Héraðssaksóknari fékk bókhald Samherjasamstæðunnar með dómsúrskurði

Í byrjun desember féllst Héraðsdómur Reykjavíkur á kröfur embættis héraðssaksóknara um að fá afhent bókhaldsgögn Samherjasamstæðunnar og fleira frá endurskoðunarfyrirtækinu KPMG. Þagnarskyldu endurskoðandans var aflétt.

Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson forstjóri Samherja.
Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson forstjóri Samherja.
Auglýsing

End­ur­skoð­un­ar­fyr­ir­tæk­inu KPMG hefur verið gert að láta emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara í té upp­lýs­ingar og gögn varð­andi bók­hald og reikn­ings­skil allra félaga Sam­herj­a­sam­stæð­unnar á árunum 2011 til 2020. Einnig þarf fyr­ir­tækið að láta hér­aðs­sak­sókn­ara hafa upp­lýs­ingar og gögn sem varða eina til­tekna skýrslu sem KPMG vann um starf­semi Sam­herja á árunum 2013 og 2014.

Hér­aðs­dómur Reykja­víkur kvað upp úrskurð sinn um þetta í byrjun des­em­ber. Dóm­ur­inn féllst á kröfur hér­aðs­sak­sókn­ara um að KPMG yrði skyldað til að láta gögnin af hendi og núver­andi og fyrr­ver­andi starfs­mönnum félags­ins yrði sömu­leiðis gert skylt að veita emb­ætt­inu þær upp­lýs­ingar sem þeir búa yfir.

KPMG, sem sá um bók­hald Sam­herja árum saman og þar til í fyrra, hefur þannig verið skyldað til þess að aflétta þeim trún­aði sem ríkir milli end­ur­skoð­enda og við­skipta­vina þeirra, en kveðið er á um þagn­ar­skyldu end­ur­skoð­enda í lög­um.

Reynt að kom­ast að því hver tók ákvarð­anir hjá Sam­herja 

Fram kemur í úrskurð­inum, sem varð opin­ber í þess­ari viku í kjöl­far þess að Lands­réttur tók málið fyrir og vís­aði kæru Sam­herja frá, að rann­sókn hér­aðs­sak­sókn­ara bein­ist að ætl­uðum brotum starfs­manna eða fyr­ir­svars­manna Sam­herja. Þau séu talin kunna að varða við greinar almennra hegn­ing­ar­laga sem fjalla um mútu­brot og pen­inga­þvætti, og eftir atvikum auðg­un­ar­brotakafla lag­anna.

Úr úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur.

Lesa má í úrskurði hér­aðs­dóms að hér­aðs­sak­sókn­ari telji nauð­syn­legt að upp­lýsa um atriði sem varði fjár­hag- og rekstr­ar­af­komu félaga innan sam­stæðu Sam­herja vegna rann­sóknar máls­ins. Sömu­leiðis að það hafi þýð­ingu fyrir rann­sókn emb­ætt­is­ins að upp­lýsa eins og hægt er hvernig töku ákvarð­ana var háttað innan sam­stæðu Sam­herja.

Þar kemur þessi skýrsla við sögu. Umrædd skýrsla KPMG fyrir Sam­herja, eða öllu heldur drög að henni, hafa verið til umfjöll­unar áður. Um þau var meðal ann­ars fjallað í bók­inni Ekk­ert að fela eftir Helga Selj­an, Aðal­stein Kjart­ans­son og Stefán A. Drengs­son sem kom út í nóv­em­ber 2019. Skýrslan er eins konar grein­ing á því hvernig skipu­lag Sam­herj­a­sam­stæð­unnar var á þessum tíma.

Sam­kvæmt mati sér­fræð­inga KPMG, sem byggði m.a. á við­tölum við starfs­fólk Sam­herj­a­sam­stæð­unn­ar, var for­stjór­inn og stjórn­ar­for­mað­ur­inn Þor­steinn Már Bald­vins­son nær ein­ráður í fyr­ir­tæk­inu og með alla þræði í hendi sér. Engin form­leg fram­kvæmda­stjórn var sögð innan Sam­herja hf., sam­kvæmt þessum drögum sér­fræð­inga KPM­G. 

Athuga­semdir voru gerðar við ýmis­legt af því sem fram kom í mati KPMG af hálfu Sam­herja og í síð­ari drögum að skýrsl­unni var búið að draga úr umfjöllun um hlut­verk og áhrif stjórn­ar­for­manns­ins. Hér­aðs­sak­sókn­ari telur vert að skoða þessa skýrslu­gerð sér­stak­lega.

Úrskurður sóttur til dóm­ara án vit­neskju KPMG

Þegar emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara lagði kröf­una fram til hér­aðs­dóms bað emb­ættið um að úrskurður yrði kveð­inn upp án þess að full­trúar KPMG yrðu kvaddir fyrir dóm. 

Á það féllst dóm­ari, en lesa má í úrskurði hér­aðs­dóms að það hafi verið mat emb­ættis hér­aðs­sak­sókn­ara að vit­neskja um rann­sókn­ar­að­gerð­ina fyr­ir­fram innan end­ur­skoð­un­ar­fyr­ir­tæk­is­ins gæti spillt fyrir rann­sókn máls­ins. 

Auglýsing

Fram kemur að emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara hafi meðal ann­ars lagt fram þann rök­stuðn­ing að þrátt fyrir að eng­inn starfs­maður end­ur­skoð­un­ar­fyr­ir­tæk­is­ins væri sak­born­ingur í mál­inu væri ekki vissa um hvort eitt­hvað við­skipta- eða hags­muna­sam­band væri enn á milli KPMG og Sam­herja. Í því sam­hengi þyrfti að hafa í huga stærð Sam­herja og víð­tækar eignir og yfir­ráð félags­ins í öðrum félögum í íslensku atvinnu­lífi og sömu­leiðis til­tölu­lega fyr­ir­ferð KPMG sem þjón­ustu­veit­anda.

Einnig væri ekki unnt að úti­loka að gögn og upp­lýs­ingar sem aflað yrði frá KPMG gætu leitt í ljós atriði sem beina myndu rann­sókn að KPMG eða starfs­mönnum þess síðar meiri. Rétt væri að gæta var­úð­ar, vegna hags­muna rann­sókn­ar­inn­ar.

Aðfinnslur í Lands­rétti

Sam­herji reyndi að fá þessum úrskurði hér­aðs­dóms hnekkt í Lands­rétti, en það gekk ekki. Í úrskurði Lands­réttar frá 28. jan­úar segir að ekki sé hægt að líta svo á að félög Sam­herja hafi verið aðilar að mál­inu í hér­aðs­dómi. Því væri þeim ekki heim­ilt að kæra úrskurð hér­aðs­dóms til Lands­rétt­ar. 

Í nið­ur­stöðu Lands­réttar segir að varn­ar­að­ilar njóti víð­tæks réttar til þess að leggja fyrir dóm ágrein­ing um lög­mæti yfir­stand­andi rann­sókn­ar­at­hafna lög­reglu eða ákærenda. Þessi leið sé hins vegar ekki fær, þar sem félög Sam­herja voru ekki aðilar máls­ins í hér­aðs­dómi.

Dóm­arar í Lands­rétti komu á fram­færi athuga­semdum við verk­lag hér­aðs­dóm­ara í nið­ur­stöðu sinni og segja „að­finnslu­vert“ að hér­aðs­dóm­ari hafi ekki krafið hér­aðs­sak­sókn­ara um rann­sókn­ar­gögn máls­ins og gengið úr skugga um hvort laga­skil­yrði væru upp­fyllt áður en krafan var tekin til úrskurð­ar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hanna Katrín Friðriksson, þingmaður Viðreisnar, bað um skýrsluna á sínum tíma.
Vill fá að vita af hverju upplýsingar um fjárfestingar útgerðarfélaga voru felldar út
Í lok ágúst var birt skýrsla sem átti að sýna krosseignatengsl eða ítök útgerðarfélaga í einstökum fyrirtækjum, en að mati þess þingmanns sem bað um hana gerði hún hvorugt. Síðar kom í ljós að mikilvægar upplýsingar voru felldar út fyrir birtingu.
Kjarninn 4. desember 2021
Ingrid Kuhlman
Dánaraðstoð: Óttinn við misnotkun er ástæðulaus
Kjarninn 4. desember 2021
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, ásamt Agnesi M. Sigurðardóttur, biskup Íslands.
Sóknargjöld lækka um 215 milljónir króna milli ára
Milljarðar króna renna úr ríkissjóði til trúfélaga á hverju ári. Langmest fer til þjóðkirkjunnar og í fyrra var ákveðið að hækka tímabundið einn tekjustofn trúfélaga um 280 milljónir króna. Nú hefur sú tímabundna hækkun verið felld niður.
Kjarninn 4. desember 2021
Íbúðafjárfesting hefur dregist saman á árinu, á sama tíma og verð hefur hækkað og auglýstum íbúðum á sölu hefur fækkað.
Mikill samdráttur í íbúðafjárfestingu í ár
Fjárfestingar í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis hefur dregist saman á síðustu mánuðum, samhliða mikilli verðhækkun og fækkun íbúða á sölu. Samkvæmt Hagstofu er búist við að íbúðafjárfesting verði rúmlega 8 prósentum minni í ár heldur en í fyrra.
Kjarninn 4. desember 2021
„Ég fór með ekkert á milli handanna nema lífið og dóttur mína“
Þolandi heimilisofbeldis – umkomulaus í ókunnugu landi og á flótta – bíður þess að íslensk stjórnvöld sendi hana og unga dóttur hennar úr landi. Hún flúði til Íslands fyrr á þessu ári og hefur dóttir hennar náð að blómstra eftir komuna hingað til lands.
Kjarninn 4. desember 2021
Kynferðisleg áreitni og ofbeldi í álverunum og verklag þeirra
Alls hafa 27 tilkynningar borist álfyrirtækjunum þremur, Fjarðaáli, Norðuráli og Rio Tinto á síðustu fjórum árum. Kjarninn kannaði þá verkferla sem málin fara í innan fyrirtækjanna.
Kjarninn 4. desember 2021
Inga Sæland er hæstánægð með nýja vinnuaðstöðu Flokks fólksins og ljóst er á henni að það skemmir ekki fyrir að Miðflokkurinn neyðist til að kveðja vinnuaðstöðuna vegna mjög dvínandi þingstyrks.
Inga Sæland tekur yfir skrifstofur Miðflokksins og kallar það „karma“
„Hvað er karma, ef það er ekki þetta?“ segir Inga Sæland um flutninga þingflokks Flokks fólksins yfir í skrifstofuhúsnæði Alþingis þar sem níu manna þingflokkur Miðflokksins, sem í dag er einungis tveggja manna, var áður til húsa.
Kjarninn 3. desember 2021
Pawel Bartoszek
Samráðið er raunverulegt
Kjarninn 3. desember 2021
Meira úr sama flokkiInnlent