Norðurlönd leggja litla sem enga áherslu á að fjarlægja drauganet úr hafinu

Norðurlöndin hafa ófullnægjandi yfirsýn yfir það hve mikið og hvar veiðarfæri tapast. Áætlað er að um það bil 640.000 tonn veiðarfæra tapist árlega.

Norðurlöndin lítið sem ekkert í það verkefni að fjarlægja veiðarfæri esm hafa týnst.
Norðurlöndin lítið sem ekkert í það verkefni að fjarlægja veiðarfæri esm hafa týnst.
Auglýsing

Á hverju ári bæt­ast við í heims­höfin um 8 millj­ónir tonna af plasti. Einnig er áætlað að um það bil 640.000 tonn veið­ar­færa tap­ist árlega. Engar tölu­legar upp­lýs­ingar liggja ­fyrir um það hve mikið tap­ast af veið­ar­færum, verður eftir á hafs­botni eða er farg­að í sjó­inn á Norð­ur­lönd­um. Áherslan á bæði atvinnu- og tóm­stunda­fisk­veiðar er breyti­leg frá einu landi til ann­ars en það er full ástæða til að ætla að mönnum sé vand­i á höndum hvað þetta varðar á Norð­ur­lönd­um.

Þetta er með­al­ þess sem fram kemur í skýrslu nor­ræna sam­starfs­verk­efn­is­ins Clean Nor­dic Oceans. Verk­efn­inu er ætlað að miðla þekk­ingu og reynslu á aðferðum og aðgerð­u­m til að draga úr hættu á drauga­veiðum og mengun hafs­ins vegna tap­aðra veið­ar­færa.

Veið­ar­færi og leifar af veið­ar­færum sem týn­ast í hafi hafa slæm áhrif á líf­ríkið og geta stuðl­að að bæði þján­ingum og „sið­fræði­lega röngum dauða með veiðum drauga­neta,“ segir í skýrsl­unni.

Auglýsing

Norð­ur­lönd hafa aukið áherslur sínar á meng­un­ar­varnir í hafi en það er hins vegar „ekki hægt að halda því fram að jafn mikil áhersla sé á veið­ar­færi sem ástæð­u ­meng­un­ar,“ segir í inn­gangi skýrsl­unn­ar. „Frá­vik á Norð­ur­löndum hvað þetta varðar sýn­ast meiri en raun­veru­legar sveiflur í mik­il­vægi veið­anna eru. Töp­uð veið­ar­færi eru sam­svar­andi og aðrir hlutir úr plasti í haf­inu og geta stefn­t ­lífi í sjó í hættu. For­gangs­raða verður aðgerðum í sam­ræmi við það.“

Ófull­nægj­andi yfir­sýn

Ein hel­sta ­nið­ur­staða skýrsl­unnar er sú að Norð­ur­löndin hafa ófull­nægj­andi yfir­sýn yfir það hve mikið og hvar veið­ar­færi tap­ast. Jafn­vel þótt fyrir hendi sé reglu­verk með kröf­um um skýrslu­gerð ráða fá land­anna yfir virkum kerfum til skýrslu­gerðar um töp­uð veið­ar­færi við atvinnu- og tóm­stunda­veið­ar. Þetta kemur greini­lega fram í töl­u­m um týnd veið­ar­færi sem, miðað við heild­ar­afla við­kom­andi lands og fyr­ir­komu­lag ­fisk­veiða, eru ýmist mjög lágar eða hrein­lega ekki til stað­ar.

Gríðarlegt magn af plasti í fuglabjargi.

Þá leggja Norð­ur­lönd­in ­lítið sem ekk­ert í það verk­efni að fjar­lægja týnd veið­ar­færi. „Þetta er bæð­i sið­ferði­lega rangt og óheppi­legt, í ljósi þeirrar þekk­ingar sem fyrir liggur um veiðar í drauga­net og hve lengi þau eru að brotna niður í nátt­úr­unn­i,“ segir í skýrsl­unni. Aðeins eitt land­anna fer í hreins­un­ar­að­gerðir árlega.

 Það er umtals­vert meiri hætta á því að veið­ar­færi ­sem lögð eru tap­ist (t.d. lag­net og ýmsar gerðir fiski­gildra) en þau sem dreg­in eru (t.d. troll, nót og snur­voð). Hins vegar leggja skýrslu­höf­undar mikla á­herslu á það að jafn­vel þótt mestar líkur séu á að veið­ar­færi sem lögð eru tap­ist eru hlutir úr veið­ar­færum sem dregin eru miklu meira áber­andi í strandrusli frá fisk­veið­um.

Lítil áhersla á vit­und­ar­vakn­ingu

Svo virð­is­t ­sem lítil áhersla sé á það að auka vit­und fyrir vand­anum á Norð­ur­löndum í heild sinni. Það má að öllum lík­indum rekja það til blöndu með­vit­aðra og ómeð­vit­aðra aðgerða og jafn­vel við­horfum að smá­stykki úr veið­ar­færum lenda í haf­inu. „Þetta og veið­ar í drauga­net getur í raun leitt til særðra og í versta falli dauða dýra í hafi,“ ­segir í skýrsl­unni „Þessu er lít­ill gaumur gef­inn og lítið um það fjall­að, hvorki hvað varðar atvinnu- né tóm­stunda­veið­ar.“

Mik­ill mun­ur er á því hvernig nor­rænu ríkin skipu­leggja mót­töku á veið­ar­færum sem fund­ist hafa eða skal farg­að. Ríki með fáar en stórar mið­lægar fiski­hafnir hafa kom­ið ­upp góðum lausnum um mót­töku. Ríki með breið­ara umfang og fjölda hafna hafa ekki komið upp full­nægj­andi lausnum sem duga, einkum hvað varðar stað­bundn­ari hluta flot­ans.

Í skýrsl­unn­i er bent á að hægt er að end­ur­nýta veið­ar­færi sem finn­ast og hluti úr veið­ar­færum sem eru orðin úrelt. En það er almennt séð kostn­að­ar­samt að end­ur­vinna veið­ar­færi því það þarf að leysa þau í sundur og gera klár, auk þess ­sem sumar vörur er ekki hægt að end­ur­vinna.

Aðgerðir sem lagðar eru til

Nauð­syn­leg­t er að auka vit­neskju á Norð­ur­löndum öllum um afleið­ingar veið­ar­færa sem tapast hafa eða verið skilin eft­ir. Þetta á einkum við um skort á starfs­hefðum sem ­leiðir til þess að smærri hlutir úr veið­ar­færum ber­ast í haf­ið.

Almenn þörf fyr­ir­ að fara yfir það að hvaða marki reglu­setn­ing í hverju landi fyrir sig skilar til­ætl­uð­u­m ár­angri hvað þetta varð­ar. Þörf getur verið fyrir nýjar aðgerð­ir, svo sem að hafa flótta­leiðir úr fiski­gildrum og að banna fisk­veiðar við skips­flök.

Aðgerðir á hafi úti

Nauð­syn­leg­t er að gera stöðu veið­ar­fær­anna „sýni­legri“ til að draga úr hættu á að skorið sé á yfir­borðs­hluta og að veið­ar­færi rek­ist sam­an. Mælt er með lausnum til að til­kynna eða láta vita þannig að veið­ar­færin verði staf­rænt sýni­leg öðrum ­sjó­far­end­um.

Séu öll veið­ar­færi ­merkt hvetur það til auk­innar ábyrgðar á því að til­kynna þegar þau tap­ast. Þannig aukast einnig líkur á því að hægt sé að skila þeim til eig­and­ans og þannig að end­ur­nýta þau.

Mikil þörf er fyrir aukna áherslu á efnisval í veiðarfærum.

Skýrslu­höf­und­ar ­segja greini­legt að auka þarf hæfni tóm­stunda­veiði­manna við notkun á lag­net­u­m og fiski­gildr­um. Aukin hæfni dregur úr hættu á því að veið­ar­færi tap­ist. Hvað at­vinnu­fiski­menn varðar snýst aukin hæfni einkum um bættar starfs­hefðir og við­horf gagn­vart efn­is­leifum úr veið­ar­fær­um.

