Fyrstu heildarlögin um vernd uppljóstrara samþykkt

Lögin gilda um starfsmenn sem greina í góðri trú frá upplýsingum eða miðla gögnum um brot á lögum eða aðra ámælisverða háttsemi í starfsemi vinnuveitenda þeirra. Þau taka gildi um næstu áramót.

Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Auglýsing

Frum­varp Katrínar Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra um vernd upp­ljóstr­ara sem lagt var fyrir þingið síð­ast­liðið haust var sam­þykkt á Alþingi í gær. Þetta eru fyrstu heild­ar­lögin um þetta efni, að því er fram kemur á vef Stjórn­ar­ráðs­ins. 

Lögin taka gildi um næstu ára­mót en þau ná til upp­ljóst­ara óháð því hvort sem þeir starfa hjá hinu opin­bera eða á einka­mark­aði. Þau gilda um starfs­menn sem greina í góðri trú frá upp­lýs­ingum eða miðla gögnum um brot á lögum eða aðra ámæl­is­verða hátt­semi í starf­semi vinnu­veit­enda þeirra.

Frum­varpið var upp­haf­lega samið af nefnd um umbætur á lög­gjöf á sviði tján­ing­ar-, fjöl­miðla- og upp­lýs­inga­frelsis sem for­sæt­is­ráð­herra skip­aði þann 16. mars 2018.

Auglýsing

Í frum­varp­inu er greint á milli innri og ytri upp­ljóstr­unar og miðað við að hið síð­ar­nefnda sé jafnan ekki heim­ilt nema hið fyrr­nefnda hafi verið reynt til þrautar og um sé að ræða brot sem varðar fang­els­is­refs­ingu eða í húfi séu afar brýnir almanna­hags­mun­ir.

Bann við því að láta þann sem miðlar upp­lýs­ingum sæta órétt­látri með­ferð

Sam­kvæmt lög­unum telst miðlun upp­lýs­inga eða gagna, að upp­fylltum skil­yrðum frum­varps­ins, ekki brot á þagn­ar- eða trún­að­ar­skyldu starfs­manns. Hún leggi hvorki refsi- né skaða­bóta­byrgð á hann og geti ekki heldur leitt til stjórn­sýslu­við­ur­laga eða íþyngj­andi úrræða að starfs­manna­rétti.

Þá er lagt sér­stakt bann við því að láta hvern þann sæta órétt­látri með­ferð sem miðlað hefur upp­lýs­ingum eða gögnum sam­kvæmt skil­yrðum lag­anna. Lögð er sönn­un­ar­byrði á atvinnu­rek­anda á þann hátt að ef líkur eru leiddar að órétt­látri með­ferð skal hann sýna fram á að sú sé ekki raunin og greiða skaða­bætur ef það tekst ekki.

Mælt er fyrir um að veita skuli starfs­manni gjaf­sókn komi til ágrein­ings fyrir dómi um það hvort miðlun hans á gögnum eða upp­lýs­ingum hafi sam­rýmst skil­yrðum frum­varps­ins.

Við­horf til upp­­­ljóstrana í atvinn­u­­lífi breyst

Bent var á í minn­is­­blaði sem starfs­hópur um efl­ingu trausts í stjórn­­­málum og stjórn­­­sýslu sendi til for­­sæt­is­ráð­herra þann 12. apríl árið 2018 að á síð­­­ustu ára­tugum hefði við­horf til upp­­­ljóstr­­ara og upp­­­ljóstrana í atvinn­u­­lífi og opin­beru lífi breyst tölu­vert. Í stað höf­uð­á­herslu á holl­­ustu við vinn­u­veit­anda, sam­­starfs­­fólk og vinn­u­­stað, hefðu skyldur borg­­ar­ans við sam­­fé­lagið hlotið meira vægi. Það væri almennt við­­ur­­kennt að mik­il­vægt er að starfs­­fólk fyr­ir­tækja og stofn­ana væri reið­u­­búið til að benda á og afhjúpa ólög­­lega þætti í starf­­semi – og þætti sem fela í sér veru­­leg frá­­vik frá góðu sið­­ferði eða ógna hags­munum almenn­ings og sam­­fé­lags­ins með skýrum og óum­­deil­an­­legum hætti.

Sam­­kvæmt minn­is­­blað­inu vant­aði hér á landi laga­­lega vernd fyrir ein­stak­l­inga í atvinn­u­líf­inu sem koma á fram­­færi upp­­lýs­ingum af þessu tagi þótt mikil umræða hefði verið um gagn­­semi slíkrar laga­­setn­ingar á und­an­­förnum árum. OECD hefði í til­­­mælum sínum til íslenskra stjórn­­­valda mælt sér­­stak­­lega með slíkum ákvæðum í tengslum við erlend mút­u­brot.

Lög af þessu tagi væru lík­­­leg til að styðja þá sem hafa gert árang­­ur­s­­lausar til­­raunir til að koma upp­­lýs­ingum á fram­­færi á sínum starfs­vett­vangi við sam­­starfs­­fólk og yfir­­­menn. Vit­­neskjan um að sam­­fé­lagið mæti þá ein­stak­l­inga sem eru til­­­búnir að láta borg­­ara­­legar skyldur við sam­­fé­lagið ganga framar með­­­virkni gæti til lengri tíma ein­ungis aukið gagn­­sæi í stjórn­­­sýslu, atvinn­u­­lífi og við­­skiptum og leitt til heil­brigð­­ari starfs­hátta.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úr 11 í 20 – smitum fjölgar á ný
Tuttugu manns greindust með COVID-19 innanlands í gær og er það mikil fjölgun frá því í fyrradag þegar smitin voru ellefu. 176 eru nú í einangrun með sjúkdóminn.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Borgarstjóri: Getum ekki beðið – breyta verður lögum og tryggja öryggi leigjenda
„Eldsvoðinn á Bræðraborgarstíg hafði mjög mikil áhrif á mig persónulega og ég fann fyrir mikilli frústrasjón og sorg,“ segir Dagur B. Eggertsson borgarstjóri og stjórnarformaður slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins. „Hvernig getur svona gerst?“
Kjarninn 27. nóvember 2020
Halldór Gunnarsson í Holti.
Segir eiginkonur Miðflokksmanna ekki kjósa flokkinn vegna Gunnars Braga Sveinssonar
Flokksráðsfulltrúi í Miðflokknum segir bæði konur og bændur ólíklegri til að kjósa Miðflokkinn ef Gunnar Bragi Sveinsson býður sig áfram fram fyrir flokkinn. Hann gagnrýnir tilgang aukalandsþings sem haldið var um liðna helgi.
Kjarninn 27. nóvember 2020
Ari Trausti Guðmundsson, þingmaður VG.
Ari Trausti ætlar ekki að bjóða sig fram aftur
Eini þingmaður VG í Suðurkjördæmi mun ekki bjóða sig fram aftur í næstu Alþingiskosningum.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Óskað eftir heimild fyrir ríkissjóð til að taka allt að 360 milljarða króna lán í erlendri mynt
Heildarskuldir ríkissjóðs verða 1.251 milljarðar króna um komandi áramót, eða 431 milljarði króna hærri en lagt var upp með á fjárlögum ársins 2020. Vextir hafa hins vegar lækkað mikið á árinu og vaxtagjöld hafa hlutfallslega hækkað mun minna en skuldir.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 27. þáttur: Konungdæmið í norðri
Kjarninn 26. nóvember 2020
Kolbeinn Óttarsson Proppé
Aðgerðir fyrir fólk – staðreyndir skipta máli
Kjarninn 26. nóvember 2020
„Látum Amazon borga“
Starfsmenn Amazon munu á svörtum föstudegi efna til mótmæla og jafnvel verkfalla á starfsstöðvum Amazon víða um heim. Alþýðusamband Íslands er orðið þátttakandi í alþjóðlegri herferð undir yfirskriftinni „Látum Amazon borga“.
Kjarninn 26. nóvember 2020
Meira úr sama flokkiInnlent