda taka skipulagsvald af sveitarstjórnum, segir bóndi og sveitarstjórnarmaður í Bláskógabyggð. Tómas Guðbjartsson segir svæðið „gullmola“ sem beri að varðveita og til þess að svo megi verða þurfi allir að gefa eitthvað eftir.

Guðrún Svanhvít sagði Bláskógabyggð hafa hugsað vel um hálendið og staðið þar fyrir uppbyggingu og verndun.
Guðrún Svanhvít sagði Bláskógabyggð hafa hugsað vel um hálendið og staðið þar fyrir uppbyggingu og verndun.
Auglýsing

 „Miðað við hvern­ig ­ríkið hefur staðið að mál­um, meðal ann­ars í Vatna­jök­uls­þjóð­garði og við sum­ frið­lýst svæði sem mitt sveit­ar­fé­lag þekkir mjög vel, þá treysti ég ekki rík­in­u ­fyrir hálend­inu okk­ar. Það er betur staðið að ýmsum málum á okkar afrétt­i heldur víða þar sem ríkið hefur komið að mál­u­m.“

Þetta sagði Guð­rún Svan­hvít Magn­ús­dótt­ir, bóndi í Bræðra­tungu og sveit­ar­stjórn­ar­maður í Blá­skóga­byggð, í umræðu um fyr­ir­hug­að­an há­lend­is­þjóð­garð í Silfr­inu á RÚV í morgun. Tómas Guð­bjarts­son, hjarta­skurð­lækn­ir og nátt­úru­vernd­ar­mað­ur, sagð­ist skilja áhyggjur sveit­ar­stjórn­ar­fólks og að til þeirra yrði að taka til­lit en benti á að sam­rýma yrði upp­bygg­ingu og skipu­lags­mál til verndar hálend­inu sem væri hjarta lands­ins. Allir yrðu að gefa eftir í því sam­bandi.

Auglýsing

„Ég átta mig algör­lega á [að stofnun hálend­is­þjóð­garðs] sé ­um­deild og þetta rok sem er í gangi núna er við­bú­ið,“ sagði Tómas. Ýms­ar efa­semdir hafa komið fram um garð­inn síð­ustu vik­ur. Nátt­úru­vernd­ar­fólk gerir athuga­semdir við að leyfðar verði nýjar virkj­anir innan garðs­ins, en Lands­virkj­un vill að tryggð verði áfram­hald­andi rekstur og fram­þróun orku­kerf­is­ins á svæð­inu. Þá ótt­ast sveit­ar­stjórn­ar­menn að skipu­lags­valdið verði frá þeim tek­ið.  

Hjarta lands­ins

Tómas sagð­ist til dæmis per­sónu­lega ekki vera sáttur við öll út­færslu­at­riði frum­varps­ins, m.a. að þar yrði heim­il­aðar nýjar virkj­an­ir. „En aðal­at­riðið er þetta, ég tel mjög brýnt að við verndum hálend­ið. Ég vil ekki bara tala um nátt­úru­vernd ég vil eig­in­lega tala um auð­linda­vernd vegna þess að þetta er hjarta lands­ins sem við þurfum að varð­veita fyrir kom­andi kyn­slóð­ir. Við verðum að hugsa þetta lengra en eina mannsævi eða tvær.“

Benti hann á að mikil ásókn væri í virkjun jök­uláa sem og ­ferða­manna og því yrði upp­bygg­ing að vera sam­ræmd og í sátt við nátt­úr­una. Stofn­un há­lend­is­þjóð­garðs væri álíka mik­il­væg fyrir íslenska þjóð e og vernd­un ­fiski­mið­anna á sínum tíma.

Gagn­rýnir sam­ráðs­leysi

Guð­rún sagði að nokkrar skýr­ingar væru á and­stöð­u sveit­ar­stjórn­ar­manna á Suð­ur­landi við stofnun hálend­is­þjóð­garðs meðal ann­ars sú að sam­talið um hvort slíkt væri skyn­sam­legt hafi „aldrei farið fram“.

Benti hún á að svæðið innan marka síns sveit­ar­fé­lags, sem ­færi inn í garð­inn, væri þjóð­lenda í dag.

„Ég veit ekki hvort að íslenska þjóðin áttar sig á mun­inum á þjóð­garði og þjóð­lendu. Þjóð­garður er rík­is­stofn­un, stórt rík­is­bákn, þar sem allur kostn­aður við báknið er greiddur af skatt­greið­end­um. Þjóð­lenda er vissu­lega sam­eign okkar allra og við höfum öll aðgengi að henn­i.“

Sjálf­boða­vinna og gjafir

Stjórn­sýslan í tengslum við þjóð­lendur sé ein­föld í sam­vinn­u sveit­ar­stjórna og for­sæt­is­ráðu­neyt­is. „Öll vinn­an, upp­bygg­ing­in, hún fer fram af okk­ur. Það er eng­inn sem fær greidd laun fyrir að taka ákvarð­an­ir. Við föru­m inn á þjóð­lend­una okk­ar, afrétt­inn okk­ar, gerum okkar vinnu, gefum efni í upp­bygg­ingu á svæð­un­um. Heima­menn hafa margir hverjir gefið stórar fjár­upp­hæð­ir í ákveðin verk­efni og við höfum átt mjög gott sam­starf við ýmis úti­vi­star­fé­lög.“

Á þjóð­lend­unni eru fjórir fjalla­skálar og stór land­græðslu­svæði. Sveit­ar­fé­lagið hefur byggt göngu­brýr, sett upp merk­ingar m.a. í sam­starfi við lands­sam­band hesta­manna. „Það var gríð­ar­lega stórt verk­efni sem ­kost­aði innan við tvær millj­ón­ir. Ég velti því fyrir mér hvað það myndi kosta í höndum rík­is­ins.“

Helm­ingur svæðis þegar frið­lýstur

Tómas sagð­ist telja mis­skiln­ing hér á ferð. „Í fyrsta lag­i eiga sveit­ar­fé­lögin að koma áfram að skipu­lags­málum inni á sínum afrétti þannig að það er alls ekki verið að taka frá þeim allt skipu­lags­vald en það yrð­i ­sam­ræmt.“ Til að ná að vernda hálendið yrðu allir að gefa eitt­hvað eft­ir. Það væri til dæmis raunin varð­andi mögu­legar nýjar virkj­anir inni á svæð­inu.Tómas Guðbjartsson segir að tíðindi í raforkumálum, m.a. minnkuð framleiðsla álversins í Straumsvík, gætu verið góð tiðindi fyrir náttúru Íslands.

Innan hálend­is­þjóð­garðs yrði yfir 30% Íslands. Guð­mund­ur Ingi Guð­brands­son, umhverf­is­ráð­herra, hefur í kynn­ingu sinni á áformunum bent á að um helm­ingur þess svæðis sé nú þegar frið­lýstur með einum eða öðrum hætti.

Í frum­varp­inu er m.a. lögð áhersla á að stjórnun hálend­is­þjóð­garðs sé bæði hjá ríki og við­kom­andi sveit­ar­fé­lög­um. Gert er ráð fyrir að sér­stök stjórn­, ­sem í sitji ell­efu stjórn­ar­menn, fari með stjórn þjóð­garðs­ins og að hún verð­i að meiri­hluta skipuð full­trúum sveit­ar­fé­laga, auk félaga­sam­taka og hags­muna­að­ila. Þá verði þjóð­garð­inum skipt upp í sex rekstr­ar­svæði og yfir­ hverju þeirra sér­stakt umdæm­is­ráð, skipað fimm full­trúum sveit­ar­fé­laga, auk ­full­trúum frá úti­vist­ar­sam­tök­um, umhverf­is­vernd­ar­sam­tök­um, Bænda­sam­tök­um Ís­lands og ferða­þjón­ustu­að­il­um.

Óskilj­an­legt að taka verk­efnið úr höndum sveit­ar­fé­laga

Guð­rún sagð­ist ekki sam­mála því að sveit­ar­stjórnir hafi á­fram vald. Benti hún á að sam­kvæmt drögum frum­varps­ins ættu sjö sveit­ar­fé­lög á suð­vest­ur­svæði að koma sér saman um fimm full­trúa í umdæm­is­ráði. „Það gef­ur al­veg auga leið að við höfum ekki mikið að segja ef við höfum full­trúa þar inn­i.“

Sagði hún ein­kenni­legt að ríkið væri að hlut­ast til um það að taka verk­efni frá sveit­ar­fé­lögum sem þau hefðu sann­ar­lega sinnt og það ekki ­með skatt­pen­ingum lands­manna. „Það er óskilj­an­leg­t.“

Tók hún dæmi mál­efni Skafta­fells­þjóð­garðs, sem fyrir nokkrum árum varð hluti af Vatna­jök­uls­þjóð­garði. Fyrir um tveimur árum kom út „mjög svört ­skýrsla“ heil­brigð­is­yf­ir­valda um frá­veitu­málin í Skafta­felli þar sem talað var um „skolppolla“ meðal ann­ars. „Við hefðum aldrei sýnt okkar nátt­úru inni á há­lend­inu slíka van­virð­ingu. Þetta hefði aldrei gerst á okkar vakt.“

Enn fleiri dæmi tíndi hún til. Stofnun gesta­stofu við Gull­foss sem átti að vera virð­ing­ar­vottur við Sig­ríði í Bratt­holti. Það hafi end­að ­með því að ríkið gerði gesta­stof­una að kló­settum „og svo gafst ríkið upp. Það ­gat ekki einu sinni rekið sal­erni við Gull­foss.“ Það hafi ekki heppn­ast fyrr en heima­maður tók rekst­ur­inn yfir.

Umbætur í Vatna­jök­uls­þjóð­garði

Tómas tók undir gagn­rýni Guð­rúnar á rekst­ur Vatna­jök­uls­þjóð­garðs en sagði hann horfa til betri vegar nú eftir að breyt­ing­ar hefðu verið gerð­ar. „Heilt yfir er reynsla Íslend­inga af þjóð­görðum og frið­lýs­ingum er mjög góð.“ Sem dæmi blómstrar Þjóð­garður á Snæ­fells­nesi og frið­lýs­ing Horn­stranda hafi tek­ist vel til.

Hann sagði máli ekki aðeins byggja á hag­fræði­legum rökum og að stefnt sé að því að „setja túrista inn á hálend­ið“ heldur að varð­veita landið fyrir kom­andi kyn­slóð­ir. „Ef við höldum áfram með þessa virkj­ana­vél sem er í gangi núna þá verður ekk­ert eft­ir. Þetta væri eins og að henda [forn]hand­rit­un­um í ruslið.“

Álverið í líkn­andi með­ferð

Sagði hann ýmsa gerjun í gangi í raf­orku­mál­um, t.d. þær fréttir að fram­leiðsla álvers­ins í Straums­vík hefði verið minnkuð og hjá Lands­virkjun yrði þá til orka sem mætti nýta í annað en málm­bræðslu.  

Líkti hann fram­tíð álvers­ins við sjúk­ling sem ­fengi nú líkn­andi með­ferð. „Ef það verða fleiri hjart­slátt­ar­trulfl­anir þar þá er ég ekki viss um að það verði farið í neina end­ur­lífg­un.“

Vill hann vernda?

Guð­rún sagði að áform um stofnun hálend­is­þjóð­garðs hefðu „snú­ist um pjúra mark­aðs­setn­ingu hjá umhverf­is­ráð­herra. Hann talar um að þetta sé ­þjóð­hags­lega hag­kvæmt, að þjóð­garðar séu vöru­merki.“ Vill hann vernda eða vill hann fleiri ferða­menn, spurði hún. „Hvert eru menn að fara?“

Í grein­ar­gerð með frum­varpi að hálend­is­þjóð­garði kemur fram að með stofnun hans skap­ist tæki­færi til að ná utan um stjórnun og marka stefn­u ­fyrir svæðið með mark­vissum og heild­stæðum hætti. Þá skap­ist tæki­færi til að ráð­stafa fjár­munum í auknum mæli til inn­viða­upp­bygg­ingar á svæð­inu sem m.a. er ­nauð­syn­leg til að fyr­ir­byggja að verð­mæt svæði verði fyrir skemmdum af völd­um á­gangs vegna auk­innar aðsóknar ferða­manna. „Ef vel er á málum haldið get­ur ­stofnun þjóð­garðs haft jákvæð áhrif á byggða­þróun og verið upp­spretta tekna ­fyrir atvinnu­starf­semi í nærum­hverf­inu og á lands­vís­u.“

Fjár­magn verður að fylgja

Verð­miði á nátt­úr­unni er ekki mik­il­vægastur þegar kemur að ­stofnun þjóð­garðs, að mati Tómas­ar. Víð­erni Íslands séu gull­moli sem verði að varð­veita. Fé yrði að fylgja til upp­bygg­ing­ar, ann­ars væri verk­efnið „and­vana ­fætt“.

„Bákn­ið“ Vatna­jök­uls­þjóð­garður hefur ekki virk­að, ítrek­að­i Guð­rún. Nú ætti að taka sama módel og setja yfir þjóð­lendur Blá­skóga­byggðar sem hefur hingað til verið sinnt vel af sveit­ar­fé­lag­inu. „Við erum mjög montin af okkar fram­göngu. Þetta er bara ákveðin van­virð­ing við okkar stjórn og eig­in­lega bara árás á sjálf­stæði lands­byggð­ar­fólks. Af hverju má ekki treysta okkur fyr­ir­ þessu? [...] Það þarf ekki rík­is­bákn yfir allt hálend­ið. Það er ekki þörf á því, við erum að gera þetta og erum stolt af því.“

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Íslensk heimili henda samtals 7.152 tonnum af nýtanlegum mat á ári hverju
Samkvæmt rannsókn Umhverfisstofnunar er mikið um matarsóun hér á landi en einstaklingur á Íslandi sóar að meðaltali um 90 kg af mat árlega.
Kjarninn 2. apríl 2020
„Okkar líf er alveg jafn mikilvægt og annarra“
Ekki hefur mikið farið fyrir í samfélagsumræðunni hvernig fatlaðir einstaklingar eigi að takast á við þær áskoranir sem fólk stendur nú frammi fyrir á tímum faraldurs.
Kjarninn 2. apríl 2020
Kórónuveiran sýkir Kauphöllina
Gengi nær allra félaga sem skráð eru á íslenskan hlutabréfamarkað hefur lækkað mikið það sem af er ári, og sérstaklega síðastliðinn mánuð. Um er að ræða mesta samdrátt frá því í hruninu.
Kjarninn 2. apríl 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Hvetur verkalýðshreyfinguna til að standa saman og vinna af yfirvegun við úrlausn mála
Formaður Eflingar hefur gefið út yfirlýsingu vegna óróa í verkalýðshreyfingunni eftir að Vilhjálmur Birgisson, formaður Verkalýðsfélags Akraness, sagði af sér embætti varaforseta ASÍ.
Kjarninn 1. apríl 2020
Tveggja metra fjarlægð skal ávallt vera milli fólks, hvar sem það kemur saman.
Ertu farin að ryðga í reglum um samkomubann? Hér er upprifjun
Meginlínan í samkomubanni er þessi: Það mega ekki fleiri en tuttugu koma saman og alltaf – sama hversu margir eru saman – skal halda tveggja metra fjarlægð frá næsta manni. Það gildir jafnt á vinnustað, úti í búð og í heimahúsum.
Kjarninn 1. apríl 2020
Hertar sóttvarnaaðgerðir á Vestfjörðum
Gripið hefur verið til hertra sóttvarnaaðgerða í Bolungarvík, Hnífsdal og á Ísafirði. Leik- og grunnskólum verður lokað og samkomubann miðast við fimm manns.
Kjarninn 1. apríl 2020
Dóra Björt Guðjónsdóttir
Stafræn bylting bætir líf borgarbúa
Kjarninn 1. apríl 2020
Klikkið
Klikkið
Klikkið – Starfsemi Hugarafls í samkomubanni
Kjarninn 1. apríl 2020
Meira úr sama flokkiInnlent