Fyrstu heildarlögin um vernd uppljóstrara samþykkt

Lögin gilda um starfsmenn sem greina í góðri trú frá upplýsingum eða miðla gögnum um brot á lögum eða aðra ámælisverða háttsemi í starfsemi vinnuveitenda þeirra. Þau taka gildi um næstu áramót.

Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Auglýsing

Frum­varp Katrínar Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra um vernd upp­ljóstr­ara sem lagt var fyrir þingið síð­ast­liðið haust var sam­þykkt á Alþingi í gær. Þetta eru fyrstu heild­ar­lögin um þetta efni, að því er fram kemur á vef Stjórn­ar­ráðs­ins. 

Lögin taka gildi um næstu ára­mót en þau ná til upp­ljóst­ara óháð því hvort sem þeir starfa hjá hinu opin­bera eða á einka­mark­aði. Þau gilda um starfs­menn sem greina í góðri trú frá upp­lýs­ingum eða miðla gögnum um brot á lögum eða aðra ámæl­is­verða hátt­semi í starf­semi vinnu­veit­enda þeirra.

Frum­varpið var upp­haf­lega samið af nefnd um umbætur á lög­gjöf á sviði tján­ing­ar-, fjöl­miðla- og upp­lýs­inga­frelsis sem for­sæt­is­ráð­herra skip­aði þann 16. mars 2018.

Auglýsing

Í frum­varp­inu er greint á milli innri og ytri upp­ljóstr­unar og miðað við að hið síð­ar­nefnda sé jafnan ekki heim­ilt nema hið fyrr­nefnda hafi verið reynt til þrautar og um sé að ræða brot sem varðar fang­els­is­refs­ingu eða í húfi séu afar brýnir almanna­hags­mun­ir.

Bann við því að láta þann sem miðlar upp­lýs­ingum sæta órétt­látri með­ferð

Sam­kvæmt lög­unum telst miðlun upp­lýs­inga eða gagna, að upp­fylltum skil­yrðum frum­varps­ins, ekki brot á þagn­ar- eða trún­að­ar­skyldu starfs­manns. Hún leggi hvorki refsi- né skaða­bóta­byrgð á hann og geti ekki heldur leitt til stjórn­sýslu­við­ur­laga eða íþyngj­andi úrræða að starfs­manna­rétti.

Þá er lagt sér­stakt bann við því að láta hvern þann sæta órétt­látri með­ferð sem miðlað hefur upp­lýs­ingum eða gögnum sam­kvæmt skil­yrðum lag­anna. Lögð er sönn­un­ar­byrði á atvinnu­rek­anda á þann hátt að ef líkur eru leiddar að órétt­látri með­ferð skal hann sýna fram á að sú sé ekki raunin og greiða skaða­bætur ef það tekst ekki.

Mælt er fyrir um að veita skuli starfs­manni gjaf­sókn komi til ágrein­ings fyrir dómi um það hvort miðlun hans á gögnum eða upp­lýs­ingum hafi sam­rýmst skil­yrðum frum­varps­ins.

Við­horf til upp­­­ljóstrana í atvinn­u­­lífi breyst

Bent var á í minn­is­­blaði sem starfs­hópur um efl­ingu trausts í stjórn­­­málum og stjórn­­­sýslu sendi til for­­sæt­is­ráð­herra þann 12. apríl árið 2018 að á síð­­­ustu ára­tugum hefði við­horf til upp­­­ljóstr­­ara og upp­­­ljóstrana í atvinn­u­­lífi og opin­beru lífi breyst tölu­vert. Í stað höf­uð­á­herslu á holl­­ustu við vinn­u­veit­anda, sam­­starfs­­fólk og vinn­u­­stað, hefðu skyldur borg­­ar­ans við sam­­fé­lagið hlotið meira vægi. Það væri almennt við­­ur­­kennt að mik­il­vægt er að starfs­­fólk fyr­ir­tækja og stofn­ana væri reið­u­­búið til að benda á og afhjúpa ólög­­lega þætti í starf­­semi – og þætti sem fela í sér veru­­leg frá­­vik frá góðu sið­­ferði eða ógna hags­munum almenn­ings og sam­­fé­lags­ins með skýrum og óum­­deil­an­­legum hætti.

Sam­­kvæmt minn­is­­blað­inu vant­aði hér á landi laga­­lega vernd fyrir ein­stak­l­inga í atvinn­u­líf­inu sem koma á fram­­færi upp­­lýs­ingum af þessu tagi þótt mikil umræða hefði verið um gagn­­semi slíkrar laga­­setn­ingar á und­an­­förnum árum. OECD hefði í til­­­mælum sínum til íslenskra stjórn­­­valda mælt sér­­stak­­lega með slíkum ákvæðum í tengslum við erlend mút­u­brot.

Lög af þessu tagi væru lík­­­leg til að styðja þá sem hafa gert árang­­ur­s­­lausar til­­raunir til að koma upp­­lýs­ingum á fram­­færi á sínum starfs­vett­vangi við sam­­starfs­­fólk og yfir­­­menn. Vit­­neskjan um að sam­­fé­lagið mæti þá ein­stak­l­inga sem eru til­­­búnir að láta borg­­ara­­legar skyldur við sam­­fé­lagið ganga framar með­­­virkni gæti til lengri tíma ein­ungis aukið gagn­­sæi í stjórn­­­sýslu, atvinn­u­­lífi og við­­skiptum og leitt til heil­brigð­­ari starfs­hátta.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fasteignamat íbúðarhúsnæðis lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík
Fasteignamat Þjóðskrár á íbúðarhúsnæði lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík frá yfirstandandi ári. Mikill munur er á þróun fasteignamatsins á milli hverfa höfuðborgarsvæðisins. Hæsta fermetraverðið á landinu er í Vesturbæ Reykjavíkur og Skerjafirði.
Kjarninn 2. júní 2020
Frá og með 15. júní býðst komufarþegum að fara í sýnatöku í stað sóttkvíar.
Efnahagsleg áhrif af opnun landsins „hjúpuð óvissu“
Efnahagslegar afleiðingar af því að halda landinu áfram lokuðu yrðu „gríðarlegar“. Alls óvíst er hvenær hægt yrði að aflétta ferðatakmörkunum án áhættu á að veiran berist hingað á ný. Boðið verður upp á sýnatöku við landamæri Íslands frá miðjum júní.
Kjarninn 2. júní 2020
Lýður og Ágúst Guðmundssynir.
Athugasemdir frá Lýð og Ágústi Guðmundssonum
Kjarninn 2. júní 2020
Ásmundur Einar Daðason er með húsnæðismálin á sinni könnu sem félagsmálaráðherra.
Áætlað að 4.000 manns búi í atvinnuhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu
Samkvæmt nýlegu mati er áætlað að um 4.000 manns búi nú í atvinnu- og iðnaðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Ásmundur Einar Daðason félagsmálaráðherra segist ætla að leggja fram frumvarp sitt um hlutdeildarlán á yfirstandandi þingi.
Kjarninn 2. júní 2020
Guðmundur Guðmundsson
Hlutverk vetnis í orku- og loftslagsmálum framtíðarinnar
Kjarninn 2. júní 2020
Með öllu óvíst er hversu hratt ferðaþjónustan mun geta tekið við sér eftir þetta áfall og stutt við efnahagsbatann.
Vísbendingar um að botninum sé náð
Heimili á Íslandi hafa sótt um að taka 13 milljarða króna út úr séreignarsparnaði og um 6.000 heimili hafa fengið greiðslufrest af lánum. Þá hafa vaxtalækkanir skilað sér í lægri afborgunum af lánum, ekki síst til heimila.
Kjarninn 2. júní 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Sóttvarnalæknir: Áhættan virðist ekki vera mikil
PCR-mæling hjá einkennalausum einstaklingum er ekki óyggjandi próf til að greina SARS-CoV-2 veiruna, segir sóttvarnalæknir. 0-4 dögum eftir smit geti niðurstaða úr sýnatöku verið neikvæð hjá þeim sem er smitaður.
Kjarninn 2. júní 2020
Komufarþegum býðst að fara í sýnatöku frá og með 15. júní.
Staðfest: Komufarþegum mun standa sýnataka til boða
Bráðabirgðamat bendir til þess að kostnaður við sýnatöku á Keflavíkurflugvelli fyrstu tvær vikurnar frá rýmkun reglna um komu ferðamanna til landsins yrði um 160 milljónir króna ef 500 manns koma til landsins.
Kjarninn 2. júní 2020
Meira úr sama flokkiInnlent