Refafjölskylda á hrakhólum vegna ferðamanna með stórar myndavélalinsur

Það er eitthvað á seyði meðal refanna í friðlandinu á Hornströndum. Í fyrra voru óðul færri en venjulega, got sjaldgæfari og yrðlingar fáséðari en áður. Þrjár skýringar þykja líklegastar. Ein þeirra snýr að ferðamönnum.

Refur á Hornströndum.
Refur á Hornströndum.
Auglýsing

Í mars benti ekk­ert til ann­ars en að ref­irnir á Horn­strönd­um ættu hefð­bundið sumar fram und­an. Dýrin virt­ust heil­brigð í til­huga­líf­inu og eftir norð­an­rok báru þau í land fugla sem virt­ust hafa rot­ast í brim­inu. Þó ­svart­fugl hafi verið seinn í bjargið var fýll sestur upp og rita komin að ­björg­unum og reiðu­búin að setj­ast upp fljót­lega.

Annað átti eftir að koma á dag­inn.

Við­koma refa á Horn­ströndum var með slakasta móti árið 2019. Óðul voru færri en venju­lega, got sjald­gæfari og yrð­lingar fáséð­ari en áður. Þetta kemur fram í skýrslu Nátt­úru­fræði­stofn­unar Íslands um vöktun refa á Horn­ströndum árið 2019 sem Ester Rut Unn­steins­dóttir spen­dýra­vist­fræð­ing­ur ­rit­ar.

Auglýsing

En hvað kom fyrir ref­ina? Að því er fram kemur í skýrsl­unn­i bein­ist grunur að þremur meg­in­þátt­um: Auknum áhuga og við­veru ferða­manna við gren­i á við­kvæmu tíma­skeiði, breyt­ingum í fæðu­fram­boði vegna ástands­breyt­inga hjá ­stofnum bjarg­fugla og í þriðja lagi að mengun fæðu, til dæmis vegna ­kvika­silf­urs.

Eina inn­lenda land­spen­dýrið

Refur eða mel­rakki eins og hann er stundum kall­aður er eina inn­lenda land­spen­dýrið á Íslandi. Teg­undin er í útrým­ing­ar­hættu á hinum Norð­ur­lönd­un­um. Í íslenska stofn­inum hefur refum fækkað um 19% á síð­ustu 15 árum.

Ester Rut Unnsteinsdóttir, spendýravistfræðingur.

Refa­veiðar eru stund­aðar um allt land. Á Horn­ströndum hef­ur ref­ur­inn notið frið­helgi allt frá því að villi­dýra­lögin svo­nefndu voru sam­þykkt árið 1994. Í skýrsl­unni kemur fram að Horn­strandir séu mik­il­væg­asta griðland ­teg­und­ar­innar á Íslandi. Refir gegna mik­il­vægu hlut­verki sem toppa­f­ræn­ingjar í vist­kerf­inu þar. Þegar illa gengur hjá þeim getur það bent til hnign­unar hjá bráð­ar­teg­und­um.

En á Horn­ströndum fara fram fáar reglu­bundnar rann­sóknir á nátt­úru og dýra­lífi svæð­is­ins fyrir utan vett­vangs­ferðir sem Ester leið­ir ár­lega.

Rann­sóknir í þrjá ára­tugi

Sum­arið 1999 var farið á 172 þekkt greni innan friðlands Horn­stranda til að athuga með ábúð og skrá stað­setn­ingu grenja. Hluti svæð­is­ins hafði áður verið heim­sóttur í sama til­gangi 1992, 1993 og 1998. Ester tók þátt í þessum ferðum og hefur æ síðan ein­beitt sér að athug­unum á refum á afmörk­uð­u­m ­svæðum innan friðlands­ins, mest í Horn­vík og nálægum vík­um.

Hún leiddi rann­sókn­ar­leið­angra um svæðið í mars, júní og ágúst á síð­asta ári og er skýrslan byggð á nið­ur­stöðum þeirra ferða. Um ferð­ina í mars stendur m.a. í skýrsl­unni:

 „Tvö mórauð dýr sáust strax fyrsta dag­inn, þau héldu til við húsin að Horni og var þetta sama par og árið áður. Undir lok vik­unnar kom svo að því að þau mök­uð­ust, fyrst á sjáv­ar­bakk­anum við húsin en svo færð­ist leik­ur­inn niður í fjöru. Þar voru þau ­föst saman í um það bil 2 klst. og það var snjó­bylur allan tím­ann. 

Eft­ir ­mök­un­ina varð gjör­breyt­ing á hegðun beggja dýr­anna. Hann rölti niður að ­sjáv­ar­máli, tók upp fisk­haus og fór að éta hann þar en gaf henni ekki með sér­. Þau fóru svo einn hring um heima­svæði sitt, upp með Mið­felli, með­fram brún­inn­i til suð­urs, svo niður aftur Múla­axlir og niður að sjó, með­fram fjör­unni og aftur upp. Þetta var eins og þau væru að merkja sér svæðið eða láta vita að þau væru búin að stað­festa.“



Í júní var ljóst að vetr­ar­æv­in­týri pars­ins hefði borið ávöxt og það sást með yrð­linga. En yrð­lingar voru hins vegar aðeins í tveimur grenj­u­m í Horn­bjargi í stað fimm til sex að jafn­aði. Engir yrð­lingar voru í Inn­sta­dal en þar voru fimm full­orðin dýr saman á óðali sem er mjög óvenju­legt.

Af þeim sjö yrð­lingum sem voru á óðal­inu í Mið­dal í jún­í voru aðeins fjórir eftir í ágúst. „Hjá par­inu á lág­lend­inu að Horni, þar sem voru sex yrð­lingar í júní, var einn yrð­lingur eftir í ágúst en sú fjöl­skylda var mjög þaul­setin af ferða­mönnum með stórar mynda­véla­linsur. Voru þau stöðug­t á hrak­hólum og fluttu sig að minnsta kosti tvisvar um set, lík­lega vegna ­trufl­un­ar,“ stendur í skýrsl­unni.

Eitt­hvað kom upp á

Í skýrsl­unni kemur fram að erfitt sé að átta sig á því hvers ­vegna svo fá pör voru með yrð­linga í júní. Í mars hafi ekk­ert bent til ann­ar­s en að tímgun yrði með eðli­legu móti, dýrin virt­ust heil­brigð og fæða næg. „Svo virð­ist sem eitt­hvað hafi komið upp á meðan á með­göngu stóð, frá seinni hluta mars til maíloka.“

„En hvað getur skýrt mikil afföll yrð­linga yfir sum­ar­ið?“ ­spyr skýrslu­höf­undur og heldur áfram:

„Á gren­inu uppi í Mið­dal eru búsetu­úr­ræði góð, þar geta yrð­lingar falið sig víða og for­eldrar þurfa ekki að vera eins mikið á verði ef þeir verða fyrir ónæði. Þau misstu þó þrjá yrð­linga af sjö, þrátt fyrir að hafa ­stærra óðal og meira svæði til að afla fæðu en áður. For­eldrar yrð­ling­anna niðri á lág­lend­inu að Horni misstu fimm yrð­linga af sex þrátt fyrir að þau væru bæði harð­dug­leg við veiðar og að færa björg í bú.“

Hvíti steggurinn á Hesteyri 2017 (t.v) og 2019 (t.h.). Ljósm.: Phil Garcia.

Ester skrifar að ljóst sé að mikið álag hafi verið á þessum ­dýrum, sér­stak­lega vegna ljós­mynd­ara sem dvöldu löngum stundum mjög nálægt yrð­ling­un­um. Á þeim 10 árum sem fylgst hefur verið með sam­skiptum ferða­manna og refa hefur komið í ljós að við­vera fólks við greni getur orðið til þess að ­mæður mjólka ekki yrð­lingum sínum nægi­lega oft og báðir for­eldrar koma sjaldn­ar heim með fæðu. „Þetta gæti verið ein orsök þess að lífslíkur yrð­linga að ­sum­ar­lagi eru lágar á þessu svæð­i.“

Þrjá metra frá greni í tíu klukku­tíma

Í skýrsl­unni er haft eftir fólki sem hefur sum­ar­dvöl á svæð­inu að síð­asta sumar hafi óvenju margir ­gestir með stórar mynda­vél­ar­linsur verið ferjaðir í land. Sam­kvæmt einni frá­sögn ­sem vitnað er til var hópur ljós­mynd­ara í um þrjá metra frá einu greni í tíu ­klukku­stundir sam­fellt.

Ný stjórn­un­ar- og vernd­ar­á­ætlun fyrir Horn­strandir tók gild­i á síð­asta ári. Í þeim eru strangar reglur settar þeim sem vinna við gerð heim­ilda­mynda um dýra­líf­ið. Sækja þarf um leyfi til að kvik­mynda nærri greni og þeir sem fá það þurfa að vinna undir eft­ir­liti. „Sömu ströngu reglur þyrftu að ­gilda fyrir aðra ferða­menn sem aug­ljós­lega koma á svæðið til að taka myndir af ref­um,“ skrifar Est­er.  

Birta myndir á sam­fé­lags­miðlum

Haft hefur verið sam­band við fólk sem hefur birt myndir af refum á Horn­ströndum á sam­fé­lags­miðl­um. Í skýrsl­unni segir að flestir hafi svar­að og lýst því að þeir virði nátt­úru og dýra­líf en átti sig kannski ekki á því að fleiri gætu fylgt þeirra dæmi. Ester bendir á að þær leið­bein­ingar sem sett­ar hafa verið leyfi aðgang allt að 40 metra frá greni og við­veru í allt að 40 mín­út­ur. „­Ljóst er að þetta er mikil nálægð og langur tími, sér­stak­lega þegar margir koma í kjöl­farið til að sjá sömu dýr­in. Þess vegna er mik­il­vægt að dýrin fái frið yfir kvöld og nætur til að sinna afkvæmum sín­um, hvílast  og fara til veiða.“

Í skýrsl­unni segir einnig að ef nei­kvæð áhrif mælist áfram ­meðal refa í Horn­vík þurfi að beita öðrum aðferðum en hingað til, „því ­mik­il­vægt er að þar sé sann­ar­lega stunduð sjálf­bær nátt­úru­skoðun og ­ferða­þjón­usta“. Rík ástæða sé til að koma á heild­stæðri vöktun á líf­ríki og vist­kerfum innan Horn­stranda. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiInnlent