Vilja takmarka notkun pálmaolíu í íslenskri framleiðslu

Pálmaolía er þrisvar sinnum verri en jarðefnaeldsneyti þegar kemur að losun gróðurhúsalofttegunda. Notkun hennar sem eldsneyti hefur aukist síðustu ár og hópur þingmanna vill banna hana í lífdísil og takmarka í allri framleiðslu á Íslandi.

Milljónir hektara af regnskógum í Indónesíu og Malasíu hafa verið ruddir síðustu ár til vinnslu pálmaolíu.
Milljónir hektara af regnskógum í Indónesíu og Malasíu hafa verið ruddir síðustu ár til vinnslu pálmaolíu.
Auglýsing

Tólf þing­menn Sam­fylk­ing­ar, Vinstri grænna, Við­reisnar og Pírata, auk utan flokka þing­manns­ins Andr­ésar Inga Jóns­son­ar, hafa lagt fram þings­á­lykt­un­ar­til­lögu um ráð­staf­anir til að draga úr notkun pálma­olíu á Íslandi. Sam­kvæmt til­lög­unni, sem Albertína Frið­björg Elí­as­dótt­ir, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar er fyrsti flutn­ings­maður að, yrði ferða­mála-, iðn­að­ar- og nýsköp­un­ar­ráð­herra falið að vinna áætlun um tak­mörkun á notkun olí­unnar í allri fram­leiðslu á Íslandi og leggja fram frum­varp um bann við notkun hennar í líf­dísil eigi síðar en í lok næsta árs.



Þetta er í þriðja sinn sem til­laga þessa efnis er lögð fram.



Í grein­ar­gerð með til­lög­unni kemur fram að pálma­olía sé notuð í mat­væla­fram­leiðslu á Íslandi en að tölu­vert hafi dregið úr notkun hennar á síð­ustu árum. Olían hefur síð­ustu ár í auknum mæli verið notuð sem elds­neyti eða sem íblöndun í elds­neyti. Reiknað hefur verið út að líf­elds­neyti frá jurta­ol­íu, sem er um 70 pró­sent af líf­elds­neyt­is­mark­aði í Evr­ópu, losi 80 pró­sent meira af gróð­ur­húsa­loft­teg­undum en jarð­efna­elds­neytið sem verið er að skipta út. „Pálma­olía trónir þar hæst og er þrisvar sinnum verri en jarð­efna­elds­neyti, en næst á eftir kemur soja­olía sem er tvisvar sinnum verri,“ segir í til­lög­unni.



Árið 2014 brenndu evr­ópsk far­ar­tæki meira en þremur millj­ónum tonna af pálma­ol­íu. Tak­mark­anir á notkun pálma­olíu gætu, að mati flutn­ings­manna til­lög­unn­ar, ýtt undir og stutt við íslenska fram­leiðslu á líf­dísil.

Auglýsing



Til að fram­leiða pálma­olíu eru regn­skógar ruddir sem hefur slæm áhrif á umhverfið og veldur marg­vís­legum skaða sem brýnt er að girða fyrir með banni á notk­un, að mati flutn­ings­manna þings­á­lykt­un­ar­til­lög­unnar . Vegna þeirra áhrifa sem fram­leiðsla pálma­olíu hefur haft á umhverfið hefur Evr­ópu­sam­bandið m.a. sam­þykkt reglu­gerð sem miðar að því að draga úr notkun óend­ur­nýj­an­legs líf­efna­eld­is­neyt­is, þar á meðal pálma­ol­íu.

Hætta er á því að órangútönum verði útrýmt ef fram heldur sem horfirí regnskógum Indónesíu og Malasíu.

Grein­ar­gerð með til­lög­unni er byggð á umfjöllun Rann­veigar Magn­ús­dóttur vist­fræð­ings. Í henni kemur fram að lönd eins og Indónesía og Malasía, sem fram­leiða lang­mest af pálma­ol­íu, hafi nú þegar fellt stóran hluta af regn­skógum sín­um, m.a. fyrir fjölda­fram­leiðslu á pálma­ol­íu. Eft­ir­spurn eftir henni hafi auk­ist veru­lega und­an­farna ára­tugi. „Í dag er langstærstur hluti pálma­olíu á mark­aði ósjálf­bær og valdur að eyð­ingu regn­skóga,“ segir í grein­ar­gerð­inni. „Talið er að hið minnsta sé búið að fella 18,7 millj­ónir hekt­ara af regn­skógi fyrir fram­leiðslu á pálma­ol­íu, aðal­lega í Indónesíu og Malasíu. Slíkt land­flæmi jafn­ast á við tvisvar sinnum Ísland að stærð.“



Í grein­ar­gerð­inni er svo farið ítar­lega yfir hlut­verk regn­skóga í vist­kerfi jarð­ar. Þeir eru frjósamir og þar er að finna mik­inn líf­fræði­legan fjöl­breyti­leika. Þegar þeir eru ruddir tap­ast meira en tré því þar haf­ast við fjöl­margar dýra- og smá­dýra­teg­und­ir.



Dýr geta þurft stór svæði til að athafna sig og þríf­ast ekki í litlum afmörk­uðum regn­skóg­ar­leif­um. Þetta er ástæða þess að margar regn­skóg­ar­teg­undir eru í bráðri útrým­ing­ar­hættu. Þá eru regn­skógar gríð­ar­lega stórar kolefn­is­geymslur og sumir regn­skóg­ar, einkum í Suð­aust­ur-Asíu, vaxa í kolefn­is­ríkum mýr­um. Þegar skóg­arnir eru ruddir og brenndir aukast áhrif lofts­lags­breyt­inga því kolefni losnar út í and­rúms­loftið þegar skóg­ur­inn sjálfur er brenndur og einnig þegar mýrin er ræst fram. „Við það að breyta regn­skógum í plantekrur eru í raun búin til nær líf­laus land­svæði þar sem dýr eins og órangút­anar eiga sér enga von,“ segir í grein­ar­gerð­inni. „Talið er að ef haldið verður áfram að eyði­leggja regn­skóga Indónesíu á sama hraða gætu órangút­anar orðið útdauðir í nátt­úr­unni innan örfárra ára­tuga.“

Órangútan berst við gröfu. Þetta er ójafn leikur. Úr mynd Davids Attenboroughs, Lífið á plánetunni okkar.



Þá hafa mann­rétt­inda­sam­tökin Amnesty International komið upp um mjög slæman aðbúnað fólks sem vinnur á pálma­ol­íu­plantekrum þar sem börnum er þrælað út og konur veikj­ast við að úða skor­dýra­eitri á skóg­ar­botn­inn.



Sam­tök sem kalla sig Hring­borð um sjálf­bæra pálma­olíu (RSPO) gefa fyr­ir­tækjum sem upp­fylla ákveðin skil­yrði vottun um að olían sem þau nota í fram­leiðslu sína á alls konar vörum, s.s. snyrti- og mat­vörum, telj­ist sjálf­bær. Í grein­ar­gerð þings­á­lykt­un­ar­til­lög­unnar er bent á að kerfið sé því miður mjög gallað og að efast megi um það að nokkur pálma­olía geti verið sjálf­bær eftir það sem á undan er gengið síð­ustu ára­tugi í þessum iðn­aði. Er fram­leiðslan orðin sjálf­bær þegar fimm, tíu eða þrjá­tíu ár eru liðin frá því að regn­skóg­inum var flett ofan af land­inu?



„Stað­reyndin er sú að regn­skógur var á öllu því svæði þar sem pálma­olía er nú fram­leidd, hvort sem hún er vottuð sem sjálf­bær eður ei,“ segir í grein­ar­gerð til­lög­unn­ar. „Rökin fyrir því að nýta þessi svæði, sem nú þegar hafa verið rudd af regn­skógi, eru þau að pálma­ol­íu­fram­leiðsla sé mjög mikil á hvern hekt­ara miðað við aðra olíu­fram­leiðslu. Mörg umhverf­is­vernd­ar­sam­tök hafa því lagt mikla áherslu á það und­an­farið að styðja við fram­leiðslu á sann­ar­lega sjálf­bærri pálma­olíu og hvetja þau fyr­ir­tæki og neyt­endur til að kaupa hana í stað þess að snið­ganga pálma­olíu alfar­ið.“



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Djúpu sporin hennar Merkel
Heil kynslóð hefur alist upp með Angelu Merkel á valdastóli. Á sextán ára valdatíma hefur hún fengist við risavaxin vandamál og leyst þau flest en ein krísan stendur eftir og það er einmitt sú sem Merkel-kynslóðin hefur mestar áhyggjur af.
Kjarninn 26. september 2021
Fyrstu tölur á landsvísu, eins og þær voru settar fram í kosningasjónvarpi Stöðvar 2 árið 1991, sýndu mikla yfirburði fjórflokksins. Rótgrónu flokkarnir hafa síðan gefið eftir.
„Fjórflokkurinn“ hefur aðeins einu sinni fengið minna fylgi í alþingiskosningum
Samanlagt fylgi rótgrónustu stjórnmálaafla landsins, fjórflokksins, var 64,2 prósent í kosningunum í gær. Það er ögn lægra hlutfall greiddra atkvæða en í kosningunum 2017, en hærra en árið 2016.
Kjarninn 26. september 2021
Sigurður Ingi Jóhannsson formaður Framsóknar og Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokks ræða saman aður en kappræður hefjast á RÚV. Mögulega um jafnt vægi atkvæða á milli flokka, en þó ólíklega.
Framsókn græddi þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokks vegna atkvæðamisvægis
Vegna misvægis atkvæða á milli flokka fékk Framsóknarflokkurinn einn auka þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokksins, ef horft er til fylgis flokkanna á landsvísu. Þetta er í þriðja sinn frá árinu 2013 sem þessi skekkja kemur Framsókn til góða.
Kjarninn 26. september 2021
Formenn flokka sem náðu manni inn á þing, fyrir utan formann Miðflokksins, ræddust við í Silfrinu í morgun.
Bjarni: Ekki mitt fyrsta útspil að gera kröfu um stól forsætisráðherra
Formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja ætla að ræða saman strax í dag enda eðlilegt að hefja samtalið þar, við fólkið „sem við höfum vaðið skafla með og farið í gegnum ólgusjó,“ líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það.
Kjarninn 26. september 2021
Lenya Rún Tha Karim, frambjóðandi Pírata, er yngsti þingmaður sögunnar sem nær kjöri. Hún verður 22 ára í desember
26 nýliðar taka sæti á þingi
Um þriðjungur þingmanna sem taka sæti á Alþingi eru nýliðar. Stór hluti þeirra býr hins vegar yfir talsverðri þingreynslu en yngsti þingmaður Íslandssögunnar tekur einnig sæti á þingi.
Kjarninn 26. september 2021
Þær voru víst 30 en ekki 33, konurnar sem náðu kjöri. Píratar missa eina konu, Samfylking eina og Vinstri græn eina.
Konur enn færri en karlar á Alþingi
Í morgun leit út fyrir að Alþingi Íslendinga yrði í fyrsta skipti í sögunni skipað fleiri konum en körlum á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Eftir endurtalningu er staðan allt önnur: 30 konur náðu kjöri en 33 karlar.
Kjarninn 26. september 2021
Kosningum lokið: Sigurður Ingi í lykilstöðu til að mynda ríkisstjórn og á nokkra möguleika
Ríkisstjórnin ríghélt í kosningunum í gær og fjölgaði þingmönnum sínum, þrátt fyrir að samanlagt heildarfylgi hennar hafi ekki vaxið mikið. Framsókn og Flokkur fólksins unnu stórsigra en frjálslynda miðjan beið skipbrot.
Kjarninn 26. september 2021
Friðrik Jónsson
Níu áskoranir á nýju kjörtímabili
Kjarninn 26. september 2021
Meira úr sama flokkiInnlent