„Algjör gæfa að þessi stefna hafi verið tekin hérna“

Skimunartíðni á COVID-19 er hæst á Íslandi og í Færeyjum. Þrátt fyrir þennan fjölda greiningarprófa þá er hlutfallsleg aukning COVID-19 tilfella á síðustu vikum einna lægst hér í samanburði við aðrar Evrópuþjóðir.

Thor Aspelund og Þórólfur Guðnason á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Thor Aspelund og Þórólfur Guðnason á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Auglýsing

„Að­gerð­irnar eru að skila árangri. Gögnin sýna heftan vöxt – ekki veld­is­vöxt. Ald­urs­sam­setn­ing þeirra sem eru með greind smit er okk­ur hag­stæð núna. Minnsta breyt­ing yfir í smit hjá eldra fólki leiðir til meira á­lags á heil­brigð­is­kerf­ið. Við getum saman hægt á þróun far­ald­urs­ins og frestað hliðrun í ald­urs­dreif­ingu með því að taka þátt í aðgerð­u­m.“

Þetta sagði Thor Aspelund, pró­fessor í líf­töl­fræði við Há­skóla Íslands, á upp­lýs­inga­fundi almanna­varna í dag, þar sem hann rædd­i ­reikni­líkanið sem töl­fræð­ingar og vís­inda­menn við HÍ hafa þróað vegna far­ald­ur­s COVID-19 hér á landi. „Við trúum því að það verði við­snún­ingur auð­vitað og að lífið fari í gang eftir páska,“ sagði Thor og að von­ast væri til að mest allt verði um garð gengið í júlí.

Líkön sem þessi eru við­ur­kennd aðferð í smit­sjúk­dóma­fræð­u­m til að leggja mat á far­aldra sem þessa.

Auglýsing

Þórólfur Guðna­son sótt­varna­læknir sagði á fund­inum að ­spálíkanið væri mjög mik­il­vægt tæki til að meta þróun far­ald­urs­ins og árang­ur þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til. „Þetta er eina tækið sem við höf­um til að meta þró­un­ina á vís­inda­legan hátt og losna þannig við hug­lægt og ­til­finn­inga­legt mat,“ sagði Þórólf­ur.

Hann bað fólk að hafa það í huga að um stærð­fræði­líkan væri að ræða og minnti á að „þetta er ekki raun­veru­leik­inn“.

Hollt að horfa jákvæðum augum á fram­tíð­ina

„Ég held að við höfum verið að gera rétt hér. Við höf­um verið að taka ákvarð­anir sem fræðin hafa sagt okkur að gera, við höfum reynt að ­taka það besta úr þeim og verið fljót til. Og ég held að það sé að skila okk­ur ár­angri. Ég held líka að það sé hollt fyrir alla á þessum tíma­punkti að horfa á það og horfa jákvæðum augum á fram­tíð­ina. Þetta mun taka sinn tíma, þetta mun verða ákveðið álag en við munum kom­ast vel út úr þessu ef við höldum áfram að ­feta þá leið sem við höfum gert fram að þessu.“

Við­brögð þjóða við far­aldr­inum hafa verið mjög mis­mun­and­i, allt frá algjöru útgöngu­banni og lokun landamæra til nokk­urs and­vara­leysis í upp­hafi, en þó hafa flestar þeirra þurft að grípa til umfangs­mik­illa aðgerða þegar á hólm­inn er kom­ið, segir í sam­an­tekt vís­inda­mann­anna á vefnum covid.hi.is þar sem nið­ur­stöður spálík­ans­ins eru nú birtar reglu­lega.

Mynd: Skjáskot covid.hi.is

Að mati vís­inda­mann­anna hafa við­brögð íslenskra yfir­valda frá upp­hafi ein­kennst af yfir­vegun og fag­mennsku, en þar hafa ­sótt­varna­lækn­ir, land­læknir og almanna­varna­deild rík­is­lög­reglu­stjóra ráðið för ­með reynslu sinni og fræði­legri þekk­ingu.

Frá fyrsta þekkta smiti á Íslandi hefur verið reynt að hefta út­breiðslu veirunnar með því að taka sýni úr ein­stak­lingum með þekkta smitá­hættu og ein­kenni önd­un­ar­færa­sýk­ing­ar, ein­angra stað­fest til­felli, rekja ­sam­skipti smit­aðra og beita sótt­kví meðal vensla­að­ila smit­aðra og þeirra sem koma frá skil­greindum áhættu­svæð­um.

Sveigt af braut veld­is­vaxtar

Nú er svo komið að meiri­hluti nýrra stað­festra smita er ­meðal fólks í sótt­kví sem minnkar lík­urnar á áfram­hald­andi smiti. Jafn­fram­t hefur verið lögð mikil áhersla á að vernda eldri borg­ara og fólk með­ und­ir­liggj­andi sjúk­dóma fyrir smiti með öllum til­tækum ráðum – en það mun lík­lega verða ein mik­il­væg­asta aðgerðin í að stemma stigu við alvar­leg­um af­leið­ingum far­ald­urs­ins.  Þá hef­ur ­sam­komu­bann verið sett á frá 16. mars til 13. apríl með enn frek­ari tak­mörk­un­um frá 24. mar­s. 

T­hor sagði að tek­ist hefði að sveigja út af braut veld­is­vaxtar og til betri veg­ar. „Ís­land er raun­veru­lega að standa sig mjög vel. Með­al­aukn­ing [smita] er með því lægsta sem þekk­ist í Evr­ópu. Þessar aðgerðir eru greini­lega að skipta máli. Þær skipta máli því við vitum lang­mest miðað við aðrar þjóð­ir hvað er að ger­ast. Það er ekki eins og við séum með lokuð augun og höldum að það sé ekki sjúk­dómur hérna.“

Í sam­an­tekt vís­inda­mann­anna kemur fram að þetta séu „vissu­lega ­for­dæma­lausar aðstæður og vís­inda­leg þekk­ing á þessum nýtil­komna vágesti þar að ­leið­andi tak­mörk­uð“.

Sótt­varna­læknir kall­aði því núverið til liðs vís­inda­menn frá­ Há­skóla Íslands, Emb­ætti Land­læknis og Land­spít­ala til að gera spálíkan um lík­lega þróun COVID-19 far­ald­urs­ins á Íslandi á næstu vikum sem gæti nýst við á­kvarð­ana­töku um sam­fé­lags­leg við­brögð og skipu­lag heil­brigð­is­þjón­ustu.

Hóp­ur­inn kynnti fyrstu nið­ur­stöður vinnu sinnar á upp­lýs­inga­fundi með almanna­vörnum 18. mars og á fundi með for­sæt­is­ráð­herra, heil­brigð­is­ráð­herra og dóms­mála­ráð­herra degi síð­ar. Spálíkanið hefur síð­an verið upp­fært tví­vegis og helstu nið­ur­stöður eru eft­ir­far­andi (mið­ast við gögn birt í gær):

  • Gert er ráð fyrir því að á meðan far­ald­ur­inn gengur yfir­ muni rúm­lega 1.500 manns á Íslandi verið greindir með COVID-19, en talan gæt­i ­náð nær 2.300 manns sam­kvæmt svart­sýn­ustu spá.
  • Gert er ráð fyrir að fjöldi greindra ein­stak­linga með virkan ­sjúk­dóm nái hámarki í fyrstu viku apríl og verði senni­lega um 1.200 manns, en ­gæti náð 1.700 manns sam­kvæmt svart­sýn­ustu spá.
  • Gert er ráð fyrir að á meðan að far­ald­ur­inn gengur yfir mun­i ­rúm­lega 100 manns þarfn­ast inn­lagnar á sjúkra­húsi, en gæti náð yfir 160 manns ­sam­kvæmt svart­sýn­ustu spá.
  • Mesta álag á heil­brigð­is­þjón­ustu vegna sjúkra­húsinn­lagna verður um eða eftir miðjan apríl en þá er gert ráð fyrir að tæp­lega 60 ein­stak­lingar geti verið inniliggj­andi á sama tíma. Svart­sýn­asta spá er nær 90 ein­stak­ling­ar.
  • Gert er ráð fyrir því að á tíma far­ald­urs­ins muni um 13 ein­stak­lingar veikj­ast alvar­lega, þ.e. þurfa inn­lögn á gjör­gæslu, á tíma­bil­in­u en svart­sýn­asta spá er 23 ein­stak­ling­ar.
  • Mesta álag á gjör­gæslu­deildir gæti orðið í annarri viku apr­íl, en þá er búist við því að fimm manns liggi þar inni á sama tíma, en sam­kvæmt ­svart­sýn­ustu spá gætu það verið 11 manns.

Þessi far­aldur mun ganga yfir

„Við erum að tala um að virk smit nái toppi og byrji að fara ­niður aft­ur,“ sagði Thor. „Er það raun­hæft? Já, við teljum það miðað við sög­u svona far­aldra.[..] Til­fellin munu ná toppi og þessi far­aldur ganga yfir.“

Hann sagði að í Kína væru sífellt fleiri að útskrif­ast af ­sjúkra­hús­um. „Þannig að fólk er að ná sér og það er við­snún­ing­ur.“

Spáin um fjölda ein­stak­linga sem veikj­ast alvar­lega miðast við ald­urs­dreif­ingu meðal stað­festra til­fella COVID-19 á Íslandi. Rann­sóknir á til­fellum COVID-19 í Kína benda til þess að alvar­leiki sjúk­dóms­ins sé veru­lega ald­urstengdur en há tíðni smita meðal aldr­aðra á Ítalíu er ein lík­leg skýr­ing á hárri tíðni alvar­legra veik­inda og dauðs­falla þar­lend­is. Þeir sem smit­ast hafa hér á landi eru til­tölu­lega ungir miðað við það sem hefur gerst í mörgum öðrum lönd­um. 

Mynd: Skjáskot covid.hi.is

„Ald­urs­dreif­ing á Íslandi er ennþá mjög hag­stæð, flestir hinna smit­uð­u er á miðjum aldri og fá smit hafa hlut­falls­lega greinst hjá eldra fólki. „Það er gríð­ar­lega mik­il­vægt að halda í þessa dreif­ingu sem lengst því áhættan á að ­leggj­ast inn á spít­ala eykst snar­lega með hækk­andi aldri,“ sagði Thor. „Það er mjög mik­il­vægt að hefta sem mest smit yfir í eldri hópa.“

Veru­leg breyt­ing á ald­urs­sam­setn­ingu smit­aðra hér á land­i, t.d. aukin útbreiðsla meðal aldr­aðra, gæti á stuttum tíma fært nið­ur­stöð­ur­ lík­ans­ins upp í efri mörk þess, þ.e.a.s. að svart­sýn­ustu spá. „Því má segja að þó ráð­staf­anir sótt­varna­læknis og yfir­valda til að vernda þennan hóp reynast ­mörgum erf­ið­ar, þá séu þær afar mik­il­væg­ar,“ segir í sam­an­tekt vís­inda­manna Há­skóla Íslands.

Óvissa næstu mán­uði

Þróun COVID-19 far­ald­urs­ins meðal þeirra þjóða sem hafa ­gengið í gegnum hann á undan okkur (t.d. Kína, Suð­ur­-Kórea og Ítal­ía) bend­ir til þess að með umfangs­miklum sam­fé­lags­í­hlut­unum sé unnt að hemja veld­is­vöxt far­ald­urs­ins. Það er mik­il­væg vís­bend­ing þrátt fyrir að óvissa ríki enn um hvað ­ger­ist þegar losað er um þessi miklu sam­fé­lags­höft.  „Við þessa óvissu þurfum við vænt­an­lega að ­búa næstu mán­uð­i.“

Ítrekað hefur verið bent á nauð­syn þess að þjóðir heims ­setji í for­gang grein­ingu sjúk­dóms­ins en alþjóð­legur sam­an­burður á skimun­ar­tíðn­i á COVID-19 sýnir að hún er hæst á Íslandi og Fær­eyj­um. Þrátt fyrir þenn­an ­fjölda grein­ing­ar­prófa þá er hlut­falls­leg aukn­ing COVID-19 til­fella á síðust­u vikum einna lægst hér­lendis í sam­an­burði við aðrar Evr­ópu­þjóð­ir. „Það er algjör ­gæfa að þessi stefna hafi verið tekin hérna,“ sagði Thor.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiInnlent