Óviss framtíð einungis tveimur árum frá gangsetningu

Tímabundin rekstrarstöðvun er framundan hjá kísilveri PCC á Bakka við Húsavík, einungis tveimur árum eftir að verksmiðjan var gangsett. Ríkið hefur varið milljörðum króna í að verkefnið á Bakka verði að veruleika á undanförnum árum.

Kísilver PCC á Bakka var gangsett í maí árið 2018, eftir þriggja ára framkvæmdatímabil. Stefnt er að því að slökkva á báðum ofnum þess í lok júlí.
Kísilver PCC á Bakka var gangsett í maí árið 2018, eftir þriggja ára framkvæmdatímabil. Stefnt er að því að slökkva á báðum ofnum þess í lok júlí.
Auglýsing

Fram­kvæmdir við kís­il­ver fyr­ir­tæk­is­ins PCC BakkiSil­icon hf. hófust á iðn­að­ar­svæð­inu á Bakka við Húsa­vík árið 2015, eftir nokk­urra ára und­ir­bún­ing. Í fréttum frá þeim tíma kom fram að um 40 millj­arða fjár­fest­ingu væri að ræða og talað var um að verk­smiðjan ætti að skapa um 120 störf til fram­tíð­ar. 

Núna á fimmtu­dag, ein­ungis rúmum tveimur árum eftir að verk­smiðjan kveikti í fyrsta sinn á ofnum sín­um, greindi fyr­ir­tækið hins vegar frá því að búið væri að segja upp um 80 starfs­mönnum og að slökkt yrði báðum ljós­boga­ofnum verk­smiðj­unnar tíma­bundið í lok júlí. Þetta segir fyr­ir­tækið gert vegna áhrifa kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins, sem hafi dregið úr spurn eftir kís­il­málmi og valdið verð­lækk­unum á heims­mark­aði.

Ekki er ljóst hvenær hægt verður að gang­setja ofn­ana á ný, en Rúnar Sig­ur­páls­son for­stjóri kís­il­verk­smiðj­unnar sagði við mbl.is fyrir helgi að hann gæti ekki sagt til um hvort fram­leiðslu­stöðv­unin yrði sex mán­uð­ir, tólf mán­uðir eða jafn­vel lengri. Heims­far­ald­ur­inn er óúreikn­an­leg­ur, sagði for­stjór­inn, en ljóst er að vand­ræði verk­smiðj­unnar eru þó ekki nýtil­kom­in.

Rekstr­ar­erf­ið­leikar komu fljótt fram

Rekstur verk­smiðj­unnar hefur verið erf­iður allt frá upp­hafi, en frá því að kís­il­verið var gang­sett vorið 2018 hafa bil­anir og þungar aðstæður á hrá­vöru­mörk­uðum sett mark sitt á hann. 

Auglýsing

Verk­smiðjan er í meiri­hluta­eigu þýska stór­fyr­ir­tæk­is­ins PCC SE, sem á 86,5 pró­sent hlut, en inn­lendir líf­eyr­is­sjóðir og Íslands­banki eiga líka 13,5 pró­sent hlut í félag­inu í gegnum fjár­fest­inga­fé­lagið Bakka­stakk. Í apríl fjöll­uðu bæði Við­skipta­blaðið og Frétta­blaðið um að líf­eyr­is­sjóðir hefðu fært niður hlutafé sitt í Bakka­stakki að öllu eða mestu leyti, vegna rekstr­ar­ó­vissunn­ar.

Þá hafði þýska móð­ur­fé­lagið skömmu áður lagt PCC á Bakka til um 40 millj­ónir banda­ríkja­dala, meira en fimm millj­arða íslenskra króna, í formi hlut­haf­a­láns, til þess að bæta lausa­fjár­stöðu kís­il­vers­ins og tryggja rekstr­ar­grund­völl þess. Ljóst var orðið að leggja þyrfti félag­inu til aukið rekstr­arfé strax síð­asta haust.

Auk þess­ara miklu fjár­fest­inga af hálfu eig­enda kís­il­verk­smiðj­unnar hefur íslenska ríkið á ýmsan hátt liðkað fyrir því að verk­smiðj­an, sem nú er ekki talið hag­kvæmt að halda í rekstri, kæm­ist í rekstur sem fyrsta fyr­ir­tækið á iðn­að­ar­svæð­inu við Bakka.

Þar höfðu heima­menn á Húsa­vík lengi haft hug­myndir um að byggja upp orku­freka iðn­að­ar­starf­semi, sem knýja mætti áfram með því að beisla orku nátt­úru­auð­linda í nágrenn­inu. Alcoa var með stórt álver á teikni­borð­inu á Bakka árum sam­an, en af þeirri fram­kvæmd varð ekki.

Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

Árið 2014 sam­þykkti ESA, eft­ir­lits­stofnun EFTA, að rík­is­sjóður og sveit­ar­fé­lagið Norð­ur­þing mættu veita tæp­lega fjög­urra millj­arða króna rík­is­að­stoð frá til fram­kvæmd­ar­inn­ar, í formi beins fjár­styrks til lóð­ar­fram­kvæmda, afslátta á tekju­skatti, fast­eigna­skatti og hafn­ar­gjöld­um, auk nið­ur­fell­ingu á ýmsum sköttum og gjöldum til allt að tíu ára. Áður hafði ESA sam­þykkt rík­is­að­stoð til Hafn­ar­sjóðs Norð­ur­þings vegna bygg­ingar iðn­að­ar­hafnar á Húsa­vík, sem tengd­ist upp­bygg­ing­unni á Bakka.

Jarð­göng sem tengja iðn­að­ar­svæðið á Bakka við Húsa­vík­ur­höfn varð helsti kostn­að­ar­lið­ur­inn sem ríkið tók á sig, en heild­ar­kostn­aður rík­is­ins vegna jarð­gang­anna undir Húsa­vík­ur­höfða og veg­teng­ingum við þau nam rúmum 3,5 millj­örðum króna með verð­bót­u­m. 

Húsavíkurhöfðagöng eru 990 metra löng og tengja iðnaðarsvæðið á Bakka við Húsavíkurhöfn.Hann varð rúm­lega 1,7 millj­arði hærri en upp­haf­lega var gert ráð fyr­ir, sam­kvæmt því sem fram kom í svari Þór­dís Kol­brúnar R. Gylfa­dóttur ráð­herra iðn­að­ar­mála við fyr­ir­spurn Birgir Þór­ar­ins­sonar þing­manns Mið­flokks­ins í lok jan­úar í fyrra.

Virkjað að Þeista­reykjum til að veita orku á Bakka

Einnig virkj­aði Lands­virkjun á jarð­varma­svæð­inu að Þeista­reykjum og Lands­net lagði tug­kíló­metra háspennu­línur til þess að orku­frekur iðn­aður á borð við kís­il­ver geti starfað á Bakka, en enn sem komið er kís­il­ver PCC eina verk­smiðjan sem hefur risið á svæð­inu.

Sam­kvæmt fréttum frá árinu 2015, þegar fram­kvæmdir hófust og eft­ir­lits­stofnun EFTA var búin að leggja blessun sína yfir að í raf­orku­samn­ingi Lands­virkj­unar við PCC fælist ekki ólög­mæt rík­is­að­stoð, var gert ráð fyrir því að kostn­aður við Þeista­reykja­virkjun yrði 5 millj­arðar og kostn­aður við línu­lagnir Lands­nets 1,5 millj­arðar króna.

Þeistareykir. Mynd: Landsvirkjun

Árleg orku­þörf kís­il­vers­ins þegar það fram­leiðir á fullum afköstum er 456 þús­und mega­vatt­stund­ir, en fram kom í Frétta­blað­inu í gær að fram­leiðslu­stöðvun PCC á Bakka gæti kostað Lands­virkjun yfir 300 millj­ónir króna á árs­grund­velli, sé miðað við að verk­smiðjan kaupi raf­magn á 25 doll­ara á mega­vatt­stund og hafi 80 pró­senta lág­marks­kaup­skyld­u. 

Ekki fæst þó upp­gefið hjá PCC hversu mikið af umsaminni orku kís­il­verk­smiðjan þarf að greiða fyrir á meðan fram­leiðslu­stoppið var­ir, sam­kvæmt umfjöllun Frétta­blaðs­ins.

Högg

Ljóst er að vænt­an­leg rekstr­ar­stöðvun kís­il­vers­ins er högg fyrir sam­fé­lagið á Húsa­vík og í Norð­ur­þingi öllu, enda hafa umsvifin sem fylgdu rekstr­inum verið mik­il. Sveit­ar­stjórnin sendi frá sér yfir­lýs­ingu á fimmtu­dag þar sem fram kom að hugur þeirra væri hjá starfs­mönnum sem hefðu misst vinn­una og fjöl­skyldum þeirra, en fram hefur komið að flestir þeirra sem missa vinn­una eru bara með eins eða tveggja mán­aða langan upp­sagn­ar­frest.

„Allir munu leggj­ast á eitt til að sam­fé­lagið kom­ist sem fyrst í gegnum þessa stöðu. Allar for­sendur eru fyrir því að í Norð­ur­þingi geti atvinnu­líf og sam­fé­lag tekið vel við sér í kjöl­far heims­far­ald­urs­ins. Á svæð­inu eru auð­lind­ir, inn­viðir og tæki­færi til frek­ari upp­bygg­ingar atvinnu­lífs­ins sem brýnt er að verði nýtt,“ sagði í yfir­lýs­ingu sveit­ar­stjórn­ar­inn­ar.

Setja þurfi „meiri kraft“ í að koma upp starf­semi á Bakka

Leið­togar rík­is­stjórn­ar­flokk­anna hafa einnig tjáð sig um stöð­una. Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála- og efn­hags­ráð­herra sagði við RÚV á föstu­dag að ákvörð­unin væri mikið högg, sem þjóð­ar­búið finni fyr­ir. Hann sagði að staða fyr­ir­tækja í orku­frekum iðn­aði á Íslandi væri almennt áhyggju­efni um þessar mund­ir.

Sig­urður Ingi Jóhanns­son ráð­herra byggða­mál sagði sömu­leiðis við RÚV á föstu­dag að meta þyrfti áhrifin af þessu áfalli fyrir sam­fé­lagið í Norð­ur­þingi. Hann sagði einnig að setja þyrfti „meiri kraft“ í að koma upp fleiri atvinnu­tæki­færum á iðn­að­ar­svæð­inu við Bakka, þar sem það hefði ekki tek­ist hingað til.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Kærunefnd jafnréttismála verði einnig stefnt en ekki bara kæranda einum
Forsætisráðherra hefur lagt fram drög að breytingum á stjórnsýslu jafnréttismála, sem fela meðal annars í sér að kærendum í jafnréttismálum verði ekki lengur stefnt einum fyrir dóm, uni gagnaðili ekki niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála.
Kjarninn 7. júlí 2020
Jair Bolsonaro, forseti Brasilíu.
Forseti Brasilíu greinist með COVID-19 en segist ekkert óttast
Jair Bolsonaro forseti Brasilíu greindi frá því í dag að hann hefði greinst með COVID-19, en hann hefur fundið fyrir slappleika frá því á sunnudag. Forsetinn hefur kallað veiruna aumt kvef, en 65.000 Brasilíumenn liggja í valnum eftir að hafa smitast.
Kjarninn 7. júlí 2020
Mikið var um að vera á COVID-19 göngudeild Landspítala í mars og apríl.
Færri alvarlega veikir – en er veiran að mildast?
Nokkrar ástæður geta verið fyrir því að alvarlegum kórónuveirutilfellum hefur fækkað verulega. Í nýju svari á Vísindavefnum er farið yfir nokkra möguleika sem kunna að útskýra hvers vegna veiran virðist vera að veikjast.
Kjarninn 7. júlí 2020
Víðir Reynisson, Þórólfur Guðnason og Alma Möller á upplýsingafundi dagsins.
Þórólfur þakkaði Íslenskri erfðagreiningu fyrir samstarfið
Sóttvarnalæknir segir að Íslensk erfðagreining hafi „nokkuð óvænt“ lýst því yfir í gær að hún muni hætta að skima á landamærum í næstu viku. Leitað verður annarra leiða til að halda landamæraskimun áfram.
Kjarninn 7. júlí 2020
Smári McCarthy, þingmaður Pírata.
Skrifist á Sjálfstæðisflokkinn og „hamfarakapítalismann þeirra“
Þingmaður Pírata segir að sama hvert litið er hafi Sjálfstæðisflokkurinn undanfarna áratugi notað valdastöðu sína til að moka verkefnum yfir á einkageirann en að ábyrgðin sé samt áfram hjá ríkinu. Þar vísar hann meðal annars til ástandsins í skimunum.
Kjarninn 7. júlí 2020
Lárus Sigurður Lárusson er fyrsti stjórnarformaður nýs Menntasjóðs námsmanna.
Lilja skipar Lárus sem stjórnarformann Menntasjóðs námsmanna
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra hefur skipað Lárus Sigurð Lárusson lögmann sem stjórnarformann nýs Menntasjóðs námsmanna. Hann leiddi lista Framsóknar í Reykjavík norður til síðustu alþingiskosninga.
Kjarninn 7. júlí 2020
Kári Stefánsson, forstjóri ÍE.
Kári: Þú hreyfir þig ekki hægt í svona ástandi
Forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar hefur boðið forsætisráðherra að koma til hans á fund í Vatnsmýrinni þar sem fyrirtækið er til húsa.
Kjarninn 7. júlí 2020
Jakob Már Ásmundsson, forstjóri Korta.
Fjártæknifyrirtækið Rapyd kaupir Korta
Fjártæknifyrirtækið Rapyd hyggst samþætta og útvíkka starfsemi Korta í posa- og veflausnum, ásamt því að „efla starfsemina á Íslandi með áframhaldandi vexti og ráðningu starfsfólks“.
Kjarninn 7. júlí 2020
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar