Óviss framtíð einungis tveimur árum frá gangsetningu

Tímabundin rekstrarstöðvun er framundan hjá kísilveri PCC á Bakka við Húsavík, einungis tveimur árum eftir að verksmiðjan var gangsett. Ríkið hefur varið milljörðum króna í að verkefnið á Bakka verði að veruleika á undanförnum árum.

Kísilver PCC á Bakka var gangsett í maí árið 2018, eftir þriggja ára framkvæmdatímabil. Stefnt er að því að slökkva á báðum ofnum þess í lok júlí.
Kísilver PCC á Bakka var gangsett í maí árið 2018, eftir þriggja ára framkvæmdatímabil. Stefnt er að því að slökkva á báðum ofnum þess í lok júlí.
Auglýsing

Framkvæmdir við kísilver fyrirtækisins PCC BakkiSilicon hf. hófust á iðnaðarsvæðinu á Bakka við Húsavík árið 2015, eftir nokkurra ára undirbúning. Í fréttum frá þeim tíma kom fram að um 40 milljarða fjárfestingu væri að ræða og talað var um að verksmiðjan ætti að skapa um 120 störf til framtíðar. 

Núna á fimmtudag, einungis rúmum tveimur árum eftir að verksmiðjan kveikti í fyrsta sinn á ofnum sínum, greindi fyrirtækið hins vegar frá því að búið væri að segja upp um 80 starfsmönnum og að slökkt yrði báðum ljósbogaofnum verksmiðjunnar tímabundið í lok júlí. Þetta segir fyrirtækið gert vegna áhrifa kórónuveirufaraldursins, sem hafi dregið úr spurn eftir kísilmálmi og valdið verðlækkunum á heimsmarkaði.

Ekki er ljóst hvenær hægt verður að gangsetja ofnana á ný, en Rúnar Sigurpálsson forstjóri kísilverksmiðjunnar sagði við mbl.is fyrir helgi að hann gæti ekki sagt til um hvort framleiðslustöðvunin yrði sex mánuðir, tólf mánuðir eða jafnvel lengri. Heimsfaraldurinn er óúreiknanlegur, sagði forstjórinn, en ljóst er að vandræði verksmiðjunnar eru þó ekki nýtilkomin.

Rekstrarerfiðleikar komu fljótt fram

Rekstur verksmiðjunnar hefur verið erfiður allt frá upphafi, en frá því að kísilverið var gangsett vorið 2018 hafa bilanir og þungar aðstæður á hrávörumörkuðum sett mark sitt á hann. 

Auglýsing

Verksmiðjan er í meirihlutaeigu þýska stórfyrirtækisins PCC SE, sem á 86,5 prósent hlut, en innlendir lífeyrissjóðir og Íslandsbanki eiga líka 13,5 prósent hlut í félaginu í gegnum fjárfestingafélagið Bakkastakk. Í apríl fjölluðu bæði Viðskiptablaðið og Fréttablaðið um að lífeyrissjóðir hefðu fært niður hlutafé sitt í Bakkastakki að öllu eða mestu leyti, vegna rekstraróvissunnar.

Þá hafði þýska móðurfélagið skömmu áður lagt PCC á Bakka til um 40 milljónir bandaríkjadala, meira en fimm milljarða íslenskra króna, í formi hluthafaláns, til þess að bæta lausafjárstöðu kísilversins og tryggja rekstrargrundvöll þess. Ljóst var orðið að leggja þyrfti félaginu til aukið rekstrarfé strax síðasta haust.

Auk þessara miklu fjárfestinga af hálfu eigenda kísilverksmiðjunnar hefur íslenska ríkið á ýmsan hátt liðkað fyrir því að verksmiðjan, sem nú er ekki talið hagkvæmt að halda í rekstri, kæmist í rekstur sem fyrsta fyrirtækið á iðnaðarsvæðinu við Bakka.

Þar höfðu heimamenn á Húsavík lengi haft hugmyndir um að byggja upp orkufreka iðnaðarstarfsemi, sem knýja mætti áfram með því að beisla orku náttúruauðlinda í nágrenninu. Alcoa var með stórt álver á teikniborðinu á Bakka árum saman, en af þeirri framkvæmd varð ekki.

Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

Árið 2014 samþykkti ESA, eftirlitsstofnun EFTA, að ríkissjóður og sveitarfélagið Norðurþing mættu veita tæplega fjögurra milljarða króna ríkisaðstoð frá til framkvæmdarinnar, í formi beins fjárstyrks til lóðarframkvæmda, afslátta á tekjuskatti, fasteignaskatti og hafnargjöldum, auk niðurfellingu á ýmsum sköttum og gjöldum til allt að tíu ára. Áður hafði ESA samþykkt ríkisaðstoð til Hafnarsjóðs Norðurþings vegna byggingar iðnaðarhafnar á Húsavík, sem tengdist uppbyggingunni á Bakka.

Jarðgöng sem tengja iðnaðarsvæðið á Bakka við Húsavíkurhöfn varð helsti kostnaðarliðurinn sem ríkið tók á sig, en heildarkostnaður ríkisins vegna jarðganganna undir Húsavíkurhöfða og vegtengingum við þau nam rúmum 3,5 milljörðum króna með verðbótum. 

Húsavíkurhöfðagöng eru 990 metra löng og tengja iðnaðarsvæðið á Bakka við Húsavíkurhöfn.Hann varð rúmlega 1,7 milljarði hærri en upphaflega var gert ráð fyrir, samkvæmt því sem fram kom í svari Þórdís Kolbrúnar R. Gylfadóttur ráðherra iðnaðarmála við fyrirspurn Birgir Þórarinssonar þingmanns Miðflokksins í lok janúar í fyrra.

Virkjað að Þeistareykjum til að veita orku á Bakka

Einnig virkjaði Landsvirkjun á jarðvarmasvæðinu að Þeistareykjum og Landsnet lagði tugkílómetra háspennulínur til þess að orkufrekur iðnaður á borð við kísilver geti starfað á Bakka, en enn sem komið er kísilver PCC eina verksmiðjan sem hefur risið á svæðinu.

Samkvæmt fréttum frá árinu 2015, þegar framkvæmdir hófust og eftirlitsstofnun EFTA var búin að leggja blessun sína yfir að í raforkusamningi Landsvirkjunar við PCC fælist ekki ólögmæt ríkisaðstoð, var gert ráð fyrir því að kostnaður við Þeistareykjavirkjun yrði 5 milljarðar og kostnaður við línulagnir Landsnets 1,5 milljarðar króna.

Þeistareykir. Mynd: Landsvirkjun

Árleg orkuþörf kísilversins þegar það framleiðir á fullum afköstum er 456 þúsund megavattstundir, en fram kom í Fréttablaðinu í gær að framleiðslustöðvun PCC á Bakka gæti kostað Landsvirkjun yfir 300 milljónir króna á ársgrundvelli, sé miðað við að verksmiðjan kaupi rafmagn á 25 dollara á megavattstund og hafi 80 prósenta lágmarkskaupskyldu. 

Ekki fæst þó uppgefið hjá PCC hversu mikið af umsaminni orku kísilverksmiðjan þarf að greiða fyrir á meðan framleiðslustoppið varir, samkvæmt umfjöllun Fréttablaðsins.

Högg

Ljóst er að væntanleg rekstrarstöðvun kísilversins er högg fyrir samfélagið á Húsavík og í Norðurþingi öllu, enda hafa umsvifin sem fylgdu rekstrinum verið mikil. Sveitarstjórnin sendi frá sér yfirlýsingu á fimmtudag þar sem fram kom að hugur þeirra væri hjá starfsmönnum sem hefðu misst vinnuna og fjölskyldum þeirra, en fram hefur komið að flestir þeirra sem missa vinnuna eru bara með eins eða tveggja mánaða langan uppsagnarfrest.

„Allir munu leggjast á eitt til að samfélagið komist sem fyrst í gegnum þessa stöðu. Allar forsendur eru fyrir því að í Norðurþingi geti atvinnulíf og samfélag tekið vel við sér í kjölfar heimsfaraldursins. Á svæðinu eru auðlindir, innviðir og tækifæri til frekari uppbyggingar atvinnulífsins sem brýnt er að verði nýtt,“ sagði í yfirlýsingu sveitarstjórnarinnar.

Setja þurfi „meiri kraft“ í að koma upp starfsemi á Bakka

Leiðtogar ríkisstjórnarflokkanna hafa einnig tjáð sig um stöðuna. Bjarni Benediktsson fjármála- og efnhagsráðherra sagði við RÚV á föstudag að ákvörðunin væri mikið högg, sem þjóðarbúið finni fyrir. Hann sagði að staða fyrirtækja í orkufrekum iðnaði á Íslandi væri almennt áhyggjuefni um þessar mundir.

Sigurður Ingi Jóhannsson ráðherra byggðamál sagði sömuleiðis við RÚV á föstudag að meta þyrfti áhrifin af þessu áfalli fyrir samfélagið í Norðurþingi. Hann sagði einnig að setja þyrfti „meiri kraft“ í að koma upp fleiri atvinnutækifærum á iðnaðarsvæðinu við Bakka, þar sem það hefði ekki tekist hingað til.


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Davíð Helgason, einn stofnenda og fyrrum forstjóri Unity.
Segir Ísland geta orðið „einhvers konar tilraunasetur fyrir framtíðina“
Frumkvöðullinn og milljarðamæringurinn Davíð Helgason flytur til Íslands í sumar og ætlar að fjárfesta í fyrirtækjunum sem vinna gegn loftslagsvandanum. Að hans mati er margt sem gerir landið að góðum fjárfestingarkosti.
Kjarninn 18. maí 2021
Palestínumennirnir fimm fyrir utan húsnæði Útlendingastofnunar í Hafnarfirði í dag.
„Við viljum frekar deyja á götunni á Íslandi en að fara aftur til Grikklands“
„Íslensk yfirvöld hlusta ekkert á okkur. Þó að þau viti hvernig ástandið er í okkar heimalandi og þær áhyggjur sem við höfum. Ég meina, húsin sem við bjuggum í hafa sum verið jöfnuð við jörðu.“ Þetta segir Palestínumaður sem er lentur á götunni á Íslandi.
Kjarninn 18. maí 2021
Fasteignaverð hækkar meira með hverjum mánuðinum sem líður, þar sem eftirspurn er mikil og minna er um nýbyggingar.
Ekki meiri hækkun síðan árið 2017
Fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 13,7 prósent í apríl á ársgrundvelli, miðað við vísitölu Þjóðskrár. Vísitalan hefur ekki hækkað jafnmikið milli ára síðan í desember 2017.
Kjarninn 18. maí 2021
Þröstur Ólafsson
Var þanþolið rofið?
Kjarninn 18. maí 2021
„Þegar mikil eftirspurn er eftir húsnæði getur fyrirvari um ástandsskoðun fasteignar talist kauptilboði til frádráttar,“ segir í greinargerð með þingsályktunartillögunni.
Ástandsskýrslur fylgi öllum seldum fasteignum
Nýsamþykkt þingsályktunartillaga felur ráðherra að móta frumvarp um ástandsskýrslur fasteigna. Slíkum skýrslum er ætlað að auka traust í fasteignaviðskiptum en ábyrgð vegna galla sem ekki koma fram í ástandsskýrslum mun falla á matsaðila.
Kjarninn 18. maí 2021
Allir hljóta að hafa skoðun á vegferð Ísraelsmanna að mati Hönnu Katrínar Friðriksson þingmanns Viðreisnar.
„Við Íslendingar höfum sterka rödd á alþjóðavettvangi“
Íslensk stjórnvöld þurfa að láta í sér heyra og hvetja aðra til að gera slíkt hið sama vegna átaka milli Ísraels og Palestínu að mati þingmanna Viðreisnar og Framsóknarflokks. Þó svo að íslenska þjóðin sé fámenn hafi hún sterka rödd og hana þurfi að nota.
Kjarninn 18. maí 2021
Samkvæmt ASÍ og BSRB er skuldasöfnun ríkisins ekki áhyggjuefni þegar vextir eru lágir
Gagnrýna „afkomubætandi ráðstafanir“ og vilja breyta fjármálareglum
Sérfræðingahópur á vegum ASÍ og BSRB varar stjórnvöld við að beita niðurskurði í yfirstandandi kreppu og segir að fjármálareglur hins opinbera þurfi að vera sveigjanlegri í nýrri skýrslu um efnahagsleg áhrif faraldursins.
Kjarninn 18. maí 2021
Græni miðinn er aftur kominn upp á gafl Hafnarborgar.
Listaverk sem fjarlægt var af bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði komið upp á nýjan leik
Listaverk þeirra Libiu Castro og Ólafs Ólafssonar var fjarlægt af gafli Hafnarborgar fyrr í þessum mánuði að beiðni bæjaryfirvalda. Listaverkið er nú aftur komið upp en líklega hafa bæjaryfirvöld látið undan þrýstingi fagfélaga að mati listamannanna.
Kjarninn 18. maí 2021
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar