„Algjör gæfa að þessi stefna hafi verið tekin hérna“

Skimunartíðni á COVID-19 er hæst á Íslandi og í Færeyjum. Þrátt fyrir þennan fjölda greiningarprófa þá er hlutfallsleg aukning COVID-19 tilfella á síðustu vikum einna lægst hér í samanburði við aðrar Evrópuþjóðir.

Thor Aspelund og Þórólfur Guðnason á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Thor Aspelund og Þórólfur Guðnason á upplýsingafundi almannavarna í dag.
Auglýsing

„Að­gerð­irnar eru að skila árangri. Gögnin sýna heftan vöxt – ekki veld­is­vöxt. Ald­urs­sam­setn­ing þeirra sem eru með greind smit er okk­ur hag­stæð núna. Minnsta breyt­ing yfir í smit hjá eldra fólki leiðir til meira á­lags á heil­brigð­is­kerf­ið. Við getum saman hægt á þróun far­ald­urs­ins og frestað hliðrun í ald­urs­dreif­ingu með því að taka þátt í aðgerð­u­m.“

Þetta sagði Thor Aspelund, pró­fessor í líf­töl­fræði við Há­skóla Íslands, á upp­lýs­inga­fundi almanna­varna í dag, þar sem hann rædd­i ­reikni­líkanið sem töl­fræð­ingar og vís­inda­menn við HÍ hafa þróað vegna far­ald­ur­s COVID-19 hér á landi. „Við trúum því að það verði við­snún­ingur auð­vitað og að lífið fari í gang eftir páska,“ sagði Thor og að von­ast væri til að mest allt verði um garð gengið í júlí.

Líkön sem þessi eru við­ur­kennd aðferð í smit­sjúk­dóma­fræð­u­m til að leggja mat á far­aldra sem þessa.

Auglýsing

Þórólfur Guðna­son sótt­varna­læknir sagði á fund­inum að ­spálíkanið væri mjög mik­il­vægt tæki til að meta þróun far­ald­urs­ins og árang­ur þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til. „Þetta er eina tækið sem við höf­um til að meta þró­un­ina á vís­inda­legan hátt og losna þannig við hug­lægt og ­til­finn­inga­legt mat,“ sagði Þórólf­ur.

Hann bað fólk að hafa það í huga að um stærð­fræði­líkan væri að ræða og minnti á að „þetta er ekki raun­veru­leik­inn“.

Hollt að horfa jákvæðum augum á fram­tíð­ina

„Ég held að við höfum verið að gera rétt hér. Við höf­um verið að taka ákvarð­anir sem fræðin hafa sagt okkur að gera, við höfum reynt að ­taka það besta úr þeim og verið fljót til. Og ég held að það sé að skila okk­ur ár­angri. Ég held líka að það sé hollt fyrir alla á þessum tíma­punkti að horfa á það og horfa jákvæðum augum á fram­tíð­ina. Þetta mun taka sinn tíma, þetta mun verða ákveðið álag en við munum kom­ast vel út úr þessu ef við höldum áfram að ­feta þá leið sem við höfum gert fram að þessu.“

Við­brögð þjóða við far­aldr­inum hafa verið mjög mis­mun­and­i, allt frá algjöru útgöngu­banni og lokun landamæra til nokk­urs and­vara­leysis í upp­hafi, en þó hafa flestar þeirra þurft að grípa til umfangs­mik­illa aðgerða þegar á hólm­inn er kom­ið, segir í sam­an­tekt vís­inda­mann­anna á vefnum covid.hi.is þar sem nið­ur­stöður spálík­ans­ins eru nú birtar reglu­lega.

Mynd: Skjáskot covid.hi.is

Að mati vís­inda­mann­anna hafa við­brögð íslenskra yfir­valda frá upp­hafi ein­kennst af yfir­vegun og fag­mennsku, en þar hafa ­sótt­varna­lækn­ir, land­læknir og almanna­varna­deild rík­is­lög­reglu­stjóra ráðið för ­með reynslu sinni og fræði­legri þekk­ingu.

Frá fyrsta þekkta smiti á Íslandi hefur verið reynt að hefta út­breiðslu veirunnar með því að taka sýni úr ein­stak­lingum með þekkta smitá­hættu og ein­kenni önd­un­ar­færa­sýk­ing­ar, ein­angra stað­fest til­felli, rekja ­sam­skipti smit­aðra og beita sótt­kví meðal vensla­að­ila smit­aðra og þeirra sem koma frá skil­greindum áhættu­svæð­um.

Sveigt af braut veld­is­vaxtar

Nú er svo komið að meiri­hluti nýrra stað­festra smita er ­meðal fólks í sótt­kví sem minnkar lík­urnar á áfram­hald­andi smiti. Jafn­fram­t hefur verið lögð mikil áhersla á að vernda eldri borg­ara og fólk með­ und­ir­liggj­andi sjúk­dóma fyrir smiti með öllum til­tækum ráðum – en það mun lík­lega verða ein mik­il­væg­asta aðgerðin í að stemma stigu við alvar­leg­um af­leið­ingum far­ald­urs­ins.  Þá hef­ur ­sam­komu­bann verið sett á frá 16. mars til 13. apríl með enn frek­ari tak­mörk­un­um frá 24. mar­s. 

T­hor sagði að tek­ist hefði að sveigja út af braut veld­is­vaxtar og til betri veg­ar. „Ís­land er raun­veru­lega að standa sig mjög vel. Með­al­aukn­ing [smita] er með því lægsta sem þekk­ist í Evr­ópu. Þessar aðgerðir eru greini­lega að skipta máli. Þær skipta máli því við vitum lang­mest miðað við aðrar þjóð­ir hvað er að ger­ast. Það er ekki eins og við séum með lokuð augun og höldum að það sé ekki sjúk­dómur hérna.“

Í sam­an­tekt vís­inda­mann­anna kemur fram að þetta séu „vissu­lega ­for­dæma­lausar aðstæður og vís­inda­leg þekk­ing á þessum nýtil­komna vágesti þar að ­leið­andi tak­mörk­uð“.

Sótt­varna­læknir kall­aði því núverið til liðs vís­inda­menn frá­ Há­skóla Íslands, Emb­ætti Land­læknis og Land­spít­ala til að gera spálíkan um lík­lega þróun COVID-19 far­ald­urs­ins á Íslandi á næstu vikum sem gæti nýst við á­kvarð­ana­töku um sam­fé­lags­leg við­brögð og skipu­lag heil­brigð­is­þjón­ustu.

Hóp­ur­inn kynnti fyrstu nið­ur­stöður vinnu sinnar á upp­lýs­inga­fundi með almanna­vörnum 18. mars og á fundi með for­sæt­is­ráð­herra, heil­brigð­is­ráð­herra og dóms­mála­ráð­herra degi síð­ar. Spálíkanið hefur síð­an verið upp­fært tví­vegis og helstu nið­ur­stöður eru eft­ir­far­andi (mið­ast við gögn birt í gær):

  • Gert er ráð fyrir því að á meðan far­ald­ur­inn gengur yfir­ muni rúm­lega 1.500 manns á Íslandi verið greindir með COVID-19, en talan gæt­i ­náð nær 2.300 manns sam­kvæmt svart­sýn­ustu spá.
  • Gert er ráð fyrir að fjöldi greindra ein­stak­linga með virkan ­sjúk­dóm nái hámarki í fyrstu viku apríl og verði senni­lega um 1.200 manns, en ­gæti náð 1.700 manns sam­kvæmt svart­sýn­ustu spá.
  • Gert er ráð fyrir að á meðan að far­ald­ur­inn gengur yfir mun­i ­rúm­lega 100 manns þarfn­ast inn­lagnar á sjúkra­húsi, en gæti náð yfir 160 manns ­sam­kvæmt svart­sýn­ustu spá.
  • Mesta álag á heil­brigð­is­þjón­ustu vegna sjúkra­húsinn­lagna verður um eða eftir miðjan apríl en þá er gert ráð fyrir að tæp­lega 60 ein­stak­lingar geti verið inniliggj­andi á sama tíma. Svart­sýn­asta spá er nær 90 ein­stak­ling­ar.
  • Gert er ráð fyrir því að á tíma far­ald­urs­ins muni um 13 ein­stak­lingar veikj­ast alvar­lega, þ.e. þurfa inn­lögn á gjör­gæslu, á tíma­bil­in­u en svart­sýn­asta spá er 23 ein­stak­ling­ar.
  • Mesta álag á gjör­gæslu­deildir gæti orðið í annarri viku apr­íl, en þá er búist við því að fimm manns liggi þar inni á sama tíma, en sam­kvæmt ­svart­sýn­ustu spá gætu það verið 11 manns.

Þessi far­aldur mun ganga yfir

„Við erum að tala um að virk smit nái toppi og byrji að fara ­niður aft­ur,“ sagði Thor. „Er það raun­hæft? Já, við teljum það miðað við sög­u svona far­aldra.[..] Til­fellin munu ná toppi og þessi far­aldur ganga yfir.“

Hann sagði að í Kína væru sífellt fleiri að útskrif­ast af ­sjúkra­hús­um. „Þannig að fólk er að ná sér og það er við­snún­ing­ur.“

Spáin um fjölda ein­stak­linga sem veikj­ast alvar­lega miðast við ald­urs­dreif­ingu meðal stað­festra til­fella COVID-19 á Íslandi. Rann­sóknir á til­fellum COVID-19 í Kína benda til þess að alvar­leiki sjúk­dóms­ins sé veru­lega ald­urstengdur en há tíðni smita meðal aldr­aðra á Ítalíu er ein lík­leg skýr­ing á hárri tíðni alvar­legra veik­inda og dauðs­falla þar­lend­is. Þeir sem smit­ast hafa hér á landi eru til­tölu­lega ungir miðað við það sem hefur gerst í mörgum öðrum lönd­um. 

Mynd: Skjáskot covid.hi.is

„Ald­urs­dreif­ing á Íslandi er ennþá mjög hag­stæð, flestir hinna smit­uð­u er á miðjum aldri og fá smit hafa hlut­falls­lega greinst hjá eldra fólki. „Það er gríð­ar­lega mik­il­vægt að halda í þessa dreif­ingu sem lengst því áhættan á að ­leggj­ast inn á spít­ala eykst snar­lega með hækk­andi aldri,“ sagði Thor. „Það er mjög mik­il­vægt að hefta sem mest smit yfir í eldri hópa.“

Veru­leg breyt­ing á ald­urs­sam­setn­ingu smit­aðra hér á land­i, t.d. aukin útbreiðsla meðal aldr­aðra, gæti á stuttum tíma fært nið­ur­stöð­ur­ lík­ans­ins upp í efri mörk þess, þ.e.a.s. að svart­sýn­ustu spá. „Því má segja að þó ráð­staf­anir sótt­varna­læknis og yfir­valda til að vernda þennan hóp reynast ­mörgum erf­ið­ar, þá séu þær afar mik­il­væg­ar,“ segir í sam­an­tekt vís­inda­manna Há­skóla Íslands.

Óvissa næstu mán­uði

Þróun COVID-19 far­ald­urs­ins meðal þeirra þjóða sem hafa ­gengið í gegnum hann á undan okkur (t.d. Kína, Suð­ur­-Kórea og Ítal­ía) bend­ir til þess að með umfangs­miklum sam­fé­lags­í­hlut­unum sé unnt að hemja veld­is­vöxt far­ald­urs­ins. Það er mik­il­væg vís­bend­ing þrátt fyrir að óvissa ríki enn um hvað ­ger­ist þegar losað er um þessi miklu sam­fé­lags­höft.  „Við þessa óvissu þurfum við vænt­an­lega að ­búa næstu mán­uð­i.“

Ítrekað hefur verið bent á nauð­syn þess að þjóðir heims ­setji í for­gang grein­ingu sjúk­dóms­ins en alþjóð­legur sam­an­burður á skimun­ar­tíðn­i á COVID-19 sýnir að hún er hæst á Íslandi og Fær­eyj­um. Þrátt fyrir þenn­an ­fjölda grein­ing­ar­prófa þá er hlut­falls­leg aukn­ing COVID-19 til­fella á síðust­u vikum einna lægst hér­lendis í sam­an­burði við aðrar Evr­ópu­þjóð­ir. „Það er algjör ­gæfa að þessi stefna hafi verið tekin hérna,“ sagði Thor.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stækkuð og lituð mynd af frumu (bleikur litur) sem er verulega sýkt af SARS-CoV-2 veirunni (grænn litur).
„Eins og líkaminn væri vígvöllur“
Það er varla annað hægt en að bera óttablandna virðingu fyrir lífveru sem hefur eignast tugmilljónir afkomenda um allan heim á nokkrum mánuðum, segir mannerfðafræðingurinn Agnar Helgason sem sjálfur smitaðist og hefur teiknað upp ættartré veirunnar.
Kjarninn 29. maí 2020
Yfir 4.000 manns hafa látist í Svíþjóð vegna COVID-19. Flest hafa smitin verið í höfuðborginni Stokkhólmi.
Skilja Svíþjóð út undan
Landamæri Danmerkur og Noregs að Svíþjóð verða ekki opnuð um miðjan júní. Þau verða hins vegar opnuð gagnvart Íslandi. Utanríkisráðherra Svíþjóðar segir ákvörðunina pólitíska – ekki vísindalega.
Kjarninn 29. maí 2020
Kolbeinn Óttarsson Proppé var framsögumaður frumvarpsins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.
Upplýsingalögum verður ekki breytt í takt við vilja Samtaka atvinnulífsins
Umfjöllun um frumvarp forsætisráðherra um breytingar á upplýsingalögum, þar sem átti að gera það skylt að leita upplýsinga hjá þriðja aðila, hefur verið hætt af stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það mun því að óbreyttu ekki verða að lögum.
Kjarninn 29. maí 2020
Starfsfólk Icelandair taki á sig 10 prósent launaskerðingu
Icelandair hefur óskað eftir því að starfsfólk fyrirtækisins taki á sig 10 prósent launaskerðingu eða 10 prósent skert starfshlutfall í júní og júlí. Laun forstjóra og stjórnar munu skerðast sem og laun framkvæmdastjóra.
Kjarninn 29. maí 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 36. þáttur: Á flótta og í felum
Kjarninn 29. maí 2020
Um 500 skólar í Suður-Kóreu hafa frestað því að hefja starfsemi á ný vegna fjölgun smita undanfarna daga.
Suður-Kórea stígur skref til baka
Fjölgun nýrra smita í Suður-Kóreu síðustu daga þykir sýna þá hættu sem getur skapast þegar takmörkunum á samkomum fólks er aflétt. Yfirvöld hafa aftur gripið til aðgerða til að hefta útbreiðslu veirunnar.
Kjarninn 29. maí 2020
Védís Hervör Árnadóttir, Ásdís Kristjánsdóttir og Anna Hrefna Ingimundardóttir.
Ásdís Kristjánsdóttir ráðin aðstoðarframkvæmdastjóri SA
Þrjár konur hafa tekið við nýjum stöðum innan Samtaka atvinnulífsins.
Kjarninn 29. maí 2020
Ólafur Marteinsson
Ólafur Marteinsson nýr formaður SFS
Mjótt var á munum í kosningum til formanns stjórnar Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi.
Kjarninn 29. maí 2020
Meira úr sama flokkiInnlent