„Það þarf aug­ljós­lega að gera kröfu um til­kynn­ingar um stað­setn­ingu týndra veið­ar­færa með ein­földu og ­sér­hönn­uðu verk­færi fyrir fiski­menn,“ segir í aðgerða­kafla skýrsl­unn­ar. „Ekki verður betur séð en að þetta sé hag­kvæm leið til að afla nauð­syn­legra ­upp­lýs­inga og þekk­ing­ar.“

Veið­ar­færi á hafs­botni geta stefnt lífi í sjó í hættu og eru meng­andi í haf­inu með löngum nið­ur­brots­tíma. ­Mælt er með því að fjar­lægja þau af hafs­botni. Það eru til hag­nýtar aðferð­ir til hreins­unar en það þarf að aðlaga þær að aðstæðum í hverju landi fyrir sig á­samt inn­leiðslu kerfa um til­kynn­ingar um stað­setn­ingu týndra veið­ar­færa.

Aðgerðir í landi

Mælt er með­ því að skipu­leggja lausnir sem gera mönnum kleift að skila týndum veið­ar­færum ­sem hafa fund­ist og veið­ar­færum til förg­unar á fiski­höfn­um. Hvetja þarf til­ ­lausna sem stuðla að end­ur­notkun og end­ur­nýt­ingu þannig að brennsla og sorp­eyð­ing komi síð­ast til álita.

Mikil þörf er fyrir aukna áherslu á efn­is­val í veið­ar­fær­um. Það er hægt að taka full­t tillit til skil­virkni við veiðar með því að móta lausnir sem líka geta stuðl­að að minna magni plasts í veið­ar­fær­um.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Endurvinnsluhlutfall umbúðaúrgangs innan við 50 prósent hérlendis
Heildarmagn umbúðaúrgangs hérlendis var um 151 kíló á hvern einstakling árið 2019. Endurvinnsluhlutfallið lækkar á milli ára en um fjórðungur plastumbúða ratar í endurvinnslu samanborið við rúmlega 80 prósent pappírs- og pappaumbúða.
Kjarninn 27. september 2021
Talning atkvæða í Borgarnesi og meðferð kjörgagna hefur verið mál málanna í dag.
Talningarskekkjan í Borgarnesi kom í ljós um leið og einn bunki var skoðaður
Engin tilmæli voru sett fram af hálfu landskjörstjórnar um endurtalningu atkvæða í Norðvesturkjördæmi. Kjarninn ræddi við Inga Tryggvason formann yfirkjörstjórnar í kjördæminu um ástæður þess að talið var aftur og meðferð kjörgagna.
Kjarninn 27. september 2021
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Lífskjarasamningurinn heldur – „Ánægjuleg niðurstaða“
Formaður VR segist vera létt að lífskjarasamningurinn haldi. Engin stemning hafi verið hjá atvinnulífinu né almenningi að fara í átök við þessar aðstæður.
Kjarninn 27. september 2021
Sigurjón Njarðarson
Hrunið 2008-2021
Kjarninn 27. september 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Siðspillandi ómenning: Um viðtökur jazztónlistar á Íslandi
Kjarninn 27. september 2021
Olaf Scholz, fjármálaráðherra í fráfarandi ríkisstjórn og leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins, mætir á kosningavöku flokksins í gær.
„Umferðarljósið“ líklegasta niðurstaðan í Þýskalandi
Leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins hefur heitið því að Þjóðverjar fái nýja ríkisstjórn fyrir jól. Það gæti orðið langsótt í ljósi sögunnar. Hann vill byrja á að kanna jarðveginn fyrir stjórn með Græningjum og Frjálslyndum demókrötum.
Kjarninn 27. september 2021
Ákveðið hefur verið að telja atkvæðin í Suðurkjördæmi að nýju.
Talið aftur í Suðurkjördæmi
Yfirkjörstjórn í Suðurkjördæmi hefur ákveðið að verða við beiðnum sem bárust frá nokkrum stjórnmálaflokkum um að telja öll atkvæðin í Suðurkjördæmi aftur.
Kjarninn 27. september 2021
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í leiðtogaumræðum fyrir kosningar.
Með óbragð í munni – Mikilvægt að framkvæmd kosninga sé með réttum hætti
Þorgerður Katrín segir að endurtalningin í Norðvesturkjördæmi dragi fram umræðu um jafnt atkvæðavægi. „Það er nauðsynlegt að fá hið rétta fram í þessu máli.“
Kjarninn 27. september 2021
Meira úr sama flokkiInnlent